1) Ανατρέχοντας στα φωτογραφικά μου άλμπουμ, είδα φωτογραφίες του Αρδίνη που πήρα την 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία) του έτους 1974 όταν 18άρης και ήδη μετανάστης στην Αθήνα, έφθασα στον «Αρδίνη», τόπο πολλών ωραίων παιδικών μου αναμνήσεων από τη θερινή διαβίωσή μου τις στρούγκες «του Αη Λια». Πολλά θυμάμαι από το ευρύτερο περιβάλλον του Αρδίνη, όπου κατέφθαναν όλοι και όλα για να ξεδιψάσουν, για τους τσομπάνηδες της εποχής και για τα κοπάδια τους. Ακόμη και σήμερα αντιλαλούν στα αυτιά μου τα τραγούδια και τα σφυρίγματα/ σαλαγίσματά τους, ο αχός από τα κουδούνια και τα βελάσματα των γιδοπροβάτων τους, τα γαυγίσματα των τσοπανόσκυλων κ.ά. Πολλά θυμάμαι για τα αγρίμια και τα πετούμενα της Γκιώνας, που τα παρατηρούσα σιωπηλός από απόσταση, χωμένος στα κοντινά κέδρα τόσο την ημέρα, αλλά και το σούρουπο - μετά τον σκάρο, να καταφθάνουν επιφυλακτικά εκεί για να σβήσουν τη δίψα τους ή να περιφέρονται στην περιοχή. Ζώα του βουνού, όπως αλεπούδες, λαγούς, βερβερίτσες, κουνάβια, ασβούς, αγριόγατες (λύκοι δεν είχαν απελευθερωθεί τότε…, ούτε υπήρχαν αγριογούρουνα και ζαρκάδια). Πουλιά, όπως πέρδικες, χρυσαετούς, όρνια και γεράκια, κουρούνες, κάργιες και κοράκια, μπούφους, κουκουβάγιες και γκιώνηδες, τσοπανάκους, κυριαρίνες, δρυοκολάπτες/τσικλιτάρες, τσαλαπετεινούς και κίσσες, τσώνια, σουσουράδες, κοκκινόκωλους, μελισσουργάκια, καρδερίνες, κότσυφες κ.ά. πουλιά. 2) Ο ΑΡΔΙΝΗΣ, βρίσκεται σε υψόμετρο 1.500 περίπου, στα ριζά βράχων, επί της κοίτης του ρέματος που κατεβαίνει από τη ΄΄Σκιδόλακα κ.ά.΄΄, αριστερά και ψηλά-βόρεια του ΄΄Πασιορέματος΄΄, ανατολικά και χαμηλότερα του άνω Αη Λια, σε απόσταση 20΄. Ήταν μια πετρόκτιστη δεξαμενή, με εξωτερικές διαστάσεις : μήκος 11.50 μέτρα, πλάτος 07.30 μέτρα και ύψος από 1.50 έως 4 μέτρα περίπου, με πάχος τοίχων περίπου το ένα (1) μέτρο (δείτε φωτογραφίες του, του έτους 1974). Κτίσθηκε, προφανώς από εξαιρετικούς τεχνίτες/μαστόρους, που χρησιμοποίησαν ως υλικό συνδεσμολογίας το παμπάλαιο καλοδουλεμένο μίγμα, το λεγόμενο ΄΄κιρέτσι’’ (ψιλή άμμος, κεραμίδι κ.ά. άγνωστα υλικά)
Η οροφή του είχε τοξοειδές/θολωτό σχήμα, η δε εσωτερική της πλευρά δεν έφερε επικονίαμα/σοβά. Έτσι ήσαν ορατές οι σφηνοειδείς πέτρες με τις οποίες είχε συναρμολογηθεί κατά αριστοτεχνικό τρόπο η οροφή/θόλος. Περίπου στη μέση της τοιχοποιΐας της, είχε δύο αντικριστά (ανατολικά και δυτικά) μεγάλα ανοίγματα/ θυρίδες. Στο εσωτερικό της, είχαν τοποθετηθεί και εμφυτευθεί οριζόντια και ανά διαστήματα, για αντιστήριξη των τοίχων της, τέσσερις (4) χοντροί κέδρινοι κορμοί. Στο δυτικό άνοιγμα υπήρχε τρύπα διαμέσου της οποίας γινόταν η υπερχείλιση του νερού της πηγής, το οποίο χυνόταν απ’ ευθείας στο εφαπτόμενο στην έξοδο ξύλινο κάλανο και δια μέσου αυτού γέμιζαν οι συνεχόμενοι άλλοι δύο ξύλινοι κάλανοι/ κουρίτες. Οι κάλανοι, στους οποίους ξεδιψούσαν τα ζώα των κοπαδιών και τα άλλα αγρίμια και πετούμενα του βουνού, ήσαν μεγάλου μήκους και πάχους κορμοί ελάτων, σκαμμένοι - πελεκημένοι στο εσωτερικό τους και κατά μήκος του. Όταν στέρευε η πηγή, συνήθως τέλη Ιουλίου, οι κτηνοτρόφοι κ.α. αντλούσαν το νερό είτε για τροφοδοσία των καλάνων, είτε για τις ανάγκες τους, με διάφορα δοχεία δεμένα με σχοινί, λ.χ. καρδάρες, κουβάδες, τενεκέδες κ.ά.
Στη νότια πλευρά της δεξαμενής, στον πάτο της, υπήρχε και σωλήνας εκκένωσης του περιεχομένου της, ο οποίος όμως ήταν συνεχώς σφραγισμένος, αλλά είχε ελάχιστη διαρροή νερού. Το νερό της δεξαμενής, μέχρι την οπή υπερχείλισης, ήταν βάθους 2,5 - 3 μέτρων περίπου, βάθος το οποίο μου προκαλούσε σύγκρυο και δέος όταν κοίταζα το γαλαζοπράσινο χρώμα του ή τα κυκλικά αντιφεγγίσματα του νερού που διέτρεχαν την ωχρή οροφή του όταν αυτό αναδευόταν. Διαρκώς φοβόμουν μη πέσω σ’ αυτό και πνιγώ. Το νερό του Αρδίνη ήταν συνεχώς, ακόμη και τον Αύγουστο, πολύ κρύο, σχεδόν παγωμένο και τα ζώα δεν το έπιναν αμέσως, αλλά αφού είχε ζεσταθεί επί 5-10 λεπτά. Θεωρώ ότι πιο κρύο (μπούζι) και χωνευτικό νερό, δεν έχω ξαναπιεί από πηγή.
Είναι βέβαιο ότι, επί πολλούς αιώνες στον Αρδίνη, ξεδίψασε και ξαπόστασε - εκτός των κτηνοτρόφων και των κοπαδιών τους, των αγριμιών και των πετούμενων του βουνού - πλήθος άλλων ανθρώπων, όπως κλεφταρματωλοί του 1821, αντάρτες, ληστές, κυνηγημένοι, κυνηγοί, περιηγητές και διερχόμενοι οδοιπόροι κ.ά.. Η ονομασία του έχει άγνωστη προέλευση και σημασία. Ίσως να σχετίζεται με την έννοια της άρδευσης, της ποτίστρας. Ο χρόνος κατασκευής της δεξαμενής του χάνεται στο βάθος πολλών αιώνων. Όμως, έχοντας υπόψη μου το απομακρυσμένο και δυσπρόσιτο του σημείου της, που απέχει περί τις 2 ώρες σκληρής και ανηφορικής πεζοπορίας από το Λιδωρίκι, τη θαυμάσια τεχνοτροπία του κτηρίου, εκτιμώ ότι θα απαιτήθηκαν πολλοί και εξειδικευμένοι τεχνίτες για τη διαμόρφωση του ευρύτερου χώρου, για την εξόρυξη, μεταφορά και επεξεργασία των υλικών του, θα απαιτήθηκαν πολύς χρόνος και εν γένει υψηλή δαπάνη για την ανέγερσή του, δεδομένα που με οδηγούν στην πεποίθηση ότι η κατασκευή του Αρδίνη αποφασίσθηκε πριν αρκετούς αιώνες, από πραγματικούς και δημιουργικούς Άρχοντες του Λιδωρικίου, πιθανότατα με τη συμμετοχή και προσωπική εργασία πολλών κτηνοτρόφων και άλλων κατοίκων του.
Δυστυχώς εξ αιτίας της πρόσβασης και παραμονής στη θολωτή οροφή της δεξαμενής πολλών γιδιών, όπως επίσης της φυσικής φθοράς και της κατά καιρούς σεισμικής επίδρασης, υπήρξε διάβρωση και καθίζηση ιδίως στο νότιο μέρος της οροφής του. Έτσι, για τη διάσωση της δεξαμενής από κατάρρευση κ.λ.π. και της συνέχισης της χρήσης της, υπολογίζω ότι προ 80ετίας περίπου, έγιναν αντιστηρικτική ενίσχυση στις νότιες γωνίες του. Υπόψη ότι θεωρώ πως το ευρύτερο τοπίο του Αρδίνη, ένθεν και ένθεν του Πασιορέματος, μέχρι Κόκκινο χώμα, Κορομηλιές, Καπισάκι, Τρούπη, Αρδίνη κ.λ.π. (σαν ένα τεράστιο θέατρο), με το πυκνό δάσος από τεράστια αιωνόβια έλατα, κέδρα, βελανιδιές κ.ά. δένδρα, με τις πολλές λάκκες/γούπατα, που προ 100ετίας καλλιεργούνταν, είναι από τα ομορφότερα της Γκιώνας.
3) Ήθελα να ξαναβρεθώ σύντομα στα παλιά λημέρια μου της Γκιώνας, αλλά πέρασαν από το έτος 1974, 23 ολόκληρα χρόνια. Έτσι, την 10 Νοεμβρίου 1997, πεζοπορώντας ξανά καταδρομικά στην κακοτράχαλη διαδρομή έφθασα ξανά στο Αρδίνη, με σκοπό να κολατσίσω ό,τι είχα μαζί μου, πίνοντας λίγο από το αθάνατο και αλησμόνητο τρεχούμενο νεράκι του. Όμως, οποία απογοήτευση!! Δεν βρήκα ούτε λιγάκι νερό, αλλά μόνο φαντάσματα του παρελθόντος, ένα απαράδεκτο και θλιβερό θέαμα, τον Αρδίνη κυριολεκτικά «εν τάφω»!!. Από ό,τι πληροφορήθηκα στη συνέχεια, εξ αιτίας του σεισμού της 15-06-1995, που έπληξε και την περιφέρεια του Λιδωρικίου, ο Αρδίνης υπέστη κι αυτός σοβαρές ζημιές. Από τους τότε αρμόδιους του χωριού μας (δεν γνωρίζω επακριβώς ούτε ποιοι αποφάσισαν, ούτε ποιοι εκτέλεσαν), αντί επισκευής των ζημιών ή αναστήλωσης και ανάδειξης του Αρδίνη, ως πολιτιστικού μνημείου/βάσει κάποιου σχετικού προγράμματος/μελέτης, δεδομένης της ευκαιρίας, ας υποθέσω ότι ενήργησαν από άγνοια ή υποτίμηση της πολιτιστικής του αξίας, αφού διανοίχθηκε πρόχειρος δρόμος από τη «Μπολιάνα/Πασιόρεμα» μέχρι εκεί, του επέφεραν κυριολεκτικώς βάρβαρη επέμβαση και σοβαρότατη αλλοίωση του περιβάλλοντος χώρου του. Όπως αποδεικνύεται και από τις φωτογραφίες, καθαιρέθηκε πλήρως η οροφή/ θόλος, οι θυρίδες εξαφανίσθηκαν και η δεξαμενή καλύφθηκε με φύλλα τσίγκου σαν «αχυρώνας» περίπου, ενώ μπαζώθηκε και το άμεσο περιβάλλον του. Το δε νερό του διοχετεύθηκε με σωλήνες χαμηλά στο Πασιόρεμα, σε δεξαμενή που κατασκευάσθηκε εκεί για εξυπηρέτηση των αναγκών των κτηνοτρόφων της περιοχής. Δυστυχώς και σήμερα, ο Αρδίνης, βρίσκεται στην προπεριγραφείσα άθλια κατάσταση και είναι ζήτημα χρόνου το πότε θα καταρρεύσει πλήρως. Δείτε τον Αρδίνη σε φωτογραφίες (σε μία απεικονίζομαι εγώ να πίνω νερό) πώς ήταν την 20-07-1974 και δείτε πώς είναι σήμερα, σε φωτογραφίες που πήρα την 26-12-2010. Θεωρώ πως κάθε σύγκριση είναι περιττή και προκαλεί μόνο θλίψη. Το μόνο παρήγορο που είδα ήταν το ό,τι το νερό ξεπεταγόταν άφθονο από τα ριζά των βράχων από 3-4 σημεία, αλλά δυστυχώς στη συνέχεια χανόταν στον χαλιά του ρέματος. Εκτός αυτών, καταστράφηκαν και οι πλαστικοί αγωγοί που μετέφεραν το νερό στη δεξαμενή, στο Πασιόρεμα, ενώ και ο δρόμος μέχρι τη εκεί δεξαμενή έχει σχεδόν καταστραφεί και η πρόσβαση με όχημα μέχρι το σημείο αυτό, είναι αρκετά προβληματική. 4) Η οικονομική κατάσταση της χώρας μας είναι κάκιστη και βαίνει προς το χειρότερο. Παρά ταύτα αναρωτιέμαι και ελπίζω μήπως κάποιοι ευαισθητοποιηθούν για την αποκατάσταση του Αρδίνη στην ιστορική και παραδοσιακή μορφή – κατάστασή του, την οποία θεωρώ ως απολύτως εφικτή και υλοποιήσιμη. Μήπως γίνει απ’ ευθείας από τον νέο Δήμο Δωρίδος. Επίσης λ.χ. και με την άμεση χορηγία των μεταλλευτικών εταιρειών που κατέφαγαν τα σωθικά της Γκιώνας και αλλοίωσαν ανεπιστρεπτί το περιβάλλον της, οι οποίες θεωρώ ότι πρέπει να αναλάβουν πλήρως την αποκατάσταση ως ελάχιστο ανταποδοτικό πολιτιστικό έργο στην περιοχή μας. Επίσης είτε μέσω των αρμοδίων Εφοριών Αρχαιοτήτων, είτε μέσω των Συλλόγων των Κτηνοτρόφων, Κυνηγών, των Πολιτιστικών, του Αθλητικού, με τη βοήθεια του Δασαρχείου ή άλλων (ποιών;) ευγενών χορηγών. Επιπλέον να εξομαλυνθεί/εξωραϊσθεί ο περιβάλλον χώρος και να φυτευτούν περιμετρικά έλατα, πλατάνια κ.ά. δένδρα, λαμβάνοντας μέριμνα για την εξασφάλιση της επιβίωσης και της ανάπτυξής τους. Εφόσον πρόκειται να υλοποιηθούν τα ανωτέρω, προτίθεμαι να συμμετάσχω αφιλοκερδώς οποτεδήποτε επί 7ήμερο, όπου μου ζητηθεί και σε οποιεσδήποτε εργασίες θα δύναμαι να εκτελέσω, αρκεί να ενημερωθώ εγκαίρως ώστε να καταφθάσω από τα Νέα Μουδανιά Χαλκιδικής, όπου ζω μονίμως. 5) Θεωρώ τον Αρδίνη, ως ένα από τα αρχαιότερα οικοδομήματα της περιοχής του Λιδωρικίου, ως ένα δείγμα εξαιρετικής λαϊκής αρχιτεκτονικής, το οποίο μαζί με τους πλάτανους Βαθειάς, Αντώνη και Σερεντέλη, τον Άγιο Νικόλαο Καλτεζιών (μια άλλη πονεμένη κατάσταση και περίπτωση, τόσο ως θρησκευτικός χώρος, όσο και ως σημερινό περιβάλλον), τον Άγιο Γεώργιο (άραγε ποια η τύχη των πολλών και εξαιρετικής τέχνης μαρμάρινων κ.λ.π. επιτύμβιων στηλών κ.ά. ειδών, που υπήρχαν σε αρκετά μνήματα του παλιού, ήδη καταργηθέντος κοιμητηρίου του ; Έχει σωθεί κάτι, φυλάσσονται κάπου;) και μερικές βρύσες, αποτελούν τα αξιολογότερα μνημεία λαϊκού πολιτισμού της περιοχής απ’ όσα διασώθηκαν μετά τις πολλές καταστροφές που υπέστη το Λιδωρίκι, ως ένα από τα ελάχιστα μνημεία που σιωπηλά υποδηλώνουν την περίπου δισχιλιετή ύπαρξη του Λιδωρικίου, μνημεία που αποτελούν την πραγματική κληρονομιά του τόπου μας για εμάς και τους επερχόμενους. 6) Τέλος, ελπίζω όταν μεγαλώσουν αρκετά οι γιοι μου, τα δύο αετόπουλά μου και τους πάω ψηλά και στις βουνοκορφές της Γκιώνας, να δουν πού έζησα ως παιδί και υπό ποιες επαχθείς συνθήκες μεγάλωσα, ο Αρδίνης να έχει το νερό που είχε και να είναι ξανά όπως παλιά, μια πραγματικά χρήσιμη πηγή, ένα ιστορικό αξιοθέατο τεχνικό έργο. Εξάλλου, επειδή η ιστορία επαναλαμβάνεται, κύκλος εστί τα ανθρώπινα κ.λ.π., τίποτε δεν αποκλείει την πιθανότητα να έχει στο μέλλον ο Αρδίνης τη χρησιμότητα του παρελθόντος. Θεωρώ ότι αν ο Αρδίνης βρισκόταν σε κάποια άλλη αξιοποιημένη περιοχή της χώρας μας, η οποία διαθέτει πιο ενεργούς και δραστήριους πολίτες – κατοίκους ή σε άλλη χώρα, πιθανότατα θα αποτελούσε μία απαραίτητη στάση στη διαδρομή ενός χαραγμένου/σημασμένου ορεινού μονοπατιού, ανάμεσα σε Καρούτες, Κόκκινο Χώμα, Κορομηλιές, με την εγκαταλειμμένη και σχεδόν κατεστραμμένη λούστρα της (ένα άλλο θαυμάσιο τεχνικό λαϊκό πλακόστρωτο έργο), τον Κάρκαρο, την Τρούπη, τους Άη Λιάδες κ.α.
Νέα Μουδανιά Χαλκιδικής, 06-11- 2013
Γιώργος Ριόλας
Αντιστράτηγος ΕΛ.ΑΣ. ε.α.
No comments:
Post a Comment