Τις τελευταίες μέρες η ελληνική κοινωνία αλλά και ο διεθνής τύπος (έντυπος και ηλεκτρονικός) ασχολούνται με το κλείσιμο της κρατικής ραδιοτηλεόρασης. Όλα άρχισαν πριν από δυο περίπου εβδομάδες, όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και αρμόδιος για τα Μ.Μ.Ε. υφυπουργός ανακοίνωσε τον «ξαφνικό θάνατο» της Ε.Ρ.Τ., απόφαση η οποία υλοποιήθηκε το ίδιο βράδυ με τη διακοπή των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εκπομπών. Για να αποτραπούν οι κοινωνικές αντιδράσεις, έπρεπε να βρεθεί από την κυβέρνηση μια δικαιολογία. Και βρέθηκε εύκολα. «Ήταν αναγκαία η αναδιάρθρωση της «αμαρτωλής» Ε.Ρ.Τ., η οποία στοίχιζε εκατομμύρια στον ελληνικό λαό, αν και η τηλεθέασή της ήταν πολύ μικρή συγκριτικά με τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς». Μάλιστα με σπουδή ανακοινώθηκε η νέα εταιρεία που θα αντικαθιστούσε την «παράνομη» πλέον Ε.Ρ.Τ. Διάφορα κυβερνητικά στελέχη γνωστοποίησαν στον ελληνικό λαό ότι για την αναβάθμιση της Νέας Ελληνικής Ραδιοφωνίας Ίντερνετ και Τηλεόρασης (Ν.Ε.Ρ.Ι.Τ.) θα καλούνταν ξένοι ειδικοί (λ.χ. από το B.B.C.),για να δώσουν τα «φώτα» τους. Έτσι εμείς οι παλιότεροι γίναμε «στο ίδιο έργο θεατές».
Στα τέλη του 1974, λίγους μήνες μετά την πτώση της Δικτατορίας, είχε κληθεί στην Αθήνα ο Χιου Γκρην, για να μελετήσει τον τρόπο λειτουργίας του τότε Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης (Ε.Ι.Ρ.Τ.) και του στρατιωτικού καναλιού (Υ.Ε.Ν.Ε.Δ.). Την 25η Ιανουαρίου 1975 υπέβαλε στον τότε υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Π. Λαμπρία έκθεση για τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να λειτουργεί η δημόσια τηλεόραση. Τα βασικά σημεία της έκθεσής του ήταν τα ακόλουθα:
1.Εκτιμούσε ότι θα έπρεπε να ανασυσταθεί το Ε.Ι.Ρ.Τ. ως δημόσια επιχείρηση με μορφή νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου (στα πρότυπα της λειτουργούσας τότε Δ.Ε.Η.). Εξειδικεύοντας την άποψή του υποστήριζε ότι η δημόσια τηλεόραση θα μπορούσε:
α. να καθορίζει τους μισθούς του προσωπικού της, οι οποίοι τότε ήταν πολύ χαμηλοί,
β. να ορίζει αξιοπρεπείς αποδοχές για τους έκτακτους συνεργάτες της,
γ. να προσλαμβάνει και να απολύει προσωπικό σύμφωνα με δικό της κανονισμό και τις αρχές του ιδιωτικού δικαίου, κ.λπ.
2. Για να διατηρήσει η ραδιοφωνία και η τηλεόραση επαφή με την κοινή γνώμη, πρότεινε την ίδρυση ενός συμβουλευτικού και ελεγκτικού σώματος με ευρεία αντιπροσώπευση του έθνους πολιτικά, κοινωνικά και γεωγραφικά. Το σώμα αυτό θα αποτελείτο από 50 μέλη, τα οποία θα προέρχονταν από τα πολιτικά κόμματα που συμμετείχαν στη Βουλή, από την Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων, από την Εκκλησία, την Ένωση ιδιοκτητών εφημερίδων, την Ένωση συντακτών ημερήσιου τύπου, το Δικηγορικό Σύλλογο, τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας, το Τεχνικό Επιμελητήριο, τον Ιατρικό Σύλλογο, το Σωματείο Ελλήνων ηθοποιών, τους συλλόγους λογοτεχνών, το Σωματείο συνθετών, το Εμπορικό Επιμελητήριο, το Βιομηχανικό Επιμελητήριο, τις φοιτητικές οργανώσεις, τους γεωργικούς συνεταιρισμούς, τα σωματεία εκπαιδευτικών της Στοιχειώδους και της Μέσης εκπαίδευσης, τις γυναικείες οργανώσεις κ.ά.. Όπως σημείωνε ο Άγγλος ειδικός, ο κατάλογος αυτός ήταν ενδεικτικός του εύρους της αντιπροσώπευσης.
Το συμβουλευτικό σώμα θα έπρεπε να συνεδριάζει έξι φορές το χρόνο με πρόεδρο, ο οποίος θα εκλεγόταν από τα άλλα μέλη με ετήσια θητεία. Τα μέλη του σώματος αυτού θα έλεγχαν όλες τις δραστηριότητες του Ε.Ι.Ρ.Τ., ιδιαίτερα το προβαλλόμενο πρόγραμμα και τη διατήρηση της πολιτικής αντικειμενικότητας και αμεροληψίας. Για τη διευκόλυνση του ελεγκτικού του έργου, τόσο το Διοικητικό Συμβούλιο όσο και ο Γενικός Διευθυντής της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης θα παρίσταντο στις συνεδριάσεις του συμβουλευτικού σώματος, για να δίνουν εξηγήσεις και να απαντούν σε ερωτήσεις των μελών του. Οι συνεδριάσεις αυτές ήταν αναγκαίο να γίνονται παρουσία εκπροσώπων του τύπου, ώστε να πληροφορείται ο λαός τα τεκταινόμενα στο Ε.Ι.Ρ.Τ..
3.Το Διοικητικό Συμβούλιο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, που θα αποτελείτο από τον πρόεδρο και έξι μέλη, θα διοριζόταν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ή τον Πρωθυπουργό, ύστερα από συνεννόηση με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Τα μέλη του θα έπρεπε να επιλέγονται με κριτήριο τα επιτεύγματά τους στα πλαίσια της κοινωνίας και όχι ως αντιπρόσωποι κόμματος, υπουργείου ή οποιουδήποτε άλλου οργανισμού. Η θητεία τους θα ήταν πενταετής. Ακόμα ο Χιου Γρην έκανε προτάσεις για το χρόνο συνεδριάσεων του Δ.Σ., για τις αποδοχές των μελών του και για άλλα λειτουργικά ζητήματα. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Το Συμβούλιο θα πρέπει να ασχολείται με ουσιαστικά θέματα προγράμματος και οικονομικής και διοικητικής πολιτικής. Τα μέλη του θα πρέπει να αισθάνονται ως επίτροποι της Βουλής και του έθνους αποσκοπώντας στην εξασφάλιση και τη διατήρηση της πολιτικής αντικειμενικότητας, της δικαιοσύνης και της αμεροληψίας στις ειδήσεις και στα υπόλοιπα προγράμματα του Ε.Ι.Ρ.Τ.».
4.Ο Γενικός Διευθυντής θα έπρεπε να διορίζεται και να παύεται μόνον από το Διοικητικό Συμβούλιο και όχι από την κυβέρνηση. Αυτός θα έκανε προτάσεις στο Δ.Σ. για το διορισμό των ανώτερων υπαλλήλων, ιδιαίτερα των διευθυντών τηλεοράσεως, ραδιοφώνου και ειδήσεων, και των βασικών στελεχών στον τομέα προγράμματος. Η τελική απόφαση για την πρόσληψή τους θα λαμβανόταν από το Διοικητικό Συμβούλιο, το οποίο θα έπρεπε ως σώμα ή σε υποεπιτροπές να συζητά με τους υποψήφιους, για να σχηματίζει γνώμη για την καταλληλότητά τους. Οι μισθοί του Γενικού Διευθυντή και των ανώτερων υπαλλήλων του Ε.Ι.Ρ.Τ. θα έπρεπε να καθορίζονται αποκλειστικά από το Διοικητικό Συμβούλιο.
5.Προτεινόταν η καθιέρωση θέσης υπουργού, ο οποίος στα πλαίσια του κοινοβουλευτικού ελέγχου θα απαντούσε σε ερωτήσεις και επερωτήσεις βουλευτών για θέματα που αφορούσαν τη ραδιοφωνία και την τηλεόραση. Επιπλέον θα ήταν επιβεβλημένη, κατά την άποψη του Άγγλου ειδικού, η κατάθεση στη Βουλή μέσω του αρμόδιου υπουργού ετήσιας έκθεσης των πεπραγμένων του Ε.Ι.Ρ.Τ. καθώς και η υποβολή του οικονομικού απολογισμού, ώστε να εξασφαλίζεται η αναγκαία διαφάνεια και η σωστή διαχείριση των εσόδων του ραδιοτηλεοπτικού ιδρύματος.
6. Ο Χιου Γκρην διαπιστώνοντας την παντελή έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού στο ελληνικό ραδιόφωνο και την τηλεόραση επισήμανε ότι ήταν αναγκαία η προβολή προγραμμάτων που θα περιλάμβαναν μουσική, θέατρο, ντοκιμαντέρ και συζητήσεις για κοινωνικά θέματα.
7.Αναφερόμενος στους οικονομικούς πόρους της δημόσιας τηλεόρασης και του δημόσιου ραδιοφώνου υποστήριξε ότι αυτοί θα έπρεπε να προέρχονται κυρίως από το τέλος που κατέβαλλαν οι πολίτες με το λογαριασμό της Δ.Ε.Η..Ακόμη πρότεινε να προβάλλονται διαφημιστικά μηνύματα 6΄την ώρα στην αρχή και στο τέλος κάθε προγράμματος, αλλά θα έπρεπε να αναπροσαρμοστεί η συμφωνία με τις διαφημιστικές εταιρείες, ώστε να αυξηθούν τα έσοδα του Ε.Ι.Ρ.Τ..
8.Τέλος έκανε προτάσεις και για την αναβάθμιση των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων, δίνοντας έμφαση στην αύξηση των παραγωγών του Ε.Ι.Ρ.Τ., στη μείωση των μελοδραματικών σήριαλ και στην αναθεώρηση της πολιτικής αγοράς ξένων ταινιών κατώτερης ποιότητας (κυρίως αμερικάνικων).
Ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Π. Λαμπρίας, όταν ρωτήθηκε από τους δημοσιογράφους αν θα αξιοποιηθεί η έκθεση του Χιου Γκρην, απάντησε: «η κυβέρνησις θα μελετήσει τας συμβουλάς και τας υποδείξεις του, προσαρμόζουσα ταύτας εις τα πλαίσια της ελληνικής πραγματικότητας» (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φύλλο της 26ης Ιανουαρίου 1975). Η τελευταία φράση του υφυπουργού προδιέγραφε την τύχη της έκθεσης αυτής, όπως θα φανεί από τα ακόλουθα γεγονότα.
Τρεις μήνες αργότερα (στα τέλη Απριλίου 1975) η Βουλή ψήφισε το άρθρο 15 του σχεδίου του Συντάγματος, το οποίο στο εδάφιο 2 καθόριζε ότι «η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους [.]» (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φύλλο της 29ης Απριλίου 1975).
Στο μεταξύ η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, για να αντιμετωπίσει τα υπερβολικά έξοδα του Ε.Ι.Ρ.Τ., εισήγαγε στις αρχές Σεπτεμβρίου 1975 στη Βουλή νομοσχέδιο, το οποίο πρόβλεπε τριπλασιασμό του τέλους που πλήρωναν με το λογαριασμό της Δ.Ε.Η. οι πολίτες υπέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου αποκαλύφθηκε το όργιο διορισμών «ημετέρων» που έκανε η κυβέρνηση. Σύμφωνα με καταγγελία βουλευτή της αντιπολίτευσης «σε λιγότερο από ένα χρόνο διορίστηκαν στο Ε.Ι.Ρ.Τ. 550 έκτακτοι υπάλληλοι» (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φύλλο της 10ης Σεπτεμβρίου 1975).
Την 26η Νοεμβρίου 1975 άρχισε στη Βουλή η καταρχήν συζήτηση του νομοσχεδίου «περί ιδρύσεως ανωνύμου εταιρείας υπό την επωνυμία «ελληνική ραδιοφωνία – τηλεόρασις (Ε.Ρ.Τ.)». Από τα άρθρα του διαφαινόταν η πρόθεση της κυβέρνησης να μετατρέψει την κρατική σε κυβερνητική ραδιοτηλεόραση. Συγκεκριμένα:
.Προβλεπόταν η λειτουργία Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της, η οποία θα έλεγχε την πολιτική της Ε.Ρ.Τ..Όμως οι αρμοδιότητές της Γ.Σ. δεν ήταν σαφώς καθορισμένες και επιπλέον η σύνθεσή της καθοριζόταν από την κυβέρνηση.
.Με το 10ο άρθρο του νομοσχεδίου συγκροτούνταν το Διοικητικό Συμβούλιο της Ε.Ρ.Τ. κατά τέτοιο τρόπο ώστε να είναι απόλυτα υποταγμένο στην εκάστοτε κυβέρνηση, η οποία διόριζε και έπαυε τα μέλη του ουσιαστικά κατά την ανεξέλεγκτη κρίση της.
.Η κυβέρνηση θα διόριζε το Γενικό Διευθυντή και τους δύο βοηθούς του.
.Η Ε.Ρ.Τ. ήταν υποχρεωμένη να εκπέμπει κάθε κυβερνητική ανακοίνωση, ακόμα κι αν αυτή στρεφόταν κατά των άλλων κομμάτων ή πολιτικών προσώπων.
.Δινόταν η δυνατότητα στον αρμόδιο υπουργό να επιβάλει σε εξαιρετικές περιπτώσεις μερική ή ολική διακοπή εκπομπών. Η νομοθετική αυτή ρύθμιση προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων από μέρους των βουλευτών της αντιπολίτευσης, αλλά ο υφυπουργός τύπου Π. Λαμπρίας επέμεινε στην ψήφισή της με το σκεπτικό ότι εφαρμοζόταν και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
.Με το 11ο άρθρο προβλεπόταν η παράσταση κατά τις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της Ε.Ρ.Τ. αντιπροσώπου της κυβέρνησης. Η διάταξη αυτή τελικά απαλείφτηκε ύστερα από την έντονη αντίδραση ακόμα και βουλευτών της πλειοψηφίας, δεδομένου ότι έτσι προσβαλλόταν «η αρχή της ανεξαρτησίας και της αυτοτέλειας του Διοικητικού Συμβουλίου».
Ο πρόεδρος της Ε.Δ.Α. Ηλίας Ηλιού κατά την αγόρευσή του υποστήριξε ότι σχεδόν καμιά από τις προτάσεις του Χιου Γκρην δεν υλοποιήθηκε κατά τη σύνταξη του νομοσχεδίου για τη σύσταση της Ε.Ρ.Τ. (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φύλλο της 27ης Νοεμβρίου 1975).
Κατά τις επόμενες δεκαετίες η κρατική ραδιοτηλεόραση αποτελούσε συνεχώς σημείο τριβής ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση. Κατά τη δεκαετία του 1990 προσκλήθηκαν ξένοι ειδικοί (και μάλιστα από το B.B.C. ), για να κάνουν προτάσεις με σκοπό την αναδιάρθρωσή της, αλλά οι εκθέσεις τους «καταχωνιάστηκαν» σε κυβερνητικά συρτάρια. Έτσι και οι διακηρύξεις της σημερινής μνημονιακής κυβέρνησης ότι αποσκοπεί στην εξυγίανση της «αμαρτωλής» Ε.Ρ.Τ. ελάχιστους πείθουν, γιατί για «τις ανομίες» της υπεύθυνα ήταν κατ’ εξοχήν τα κόμματα που κυβέρνησαν κατά τη Μεταπολίτευση.
http://chronontoulapo.wordpress.com
