71 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

 

Ημέρα μνήμης...

Στις 12 Οκτωβρίου του 1944 η γερμανική κατοχή της Αθήνας έφτανε οριστικά στο τέλος της – Δείτε ιστορικά στιγμιότυπα και αδημοσίευτες φωτογραφίες από τους πανηγυρισμούς των Αθηναίων - Εβδομήντα χρόνια αργότερα, μια διαφορετική Γερμανία κατηγορείται για μια διαφορετική κατοχή, αλλά πάντα εις βάρος του ίδιου έθνους.

Οσο το δυνατόν πιο αθόρυβα, επιφυλακτικά και κάπως αμήχανα «γιορτάζουμε» την 70ή επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Κι αυτό το «γιορτάζουμε» τίθεται εντός εισαγωγικών για δυο-τρεις λόγους: Ενας από αυτούς είναι ότι κατά παράδοση η Ελλάδα παραβλέπει τη συγκεκριμένη επέτειο, προτιμώντας, αντί της 12ης Οκτωβρίου 1944, να τιμά την 28η Οκτωβρίου 1940. Αντί δηλαδή για το τέλος της ελληνικής περιπέτειας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μνημονεύεται η αρχή της. Κατ’ αυτό τον τρόπο παρακάμπτεται εμμέσως το επώδυνο ζήτημα του Εμφυλίου, του εσωτερικού σπαραγμού που πυροδοτήθηκε αμέσως μετά το τέλος της Κατοχής.


Ωστόσο, ένας άλλος λόγος για τον οποίο η επέτειος της απελευθέρωσης παρασιωπάται γενικώς, έχει να κάνει με την τρέχουσα κατάσταση και με μια μεταλλαγμένη γερμανική κατοχή. Διότι, υπό μία έννοια, η Ελλάδα καταπιέζεται μέχρι κοινωνικής ασφυξίας από μια γερμανοκινούμενη οικονομική βούληση, από μια δύναμη που σαρώνει την Ευρώπη, σχεδόν εξίσου στυγερή με την επεκτατική λαιμαργία των Ναζί. Επομένως, ένας λαμπρός εορτασμός της 70ης επετείου της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς, δεν θα φαινόταν απλώς οξύμωρος. Θα πλησίαζε επικίνδυνα στην αυτοδιακωμώδηση και την αυτοπαραπλάνηση ενός ολόκληρου λαού που συγκρίνει καθημερινά τις συνθήκες ζωής του με εκείνες της γερμανικής κατοχής.

«Το ό,τι δεν γιορτάζουμε την απελευθέρωση έχει να κάνει με μία πραγματικότητα, δεν γιορτάζουμε το τέλος του πολέμου για να χαρούμε και αυτό φαίνεται παράδοξο» παρατηρεί η ιστορικός κα Τασούλα Βερβενιώτη. Η ίδια εξηγεί ότι «αυτή η συνήθεια δικαιολογείται επειδή την απελευθέρωση ακολούθησαν δύο τραυματικά γεγονότα: Η 'Μάχη της Αθήνας', η οποία μαινόταν επί 33 ημέρες, γνωστή με το όνομα 'Δεκεμβριανά' και ο Εμφύλιος, που διήρκεσε τρία χρόνια, από το 1946 έως το 1949. Δυστυχώς, η Συμφωνία της Βάρκιζας που υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 1945, δεν έλυσε το πρόβλημα του Εμφυλίου».
Το γεγονός πάντως είναι ότι σαν σήμερα, ακριβώς πριν από εβδομήντα χρόνια, στις 12 Οκτωβρίου του 1944 η Αθήνα απελευθερώθηκε από τους Ναζί. Ο ελληνικός λαός πανηγύρισε ξέφρενα τον τερματισμό μιας ζοφερής περιόδου τρισήμιση ετών σκλαβιάς υπό τον γερμανικό ζυγό.

Στις 12 Οκτωβρίου, ημέρα Πέμπτη, η Αθήνα γιόρτασε την απελευθέρωσή της μετά από τις 1.264 μέρες κατά τις οποίες υφίστατο το κεφαλοκλείδωμα των χιτλερικών στρατιωτικών δυνάμεων. Η εβδομάδα από τις 12 Οκτωβρίου έως και τις 19 Οκτωβρίου του 1944 ήταν από τις πιο σημαντικές ιστορικές περιόδους του 20ου αιώνα για την Ελλάδα, από την άποψη των γεγονότων που έμελλε να σημαδέψουν την κατοπινή της πορεία.
Ηταν στις 12 Οκτωβρίου όταν τα γερμανικά στρατεύματα άρχισαν να αποσύρονται από την Αθήνα, ενώ νωρίτερα ο διοικητής τους, ο στρατηγός Φέλμι, είχε φροντίσει να διαδοθεί η πληροφορία ότι οι Γερμανοί θα εγκαταλείψουν την ελληνική πρωτεύουσα, διαβεβαιώνοντας ότι κατά την αποχώρησή τους δεν θα υπάρξουν καταστροφές. Παρόλα αυτά όμως οι Γερμανοί προτού αποχωρήσουν, δεν παρέλειψαν να αφήσουν ένα μακελειό ως αιματηρό ενθύμιο, καθώς εκτέλεσαν κάποιους Ελληνες πατριώτες στο Δαφνί.

Πριν από την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, οι δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχαν απελευθερώσει το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, ενώ από το Μάιο του 1944 είχε συγκροτηθεί η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης με το συνέδριο των Κορυσχάδων, στην Ευρυτανία.
Λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωση όλα τα γεγονότα προμήνυαν ότι η πολυπόθητη ημέρα δεν θα αργούσε να φανεί. Ηδη, στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944 ολοκληρώθηκε ο σχηματισμός κυβέρνησης εθνικής ενότητας με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου, ένα σχήμα στο οποίο συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι της Αριστεράς.

Στις 26 Σεπτεμβρίου, στην ομώνυμη πόλη της Ιταλίας υπογράφηκε η ιστορική Συμφωνία της Καζέρτας, ανάμεσα στην κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου και των ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος). Οι συνομιλίες τελούσαν υπό την επίβλεψη των Βρετανών.
Η Συμφωνία της Καζέρτας όριζε ότι όλες οι δυνάμεις των ανταρτών που δρούσαν στην Ελλάδα ετίθεντο «υπό τας διαταγάς της κυβερνήσεως εθνικής ενότητος», η οποία με την σειρά της έθετε τις δυνάμεις αυτές υπό την επίβλεψη των Βρετανών και ειδικότερα, υπό τον Βρετανό στρατηγό Ρόναλντ Σκόμπι. Στόχος ήταν η χώρα να οδηγηθεί στην ομαλότητα αμέσως μετά από την απελευθέρωσή της.

Ημέρα μνήμης
Η ημέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας ήταν «η πιο όμορφη, η πιο ελαφριά μέρα του κόσμου», σύμφωνα με τον Γιώργο Σεφέρη. Σύσσωμος ο πληθυσμός της Αθήνας ξεχύθηκε στους δρόμους πανηγυρίζοντας, ενώ οι Γερμανοί από νωρίς είχαν κατεβάσει την σβάστικα από την Ακρόπολη. Και σε μια κίνηση δήθεν «ανωτερότητας», κατέθεσαν στεφάνι στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη, το οποίο λίγο αργότερα ποδοπάτησαν οι Ελληνες πολίτες.
Στο Σύνταγμα, την Ομόνοια, την οδό Πανεπιστημίου, στη Σταδίου, στο Ζάππειο και στην Ακαδημίας, ο κόσμος γιόρταζε την απελευθέρωση. Γνωστοί και άγνωστοι αγκαλιάζονταν ο ένας με τον άλλον, ενώ γαλανόλευκες και κόκκινες σημαίες υψώθηκαν στα περισσότερα κτήρια.

Ο νέος πρωθυπουργός της ελεύθερης πια Ελλάδας, Γεώργιος Παπανδρέου, ύψωσε στην Ακρόπολη τη γαλανόλευκη, εκεί ακριβώς όπου πριν από μερικές ημέρες κυμάτιζε η σημαία των κατακτητών.
Μια αποτύπωση των γεγονότων από την απελευθέρωση της Αθήνας υπάρχει σε σελουλόιντ, καθώς ο σκηνοθέτης και λογοτέχνης Ροβήρος Μανθούλης ανακάλυψε σε κινηματογραφικά αρχεία στις ΗΠΑ ένα ντοκιμαντέρ της Φίνος Φιλμς. Πρόκειται για υλικό το οποίο ουδέποτε κυκλοφόρησε στην Ελλάδα και, φυσικά, αποτελεί σπάνιο ντοκουμέντο. Το συγκεκριμένο φιλμ, το οποίο έχει την μορφή «Επικαίρων», ο κ. Μανθούλης το ενσωμάτωσε στο ντοκιμαντέρ του, «Βίοι παράλληλοι του Εμφυλίου».

Ωστόσο, πέρα από τους πανηγυρισμούς και τη διάχυτη χαρά, η Ελλάδα μετρούσε τα βαριά της τραύματα από τη γερμανική κατοχή. Η χώρα είχε καταστραφεί οικονομικά, οι υποδομές της ήταν σε τραγική κατάσταση, ενώ οι μαζικές θανατώσεις, οι κακουχίες κ.λπ. είχαν εκτελέσει την Ελλάδα και από δημογραφικής άποψης.
Μετά από την απελευθέρωσή της, η Ελλάδα θρηνούσε 45.000 νεκρούς από την πείνα, 1.800 εκτελεσθέντες και 2.000 νεκρούς από τις εμφύλιες συγκρούσεις.
Η 70η επέτειος της απελευθέρωσης της Αθήνας, πέρα από τον συμβολισμό της για τα σύγχρονα δεινά που βασανίζουν τον ελληνικό λαό, παραμένει μια ευκαιρία να ανασυρθούν οδυνηρές -πλην πολύτιμες για το μέλλον μνήμες. 











http://www.protothema.gr
 Πίσω στα παλιά

OTAN ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΖΗΤΟΚΡΑΥΓΑΖΑΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ΗΤΑΝ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1944

 

Για πρώτη φορά έπειτα από 71 χρόνια η Ελληνική Πολιτεία διοργανώνει μια μεγάλη σειρά εκδηλώσεων με σημείο αναφοράς την απελευθέρωση της Αθήνας από τους Γερμανούς. Πέμπτη 12 Οκτωβρίου 1944.

«Ημουν 15 ετών. Ο λαός έβλεπε τους ναζί να φεύγουν και ζητωκραύγαζε», θυμάται η Μάρω Δεσύλλα

Οι καμπάνες των εκκλησιών κτυπούσαν χαρμόσυνα, ένα προσκλητήριο στους κατοίκους της πρωτεύουσας να ξεχυθούν στους δρόμους φωνάζοντας «ελευθερία».

Ηταν το τέλος μιας μαύρης περιόδου όπου εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από τις σφαίρες και τα βασανιστήρια των ναζί, αλλά και από τον τραγικό λιμό, την πείνα. Η λεηλασία κάθε πλουτοπαραγωγικής πηγής ήταν η αιτία να γεμίσουν οι δρόμοι από πτώματα ανθρώπων που έπεφταν εξαντλημένοι από την ασιτία. Εβδομάδες πριν αρκετές συνοικίες, Καισαριανή, Βύρωνας, Κοκκινιά, ήταν ουσιαστικά ελεύθερες, ενώ οι ναζί συνέχιζαν τις εκτελέσεις μέχρι το τέλος.

Κατέκλυσαν το Κέντρο
Εκείνο το πρωινό από την Ακρόπολη κατέβηκε η σβάστικα, το μισητό σύμβολο του εχθρού. Καθώς τα καμιόνια έφευγαν, το πλήθος κατέκλυσε το κέντρο της Αθήνας και στήθηκε ένα ξέφρενο πανηγύρι από χιλιάδες ανθρώπους που γιόρταζαν την απελευθέρωση. Τις ίδιες ώρες στον Πειραιά μαχητές του ΕΛΑΣ, του ΕΑΜ, πολίτες και αστυνομικοί έδωσαν σκληρή μάχη με τους Γερμανούς για να μην ανατιναχθεί το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής που τροφοδοτούσε την πρωτεύουσα.

«Την ημέρα της απελευθέρωσης ήμουν αρχηγός της ομάδας Κ της ΠΕΑΝ», λέει ο Επ. Σπηλιωτόπουλος

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων, η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων φιλοξενεί έκθεση με τίτλο «Αθήνα 1940-1944. Η πόλη και οι άνθρωποί της. Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση, Απελευθέρωση». Η έκθεση περιλαμβάνει σπάνια ντοκουμέντα, φωτογραφίες, έγγραφα και οπτικό υλικό από πολλούς φορείς και εθνικά αρχεία. Αύριο Κυριακή στις 11 π.μ. στα Προπύλαια ξεκινά ιστορικός περίπατος με θέμα «Αναζητώντας τα ίχνη της Κατοχής στην Αθήνα» με τον ιστορικό κ. Μενέλαο Χαραλαμπίδη, ενώ τη Δευτέρα το υπ. Εθνικής Αμυνας και η Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού παρουσιάζουν πρώτη φορά τα Γερμανικά Αρχεία Κατοχής.

Αρχειακό υλικό

«Ο κόσμος είχε υποψιαστεί ότι φεύγουν οι Γερμανοί. Ηταν για όλους μια μέρα γιορτής», λέει ο Π. Σακελλαρόπουλος

«Είναι η πρώτη φορά που εορτάζεται η ημέρα της απελευθέρωσης. Σήμερα έχουμε έρευνες, διαθέσιμο αρχειακό υλικό και επιστημονικό υπόβαθρο για να υποστηρίξουμε μια σειρά εκδηλώσεων, μετά από 71 χρόνια» λέει ο κ. Μ. Χαραλαμπίδης. Οπως εξηγεί η περιδιάβαση στην Αθήνα της Κατοχής αναφέρεται σε εμβληματικά σημεία και γεγονότα, ανάμεσα σε τόσα άλλα που διαδραματίστηκαν εκείνη την εποχή. Η πρώτη διαδήλωση, η πρώτη απεργία, οι χώροι κράτησης και βασανισμού αντιστασιακών, τα καζίνα των μαυραγοριτών και η ανατίναξη του κτιρίου της ΕΣΠΟ, έδρα των Ελλήνων φιλοναζί στις 20 Σεπτεμβρίου 1942. Ηταν το πρώτο μεγάλο σαμποτάζ στην Αθήνα που έκανε η ΠΕΑΝ με αρχηγό τον Κώστα Περρίκο.

Σήμερα, τρία μέλη της οργάνωσης, νέα παιδιά τότε, θυμούνται την ημέρα της απελευθέρωσης.

ΜΑΡΩ ΔΕΣΥΛΛΑ
Οι Γερμανοί εκτελούσαν μέχρι το τέλος

«Την ημέρα που έφυγαν οι ναζί, ξεχύθηκε ο κόσμος στους δρόμους και ζητωκραύγαζε. Η γειτονιά ήταν ελεύθερη και εμείς είχαμε φτιάξει σημαιάκια και στολίσαμε τον δρόμο» λέει η κ. Μάρω Δεσύλλα, η οποία μετείχε στην ΠΕΑΝ. «Ηουν 14-15 ετών. Μοιράζαμε προκηρύξεις, και βοηθούσαμε σε ένα γειτονικό σπίτι όπου κρυβόντουσαν Εγγλέζοι. Μέχρι την απελευθέρωση οι γονείς μου δεν ήξεραν τίποτα, το είπα όταν έφυγαν οι γερμανοί, οι οποίοι έκαναν εκτελέσεις μέχρι το τέλος. Το πρώτο διάστημα ήταν πανηγυρικό. Οσο περνούσαν οι ημέρες όμως φαινόταν τι θα ακολουθήσει. Εγώ δεν ήμουν ηρωίδα, παιδάκια ήμασταν. Ηρωίδα ήταν η Λέλα Καραγιάννη που είχε πέντε παιδιά, όπως και η Μπίμπα που μετέφερε τα εκρηκτικά στην ανατίναξη της ΕΣΠΟ. Καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε διά πελέκεως στη Γερμανία».

ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ανέβηκα στην ταράτσα και ύψωσα την ελληνική σημαία

«Την ημέρα της απελευθέρωσης ήμουν αρχηγός της ομάδας Κ της ΠΕΑΝ και υποδιοικητής λόχου της κυβέρνησης του Καΐρου. Μπήκαμε στα παλαιά ανάκτορα και στο γερμανικό Ναυαρχείο που βρισκόταν Βουκουρεστίου και Πανεπιστημίου», λέει ο κ. Επαμεινώνδας Σπηλιωτόπουλος, επίτιμος καθηγητής Νομικής και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, νεαρός 18 ετών τότε. Ο πατέρας του είχε οριστεί από την Κυβέρνηση του Καΐρου στρατιωτικός διοικητής Αττικής εν όψει της απελευθέρωσης. Οπως εξιστορεί στο βιβλίο του «Ενας έφηβος στην Κατοχή», στου Ζωγράφου οι Γερμανοί από τον Σεπτέμβριο δεν έβγαζαν περιπολίες, ταγματασφαλίτες εξουδετερώθηκαν και αρχές Οκτωβρίου ένοπλες ομάδες εγκαταστάθηκαν σε κτίρια του κέντρου εν αναμονή της μεγάλης ημέρας.

«Πήγα στο σπίτι, είπα στη μητέρα μου ότι φεύγουν οι Γερμανοί, ανέβηκα στην ταράτσα ύψωσα τη σημαία και έριξα μερικούς πυροβολισμούς. Σε πέντε λεπτά γέμισε η περιοχή σημαίες... Είχα εντολή από τη Στρατιωτική Διοίκηση, πήρα καμιά δεκαριά μέλη του λόχου και τρέξαμε στα Παλαιά Ανάκτορα, τη Βουλή, όπου δεν υπήρχε κανένας μέσα...».

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
Μια λαοθάλασσα γιόρταζε την απελευθέρωση

«Εκείνη την εποχή ήμουν έφηβος, αλλά ήταν τα πλέον αποφασιστικά χρόνια της ζωής μου», λέει ο κ. Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, καθηγητής Ψυχιατρικής, ο οποίος μετείχε στην ΠΕΑΝ με εφαλτήριο την Καλλιθέα. Λίγες ημέρες πριν, είχε συλληφθεί και γλίτωσε από θαύμα.

«Ο κόσμος είχε υποψιαστεί ότι φεύγουν οι Γερμανοί. Ηταν για όλους μια ημέρα γιορτής μετά τις μαύρες ημέρες της κατοχής. Οι Γερμανοί έφευγαν, κατέβασαν τη σημαία από την Ακρόπολη, ενώ είχαν κάνει τις τελευταίες εκτελέσεις. Το Σύνταγμα γέμισε με κόσμο, με σημαίες μια λαοθάλασσα με ενθουσιασμό να γιορτάζει την απελευθέρωση, πανζουρλισμός. Ηταν ένα συναίσθημα αγαλλίασης, το οποίο δεν περιγράφεται. Υπήρχε όμως συγχρόνως σε πολύ κόσμο και ένα μούδιασμα, με τις σκέψεις: τι θα γίνει τώρα, τι θα ακολουθήσει;».

Η Στοά Αρσάκη Το στέκι των μαυραγοριτών
«Αποτελεί την αφορμή να μιλήσουμε για τη μαύρη αγορά όταν οι στοές είχαν γίνει παράνομα στέκια αγοραπωλησίας τροφίμων», λέει ο κ. Χαραλαμπίδης. «Στην Πανεπιστημίου ήταν και το παράνομο καζίνο, η ρουλέτα των Γερμανών. Εκεί οι μαυραγορίτες τζογάρανε, ενώ οι Γερμανοί στρατολογούσαν πράκτορες για τα SS».

Ομήρου & Πανεπιστημίου
Ματωμένη πορεία

Τον Ιούλιο του 1943 το ΕΑΜ οργά-νωσε τη μεγαλύτερη αντιστασιακή διαδήλωση, ως αντίδραση στην επέκταση της βουλγαρικής κατοχής σε Κ. Μακεδονία και Θεσ-σαλονίκη. Γερμανικό καμιόνι με πυροβόλο εμβόλισε το πλήθος και σκοτώθηκαν 15 άτομα. Η διαδήλωση διαλύθηκε, αλλά το σχέδιο ματαιώθηκε.

Πατησίων και Γλάδστωνος
Η ανατίναξη της ΕΣΠΟ το 1942

Η αντιστασιακή οργάνωση ΠΕΑΝ, υπό τον Κ. Περρίκο, ανατίναξε τα γραφεία της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ, που στόχο είχε να αποσταλεί ελληνικό σώμα στο ρωσικό μέτωπο. Η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα που δεν έστειλε στρατό με στολή της Βέρμαχτ. Η ανατίναξη ήταν το πρώτο μεγάλο σαμποτάζ της Κατοχής στην Αθήνα. Πολλά μέλη της ΠΕΑΝ συνελήφθησαν, ύστερα από προδοσία και εκτελέστηκαν.

Μασσαλίας (στο πλάι της Νομικής)
Το νεκροτομείο

Εδώ βρισκόταν το Νεκροτομείο Αθηνών. Ηταν το σημείο όπου κατέληγαν τα φορτηγά και τα κάρα του δήμου, τα οποία μετέφεραν τους νεκρούς από τον λιμό της Κατοχής. Τον χειμώνα '41-'42 χιλιάδες άνθρωποι έπεφταν νεκροί από ασιτία στους δρόμους, στις πλατείες ή μέσα στα σπίτια τους. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι μόνο σε Αθήνα και Πειραιά χάθηκαν 40.000-45.000 άνθρωποι.

Κοραή 4
Το μέγαρο της Κομαντατούρ

Εκεί είχαν εγκατασταθεί υπηρεσίες διοίκησης των ναζί, ενώ τα υπόγεια καταφύγια είχαν μετατραπεί σε φυλακές και τόπους μαρτυρίου. Υπάρχουν και σήμερα εμφανή τα ίχνη των θυμάτων. Μηνύματα χαραγμένα σε τοίχους πριν από την εκτέλεση, ονόματα ανθρώπων, ημερομηνίες, σχέδια. Ο «Χώρος Ιστορικής μνήμης 1941-1944» λειτουργεί Τρίτη έως Σάββατο 9 π.μ.-2 μ.μ.

Σταδίου 15, κτίριο ΟΤΕ
Η πρώτη απεργία

Η πρώτη κατοχική απεργία έγινε από τους «Τριατικούς», οι εργαζόμενοι δηλαδή στα τρία ταυ: τηλέφωνα, τηλέγραφος και ταχυδρομεία. Διοργάνωσαν τη μεγάλη κινητοποίηση στις 12 Απριλίου 1942. Στο ίδιο σημείο έγινε και ενα μεγάλο «μπλόκο» στις 3 Μαΐου του '44.

Κολωνάκι, Μέρλιν 6
Εδρα της Γκεστάπο

Η έδρα της τρομερής Γκεστάπο. Στα κρατητήρια βασανίστηκαν χιλιάδες Ελληνες που είχαν συλληφθεί από τα SS. Ανάμεσα στους Γερμανούς εκτελεστές δρούσαν και οι Ελληνες καταδότες. Πολλά θύματα μεταφέρονταν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και το Χαϊδάρι, όπου εκτελούνταν.

Γιώργος Αποστολίδης
Φωτό:  Χάρης Γκίκας

http://www.ethnos.gr

 Πίσω στα παλιά

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΟΠΩΣ ΤΗ ΖΗΣΑΜΕ

 

ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΣΤΟ «ΕΘΝΟΣ»

Από νωρίς το πρωί ο ψίθυρος μεταφερόταν από στόμα σε στόμα: «Φεύγουν, οι Γερμανοί φεύγουν, είμαστε ελεύθεροι». Λίγες ώρες αργότερα τα τελευταία καμιόνια των ναζί έβγαιναν από την Αθήνα και χιλιάδες λαού πανηγύριζαν ξέφρενα το τέλος της Κατοχής και της ναζιστικής τυραννίας.

«Η πιο όμορφη, η πιο ελαφριά μέρα του κόσμου». Με αυτά τα λόγια του ο ποιητής,

ο Γιώργος Σεφέρης, αποτύπωσε το συναίσθημα όλων των Ελλήνων όταν απελευθερώθηκε η πατρίδα.

Η 12η Οκτωβρίου 1944 για τους κατοίκους της Αθήνας ήταν μια ημέρα-σταθμός, καθώς η αποχώρηση των κατακτητών από την ελληνική πρωτεύουσα σηματοδότησε το τέλος μιας φρικτής περιόδου που είχε επιβάλει βίαια η γερμανική μπότα. Φέτος συμπληρώνονται 70 χρόνια από την απελευθέρωση της Αθήνας, όμως παρά τη χρονική απόσταση, όσοι έζησαν τα γεγονότα διατηρούν άσβεστη στη μνήμη τους τη μοναδική αίσθηση ελευθερίας.

Τα πλήθη

Εικόνες ανείπωτης χαράς, ένα μεγάλο ξέφρενο πανηγύρι. Η είδηση ταξίδεψε γρήγορα κι ένα τεράστιο πλήθος συγκεντρώθηκε στο κέντρο της Αθήνας, γύρω από την πλατεία Συντάγματος, την Ομόνοια και τους κεντρικούς δρόμους, για να πανηγυρίσει την ελευθερία και να δει τους μισητούς εχθρούς να φεύγουν.

Η Αθήνα αναπνέει τον αέρα της ελευθερίας και το γιορτάζει

Ενα μεθύσι ελευθερίας με δάκρυα στα μάτια, ενώ ηχούσαν χαρμόσυνα καμπάνες και από τα σπίτια έβγαζαν τις ελληνικές σημαίες. Οι κάτοικοι της Αθήνας είχαν βιώσει πολλαπλά το δράμα της Κατοχής. Με συνεχή μπλόκα στις γειτονιές, βασανιστήρια στη Μέρλιν και την Γκεστάπο, συλλήψεις και μαζικές εκτελέσεις πατριωτών και βέβαια την εξαθλίωση και την τρομερή πείνα. Χιλιάδες άνθρωποι έπεφταν στους δρόμους εξουθενωμένοι από την ασιτία και οι σωροί μεταφέρονταν πάνω σε καρότσια.

Το πρωινό της 12ης Οκτωβρίου πανηγύριζαν οι επιζήσαντες από μια μαύρη περίοδο που κράτησε 1.264 ημέρες. Μακριά από το κέντρο, σε πολλές γειτονιές οι Γερμανοί είχαν ήδη αποσυρθεί. Ο στρατιωτικός διοικητής Χ. Φέλμι από το προηγούμενο βράδυ το γνωστοποίησε στις αρχές κηρύσσοντας την Αθήνα «ανοχύρωτη πόλη», αναμένοντας ότι θα αποχωρήσουν ανενόχλητοι από τις οργανώσεις της Αντίστασης. Στην Ακρόπολη υπεστάλη η τρομερή σβάστικα και ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης κατεβαίνει από τον Ιερό Βράχο, εκεί όπου λίγες ημέρες μετά υψώθηκε η γαλανόλευκη από την ελληνική κυβέρνηση.

Η είδηση ταξίδεψε γρήγορα και χιλιάδες συγκεντρώθηκαν στο Σύνταγμα

Πριν εγκαταλείψουν την πόλη, οι κατακτητές... απέδωσαν τιμές στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη, όμως μόλις έφυγαν πλήθος λαού κατέστρεψε οργισμένος τα στεφάνια που εναπέθεσαν με θράσος οι ναζί.

Συνέχιζαν τις εκτελέσεις
Αλλωστε ακόμα και το τελευταίο διάστημα δεν είχαν σταματήσει τις εκτελέσεις.

Εναν μήνα πριν φύγουν, ηττημένοι, σκότωσαν στην Καισαριανή 49 πατριώτες και ανάμεσά τους την Ηρώ Κωνσταντοπούλου και στο Δαφνί 72 άτομα μεταξύ των οποίων η Λέλα Καραγιάννη και οι συναγωνίστριές της. Η αποχώρηση δεν ήταν αναίμακτη. Ακόμα και την παραμονή σκότωναν αγωνιστές και φεύγοντας προσπάθησαν να καταστρέψουν τις υποδομές της πόλης. Ενώ στο κέντρο ο λαός πανηγύριζε, οι ναζί το επόμενο πρωί προσπάθησαν να ανατινάξουν την Ηλεκτρική Εταιρεία που κάλυπτε όλη την πρωτεύουσα. Το εργοστάσιο σώθηκε ύστερα από σκληρή μάχη που έδωσε ένα τάγμα του ΕΛΑΣ.

Με τιμές η ελληνική σημαία επανέρχεται στην Ακρόπολη

Με την αποχώρηση των Γερμανών τον συντονισμό της κατάστασης είχε αναλάβει η τριμελής επιτροπή αποτελούμενη από τους Φ. Μανουηλίδη, Ι. Ζέβγο και Θ. Τσάτσο, μέχρι την άφιξη της κυβέρνησης.

Υπήρχε ο φόβος για την καταστροφή των υποδομών, η έγνοια για τη διάσωση των ιστορικών μνημείων της πόλης και βέβαια τα οπλισμένα ακόμα Τάγματα Ασφαλείας. Μια άλλη ταραγμένη εποχή άρχιζε...

Ομως εκείνο το ξημέρωμα της 12ης Οκτωβρίου, όταν οι μηχανοκίνητες μονάδες των ναζί έφευγαν από την πόλη, η σκέψη στεκόταν στην ελευθερία.

Γιώργος Αποστολίδης

Μνήμες

ΑΛΚΗ ΖΕΗ
Τραγουδούσαμε, ήταν ένα πανηγύρι

Με τη σβάστικα στον ώμο ο Γερμανός εγκαταλείπει την Ακρόπολη

«Εκείνο που με θλίβει σήμερα είναι ότι ποτέ δεν γιορτάζουμε αυτή την ημέρα. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες γιορτάζουν την ημέρα της απελευθέρωσης και εμείς μόνο την ημέρα του πολέμου. Τα παιδιά δεν ξέρουν τι συνέβη.

Μια φορά σε ένα σχολείο ρώτησα εάν γνώριζαν τι έγινε στις 12 Οκτωβρίου και ένα παιδάκι απάντησε ότι έχει τα γενέθλιά του... Είναι μια ημέρα που δεν τη μαθαίνουν στο σχολείο και αναρωτιέμαι γιατί», λέει η συγγραφέας κυρία Αλκη Ζέη, η οποία θυμάται τα καμιόνια των Γερμανών να φεύγουν και τον κόσμο να τους μουντζώνει, αλλά και ότι δεν παρέλειπαν να σκοτώνουν ακόμα και την τελευταία ημέρα.

«Η ημέρα εκείνη είχε τεράστια σημασία. Για εμάς που τη ζήσαμε, ήταν η πιο χαρούμενη ημέρα της ζωής μας. Νομίζαμε ότι τελείωσαν όλα και από εδώ και μπρος θα είμαστε ελεύθεροι, θα ζήσουμε όπως θέλουμε.

Δεν ξεχνιέται
Βέβαια διαψευστήκαμε, αλλά εκείνη η ημέρα δεν ξεχνιέται. Ολος ο κόσμος ήταν στους δρόμους, τραγουδούσαμε, αγκαλιαζόμαστε, ήταν ένα πανηγύρι. Κάτω από το σπίτι μου, χαράματα, ένα παιδί φώναζε ?ξυπνήστε ρε, φεύγουν?. Πήγαμε στην Αθήνα με τον Γιώργο Σεβαστίκογλου και συναντούσαμε γνωστούς και φίλους. Δυστυχώς η χαρά κράτησε λίγο. Ηταν δύσκολη η Κατοχή, δεν πιστεύαμε ότι ήταν αλήθεια, ότι ελευθερωθήκαμε.

Η Αθήνα ήταν μια χαρούμενη πόλη γεμάτη ενθουσιασμό και ελπίδα».

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ
Φλεγόταν ο κόσμος στους δρόμους

«Ημουν γραμματέας στην ΕΠΟΝ Ψυρρή. Εκείνη την ημέρα είχαμε μπει από την παρανομία στη νομιμότητα. Ξεσηκωθήκαμε όλοι και κατεβήκαμε στο Σύνταγμα. Τους βλέπαμε ότι φεύγουν, καθώς είχαν ήδη εγκαταλείψει αρκετές περιοχές της Αθήνας και τις είχε καταλάβει ο ΕΛΑΣ. Ενα μέρος της πόλης ζούσε σε ελευθερία από αρχές Οκτωβρίου» αφηγείται ο ποιητής κ.Τίτος Πατρίκιος. Σε ηλικία 16 ετών είχε φύγει από το πατρικό στην πλατεία Βάθη για να βρίσκεται σε επιφυλακή μαζί με τους συντρόφους του.

«Επί ημέρες είχαμε βρεθεί σε διαρκή συναγερμό. Από Πατησίων και κάτω δεν υπήρχαν πια Γερμανοί. Θυμάμαι ήταν Σεπτέμβρης ακόμα, όταν ήρθε στην πλατεία Δημαρχείου ένας Γερμανός στρατιώτης και μας παραδόθηκε, λέγοντας ότι δεν θέλει να πολεμήσει. Ομως εκείνη την ημέρα της απελευθέρωσης φλεγόταν ο κόσμος. Δύσκολα το περιγράφει κανείς με λόγια. Φωνές, πλακάτ και σημαίες, ελληνικές καθώς και των συμμάχων σοβιετικές, αμερικάνικες, αγγλικές. Από τους αέρηδες είχαμε δει στην Ακρόπολη να κατεβάζουν τη σημαία τους και να φεύγουν. Φυσικά το βράδυ δεν κοιμήθηκε κανείς. Αλλά οι Γερμανοί ακόμα και λίγο προτού εγκαταλείψουν την Αθήνα δεν σταμάτησαν να σκοτώνουν. Θυμάμαι είχα βρεθεί στο Βερολίνο, κάποτε, στο μουσείο της Γκεστάπο και εκεί είδα ότι ακόμα και την παραμονή της συνθηκολόγησης και το τέλος του πολέμου είχαν εκτελέσει κρατούμενους. Το έκαναν από γραφειοκρατική συνέπεια. Είχαν την εντολή να κάνουν τις εκτελέσεις και εκείνοι ?συνεπείς? το έκαναν μία ημέρα πριν τελειώσει ο πόλεμος».

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΓΚΟΥΦΑΣ
Δεν έμεινε άνθρωπος στο σπίτι του

«Οι Γερμανοί είχαν ήδη κατεβάσει τη σημαία τους, τη σβάστικα και εμείς ήμασταν προετοιμασμένοι ότι θα φύγουν. Οι εικόνες που έχω είναι από ένα ατελείωτο κόσμο, ένα πλήθος στο κέντρο της Αθήνας» αφηγείται ο κ. Βαγγέλης Γκούφας, θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος και ποιητής.

Γέννημα θρέμμα του Ψυρρή, σε ηλικία 19 ετών, ήταν φοιτητής της Νομικής και μέλος στη νεολαία του ΕΑΜ.

«Ημουν πιτσιρικάς, ήδη ήμουν "ελεύθερος" και θυμάμαι ότι βγήκαμε όλοι στους δρόμους, δεν έμεινε άνθρωπος στο σπίτι. Πήγα στη διαδήλωση στο Σύνταγμα, ένα τεράστιο πανηγύρι με σημαίες και τραγούδια.

Ηταν εκεί ολόκληρη η Αθήνα και νομίζω ότι κανείς δεν κοιμήθηκε εκείνο το βράδυ.

Πανζουρλισμός ενθουσιασμού, ένας ολάκερος κόσμος ήταν στον δρόμο. Βέβαια οι Γερμανοί είχαν αρχίσει να φεύγουν από πολλές γειτονιές ημέρες πριν.

Δεν σταμάτησαν όμως να εκτελούν ανθρώπους, όπως τον πατέρα του Φίνου, μόλις έξι ημέρες πριν».

 πίσω στα παλιά

70 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

 

70 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, που σηματοδότησε το τέλος της γερμανικής κατοχής που διήρκεσε 1.625 μέρες.

Η αντίστροφη μέτρηση για τους Γερμανούς είχε σημάνει λίγους μήνες νωρίτερα, με τη συμμαχική απόβαση στην Νορμανδία, οπότε και άρχισε να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τη ναζιστική Γερμανία.

Οι Γερμανοί άρχισαν να αποχωρούν σταδιακά από την Αθήνα από το βράδυ της 11ης Οκτωβρίου. Στις 8 το πρωί της 12ης Οκτωβρίου, οι ελάχιστοι Γερμανοί που είχαν απομείνει στην Αθήνα, συγκεντρώθηκαν στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη.

Εκεί σε μια πρόχειρη και βιαστική τελετή, ο επικεφαλής των κατοχικών δυνάμεων, στρατηγός Χέλμουτ Φέλμι, συνοδευόμενος από τον κατοχικό δήμαρχο Αθηναίων Άγγελο Γεωργάτο, κατέθεσε στεφάνι και το μόνο που απέμενε ήταν η υποστολή της ναζιστικής σημαίας από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.

Ένας γερμανός στρατιώτης κατέβασε τη σβάστικα χωρίς καμία επισημότητα στις 9.15 το πρωί, την πήρε υπό μάλης και αποχώρησε με σκυμμένο το κεφάλι σηματοδοτώντας το τέλος της γερμανικής κατοχής που διήρκεσε 1.625 μέρες και την αρχή ενός τρελού πανηγυριού στους δρόμους της Αθήνας.

Χιλιάδες κόσμου με τη γαλανόλευκη στα χέρια αλληλοασπάζονταν, αναφωνώντας «Χριστός Ανέστη», παιδιά σκαρφάλωναν στις οροφές των τραμ, ενώ απ' άκρη σ' άκρη αντηχούσε ο Εθνικός Ύμνος. Μετά από τρεισήμισι χρόνια δουλείας και σκλαβιάς οι Αθηναίοι ανέπνεαν ξανά τον μεθυστικό αέρα της λευτεριάς.

Στις έξι ημέρες που πέρασαν μέχρι την άφιξη της κυβέρνησης στην Αθήνα, την εξουσία ασκούσε τριμελής επιτροπή αποτελούμενη από τους Θεμιστοκλή Τσάτσο, Φίλιππο Μανουηλίδη και Γιάννη Ζεύγο, συνεπικουρούμενη από τον διοικητή της Αστυνομίας Αθηνών Άγγελο Έβερτ. Δύο ημέρες αργότερα άρχισαν καταφθάνουν στην πρωτεύουσα δυνάμεις του 3ου Σώματος του βρετανικού στρατού υπό την αντιστράτηγο Ρόναλντ Σκόμπι, που έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό από τους Αθηναίους.

Στις 18 Οκτωβρίου έφτασε στην Αθήνα ο Γεώργιος Παπανδρέου και η κυβέρνησή του. Την ίδια ημέρα ο πρωθυπουργός σε μια συγκινητική τελετή ύψωσε την ελληνική σημαία στην Ακρόπολη και στην συνέχεια μίλησε στο συγκεντρωμένο πλήθος που είχε γεμίσει ασφυκτικά την πλατεία Συντάγματος από τον εξώστη του Υπουργείου Οικονομικών.

Ως τις 3 Νοεμβρίου είχε αποχωρήσει από την ηπειρωτική χώρα

και ο τελευταίος γερμανός στρατιώτης.

Όμως οι χαρές και τα πανηγύρια για την απελευθέρωση κράτησαν μόνο 53 ημέρες. Στις αρχές Δεκεμβρίου τα όπλα θα αντηχήσουν ξανά στους δρόμους της πρωτεύουσας, αλλά αυτή τη φορά θα είναι στραμμένα κατά αδελφών («Δεκεμβριανά»).

http://www.thetoc.gr

 πίσω στα παλιά