Άρμεγμα στο Κόκκινο Χούμα , 1956
Πριν από καιρό , αγαπημένοι μου φίλοι , είχαμε αναρτήσει ένα κείμενο του αείμνηστου Δωριέα ( απ’ την Αρτοτίνα ) λαογράφου Δημ.Λουκόπουλου που είχε δημοσιευτεί το 1930 , με τίτλο “ Τσοπάνικες δεισιδαιμονίες “ . Το κείμενο αυτό , έτυχε να το διαβάσει η κ. Κωνσταντίνα Λεβέντη , ερυνήτρια – λαογράφος , που κατάγεται απ’ το χωριό Παπούλια Μεσσηνίας , και μέσα στο κείμενο είδε κάποια πράγματα , που είχε συναντήσει και στα δικά της μέρη , απ’ τον παππού της μάλιστα , που καταγόταν από χωρίο της Αρκαδίας . Η κ. Λεβέντη λοιπόν αφού έλυσε κάποιες απορίες της σχετικά με τις “ Τσοπάνικες δεισιδαιμονίες “ , μας έστειλε το παρακάτω ευγενικό γράμμα , εξηγώντας μας κάποια πράγματα του τόπου της .
Κύριε Καψάλη,
στο διαδίκτυο και με τίτλο “ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ: ΤΣΟΠΑΝΙΚΕΣ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΕΣ”, παρουσιάζετε κείμενο, με τσοπάνικες δεισιδαιμονίες όπως λέει ο τίτλος, του Δωριέως λαογράφου Δημ. Λουκόπουλου, που δημοσιεύτηκε το 1930, το οποίο και διάβασα. Η πρώτη(α/α1) αναφερόμενη λέει: “Δεν αφήνει ο τσοπάνης να χιλιάσουν τα πράματα στο κοπάδι του. Σφάζει ένα δυο, μην τύχει και πατήσουν στη χιλιάδα, και τότε χάνεται το βιος . Έτσι θέλουν να πουν. Στα παλιά τα χρόνια όμως τα ‘φηναν και χίλιαζαν, αλλά τα ντιλάλαγαν. Έβαναν και φώνζε ένας στη μέση στο χωριό, στο μεσοχώρι που λένε, κι' έλεγε: ο δείνας τα χίλιασε ! Έτσι έκοβαν τη βοή του κόσμου, και το βιος δεν πάθαινε τίποτα.”
Μεταξύ των άλλων λαογραφικών ιστοριών που έχω συγκεντρώσει είναι και η πιο κάτω, αφορά πρόγονό μου(παππού μου), του οποίου η οικογένεια ήταν τσοπάνηδες-κτηνοτρόφοι από την Αρκαδία, παραχειμάζοντες στην περιοχή του Ξεριά, πολύ κοντά στην Πύλο Μεσσηνίας. Η διήγηση λέει: “Όταν ερχόταν η άνοιξη, ο Επαμεινώνδας πήγαινε στο χωριό Χανδρινού που είναι κοντά στον Ξεριά, ανέβαινε στην κορυφή του βουνού “Άγιο-Λιας” που υπάρχει εκεί, έβλεπε αν είχαν λιώσει τα χιόνια στο Μαίναλο, και αναλόγως, κανόνιζαν, οι βλάχοι που ξεχείμαζαν στην περιοχή, πότε θα επιστρέψουν στα βουνά. Η επιστροφή γινόταν Απρίλιο ή αρχές Μαΐου. Κατά την επιστροφή, η οικογένειά του σταμάταγε με το κοπάδι της, που έφτασε να αριθμεί τα 1000 αιγοπρόβατα, στην πλατεία του Νησιού(πόλη της Μεσσήνης)για πρώτη διανυκτέρευση. Εκεί, στην πλατεία, σταύλιζαν τα αιγοπρόβατά τους, τα άρμεγαν, διένειμαν το γάλα στον κόσμο δωρεάν, κοιμόνταν και το πρωΐ συνέχιζαν την πορεία τους προς τα υψίπεδα της Αρκαδίας. Όμως, όπως λέει η παράδοση της οικογένειας, μια άνοιξη, επιστρέφοντας στα βουνά, ανέβηκε στο καμπαναριό της εκκλησίας του Νησιού(πόλη της Μεσσήνης), και έβγαλε ντελάλη (ανακοίνωσε φωνάζοντας δυνατά) ότι οι Μπουγιουκαίοι είχαν χίλια(1000) γιδοπρόβατα, πράματα, όπως τα έλεγαν. Πότε συνέβη το περιστατικό δεν έχει μείνει από την παράδοση, όμως γνωρίζοντας ότι γεννήθηκε μάλλον το 1858 και απεβίωσε το 1953, ότι η οικογένειά του κατέβαινε σε χειμαδιά της Πύλου από παλιά(πριν το 1900), και ότι πριν το 1900 η οικογένεια είχε φτάσει 1000 γιδοπρόβατα, πιστεύω ότι πριν το 1900 έβγαλε και ντελάλη. Το κίνητρο της ενέργειας αυτής, που εκ πρώτης όψεως ή καλύτερα σκέψεως, φαίνεται ότι στηρίζεται στην έπαρση του τσέλιγκα, αλλού προφανώς πρέπει να αναζητηθεί, σε αυτά που αναφέρει ο Δημ. Λουκόπουλος, που σήμερα εμείς λέμε δεισιδαιμονίες, δοξασίες, προλήψεις, ενώ τότε αυτοί τα έλεγαν μέτρα προστασίας.
Ακόμη, η κόρη του Επαμεινώνδα, Δήμητρα, όταν έκανε δική της οικογένεια και είχε μόνο 2-3 γίδες, τηρούσε ένα έθιμο που πιστεύω ότι και αυτό προερχόταν από αυτά των ποιμένων. Δεν έπρεπε την ημέρα της Λαμπρής(Ανάστασης) να πιάσει κόκκινα αβγά, διότι το μαστάρι των γιδιών της θα λίθωνε. Αντίστοιχα, στο κείμενο του Δημ. Λουκόπουλου, που έχετε δημοσιεύσει, διαβάζουμε: (α/α12) “Τη μέρα της Λαμπρής κόκκινα αυγά δεν μαλάζουν, όσοι έχουν πράματα, κι' άσπρα ακόμα δεν κάνει να μαλάξουν. Αν τύχει και το κάμουν, τα πράματα βγάζουν γλίθρες ή λιθοβόλια, κάτι σπυράκια στο κορμί τους”.
9-1-2015
Κωνσταντίνα Π. Λεβέντη
Αυτές είναι οι δύο απ’ τις τσοπάνικες δεισιδαιμονίες που έχουμε δημοσιεύσει .
“ Δεν σφήνει ο τσοπάνης να χιλιάσουν τα πράματα στο κοπάδι του . Σφάζει ένα δυο , μην τύχει και πατήσουν στη χιλιάδα , και τότε χάνεται το βιό . Έτσι θέλουν να πούν . Στα παλιά τα χρόνια όμως τάφηναν και χίλιαζαν , αλλά τα ντιλάλαγαν . Έβαναν και φώνζε ένας στη μέση στο χωριό , στο μεσοχώρι που λένε , κι' έλεγε : ο δείνας τα χίλιασε ! Έτσι έκοβαν τη βοή του κόσμου , και το βιό δεν πάθαινε τίποτα . “
“ Τη μέρα της Λαμπρής κόκκινα αυγά δεν μαλάζουν , όσοι έχουν πράματα , κι' άσπρα ακόμα δεν κάνει να μαλάξουν . Αν τύχει και το κάμουν , τα πράματα βγάζουν γλίθρες η λιθοβόλια , κάτι σπυράκια στο κορμί τους . “
Καλή σας μέρα και καλό Σαββατοκύριακο
No comments:
Post a Comment