ΠΥΡΠΟΛΗΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΔΩΡΙΔΑΣ

    Η  μικρή , ορεινή , φτωχή αλλά ηρωική επαρχία Δωρίδας , με σημερινό πληθυσμό 15.330 , πλήρωσε με βαρύ τίμημα , την αντίσταση κατά των κατακτητών Γερμανών . Πέντε χωριά , μεταξύ αυτών και η πρωτεύουσά της το Λιδορίκι , πυρπολήθηκαν : Καρούτες , δύο φορές , Σκαλούλα εξ ολοκλήρου , Καρουτιανά χάνια εξ ολοκλήρου , Μαλανδρίνο μερικώς , Αιγίτιο εξ ολοκλήρου , Λιδορίκι εξ ολοκλήρου και με πέντε θύματα που σφαγιάστηκαν απ’ τους κατακτητές , τους : Αθ.Τσίγκα , Δημ. Παπαδόπουλο , Βας. Παπαπαναγιώτου και τις δύο αδελφές Μαρία Πουρνιά και Ευθυμία Λατσούδη . Ζημιές σοβαρές επίσης έπαθαν απ’ τους βομβαρδισμούς τα χωριά : Κάλλιο , Κόκκινος , Τριβίδι και Χάνια Στενού .

   Η καταστροφή όμως του Λιδορικίου δεν είναι ένα ξεχωριστό γεγονός αλλά συνέχεια ενός άλλου γεγονότος , της μάχης των Καρουτών που έγινε το βράδυ της 3^ης προς 4^η Αυγούστου 1944 και εξελίχθηκε ως εξής . Ένα Γερμανικό απόσπασμα , με δύναμη πάνω από 300 άντρες που κινούνταν από την Άμφισσα προς την τοποθεσία Έλατος , με σκοπό να χτυπήσει το Λιδορίκι , που αποτελούσε την έδρα της 5^ης ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ , της οποίας διοικητής ήταν τότε ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Ρήγος – « Φεραίος ».

   Το βράδυ της 4^ης και το πρωί της 5^ης Αυγούστου οι Γερμανοί είναι μέσα στις Καρούτες , ωστόσο δεν προχωρούν προς το Λιδορίκι . Αντίθετα μένουν στο χωριό και επιδίδονται στο συνηθισμένο τους έργο , το πλιάτσικο . Απ’ την άλλη πλευρά όλα τα τμήματα της Ταξιαρχίας βρίσκονται στις θέσεις τους και προχωρώντας αθόρυβα κυκλώνουν το χωριό χωρίς να τους αντιληφθούν οι Γερμανοί . Όλοι περιμένουν να δοθεί το σύνθημα , βολή όλμου , για να αρχίσουν την επίθεση , ένας πυροβολισμός όμως Γερμανού στρατιώτη , που κάτι αντιλήφθηκε , έσπασε τη σιωπή .

   Η ώρα ήταν 12:30 το μεσημέρι όταν άρχισε η επίθεση , απ’όλες τις πλευρές οι αντάρτες επιτίθενται και αιφνιδιάζουν τους Γερμανούς αποδεκατίζοντάς τους , οι νεκροί και τραυματίες πολλοί κι’ απ’ τις δύο πλευρές , οι απώλειες όμως των Γερμανών πολύ μεγάλες , απ’ τους 320 άντρες , οι 203 έπεσαν νεκροί και οι αιχμάλωτοι έφτασαν τους 110 , μεταξύ των οποίων πολλοί τραυματίες , ενώ λέγεται πως 5 κατάφεραν να ξεφύγουν .

   Αυτή η πανωλεθρία ήταν η αιτία που οι Γερμανοί έκαψαν το Λιδορίκι , μανιασμένοι κινούνται διχαλωτά , ένα τμήμα κατευθύνεται προς τον Έλατο και το άλλο ακολουθεί τον κεντρικό δρόμο , οι μάχες στον Έλατο και στα υψώματα του Μαλανδρίνου μαίνονται αλλά η κατάσταση γίνεται όλο και πιο έκρυθμη , απειλητική . Γι’ αυτό δίνεται η εντολή απ’ την αντάρτικη διοίκηση να εγκαταλείψουν οι κάτοικοι το Λιδορίκι . Μερικοί βέβαια είχαν φύγει από μόνοι τους νωρίτερα .

   Αναστατωμένοι οι Λιδορικιώτες , αντιμετωπίζουν μια πρωτόγνωρη θύελλα , αρχίζουν να κρύβουν ό,τι πολύτιμο είχαν , να τα παραχώνουν σε κήπους και χωράφια πιστεύοντας πως θα τα σώσουν . Ύστερα ακολούθησε το μαζικό φευγιό , γίνανε ..πρόσφυγες στον τόπο τους . Τα όσια όμως και τα ιερά , στέφανα και εικόνες τα παίρνουν μαζί τους και αμίλητοι , βουβοί και φαρμακωμένοι εγκαταλείπουν το αγαπημένο τους χωριό . Το θέαμα είναι τραγικό , άντρες γυναίκες , παιδιά , ηλικιωμένοι παππούδες και γιαγιάδες , σε ομάδες , οικογένειες , σόγια – σόγια , γειτονιές συγγενολόγια , όλοι φορτωμένοι , ως και τα μικρά παιδιά φεύγουν βιαστικά βορειοδυτικά , για τη φτελιά , το Κόστευο και τα γύρω χωριά , σε τσοπάνικα κονάκια και στρούγκες , ενώ άλλοι τράβηξαν κατά την Πλέσιβα , το βουνό απέναντι απ’ το χωριό και κονάκεψαν σε σπηλιές , αλλά και μέσα στα δέντρα και τα πουρνάρια , από εκεί είχαν τη δυνατότητα να βλέπουν το χωριό απέναντι .

   Εν τω μεταξύ οι αντάρτες στον τομέα του Μαλανδρίνου αμύνονται ηρωικά , και στους δύο τομείς , άνισος ο αγώνας αλλά αντιστέκονται . Οι Γερμανοί φέρνουν και ενισχύσεις και έτσι με την υπεροπλία και τη δύναμη πυρός που έχουν αναγκάζουν τους αντάρτες να υποχωρήσουν , έχοντας εξαντλήσει και τα πυρομαχικά τους . Παρόλα αυτά προσπαθούν στη « Στρουζόραχη » παντί μέσω να ανακόψουν τη Γερμανική πορεία ρίχνοντας όσα βλήματα όλμου είχαν .

   Το Λιδορίκι επί δύο μέρες ( 27-28 Αυγούστου )είναι νεκρό , έρημο και κρύο . Άρχισε το άγριο σφυροκόπημα « τραντάζοντας » το έρημο χωριό με βολές πυροβόλων και όλμων .

Τέλος , αφού πυρπόλησαν το Παλαιόκαστρο ( Καρουτιανά Χάνια ) , κατευθύνθηκαν προς το Λιδορίκι , 29 Αυγούστου 1944 , γιορτή της αποκεφάλισης του Ιωάννου Προδρόμου , η άδεια σχεδόν πόλη έπεσε στα χέρια των μανιασμένων Χιτλερικών , κει μετά την λεηλασία πυρπολήθηκε .

   Τα σπίτια έγιναν παρανάλωμα του πυρός , μ’εκείνη τη διαβολική άσπρη σκόνη που χρησιμοποιούσαν οι  Γερμανοί  .   

   Τεράστιοι καπνοί έπνιγαν τον ουρανό , ενώ απέναντι οι Λιδορικιώτες , μέσα απ’ τα πουρνάρια έβλεπαν δακρυσμένοι το βιός τους , το χωριό τους να γίνεται στάχτη , κι’ αυτοί ανήμποροι να κάνουν κάτι…

   Μερικοί μεγάλοι , είχαν πάει από νωρίς και είχαν πιάσει ένα αγναντερό μέρος για να παρακολουθήσουν την εξέλιξη , κάποια στιγμή δε , πάγωσαν όλοι γιατί το βραδάκι έπεσε κι’ η είδηση ότι : « Οι Γερμανοί θα’ρθουν προς τα εδώ και θα πάρουν σβάρνα τα χωριά » , γι’αυτό όλοι ήταν τρομοκρατημένοι .

   Τραγική η κατάσταση στο χωριό μας , σπίτια χτισμένα με ιδρώτα και αίμα , έγιναν στάχτη κι’ αποκαίδια , ακόμα και η εκκλησία έπεσε θύμα της Γερμανικής θηριωδίας . Ο απολογισμός της συμφοράς είναι τραγικός , 489 κτίσματα καταστράφηκαν τελείως , αποτεφρώθηκαν .

   Το πρωί της επομένης , κατόπιν επειγούσης διαταγής τα στρατεύματα του ολέθρου και της φωτιάς απεσύροντο εσπευσμένως προς Άμφισσα , ενώ ακόμα σιγόκαιγαν οι τελευταίες φλόγες στα Λιδορικιώτικα σπίτια . Καπνοί , αποκαίδια , ερείπια και ξεκοιλιασμένα πτώματα των άτυχων γερόντων χωριανών μας , ήταν το φοβερό θέαμα που αντικρίσαμε στην επιστροφή μας , γράφει ο Λιδορικιώτης Γεωργ. Δημ Παπαδόπουλος στην εφημερίδα « Εμπρός »το 1950 , και κατέληγε : « Τόσα χρόνια πέρασαν και όμως η τραγική θυσία του Λιδορικίου , της οποίας ολίγαι κωμοπόλεις ή χωριά της Ελλάδος υπέστησαν , παραμένει εν πολλοίς άγνωστος . Το ολοκαύτωμα όμως αυτό δεν πρέπει να αγνοείται από το Κράτος διότι η υπόστασις του επάνω σε τέτοια γεγονότα και θυσίας στηρίζεται , τα οποία κληροδοτούνται υπερηφάνως εις την ιστορίαν του Έθνους ..»

   Ενώ, ο Δ.Ν.Δημητρίου – Νικηφόρος , ένας απ’ τους πρωτοπόρους μόνιμους αξιωματικούς της Εθνικής Αντίστασης , στο 3τομο βιβλίο του , « Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης » περιγράφει το πρόσφατο τότε θλιβερό και αποκρουστικό θέαμα του κατακαμένου Λιδορικιού , που αντίκρισε κατερχόμενος απ’ το Μαυρολιθάρι ως εξής :… « Ο καιρός γλυκός , χιονοπωριάτικος ..Το Λιδορίκι μας αιφνιδίασε , μόλις το αντικρίσαμε σφίχτηκε η καρδιά μας . Ανηφόριζαν στην πλαγιά οι καψαλισμένοι τοίχοι – μόνο τοίχους έβλεπες , ένα πένθιμο δάσος , πυκνούς μαυρισμένους τοίχως , όπως τους άφησε η φωτιά… Σαν ένα προαιώνιο απολίθωμα κάποιας δεινής μοίρας . Και οι άνθρωποι …περπατούσαν ανάμεσα στα ερείπια σαν πενθώντας ακόμα το χαμένο χωριό τους …»

   Πράγματι , έτσι το βρήκαμε , μείναμε άφωνοι και συγκλονισμένοι , κάπνιζαν ακόμα τα ερείπια . Πιανόταν η ανάσα μας , το Λιδορίκι , τα’ όμορφο χωριό μας δεν υπάρχει πιά , …απέραντη θλίψη ..

   Έτσι , ερειπωμένο , με τους καπνούς ακόμα να πνίγουν την ατμόσφαιρα , βρήκαμε το χωριό μας , καταστροφή απόλυτη ..εφιάλτης …

   Πάλαιψαν πολύ οι Λιδορικιώτες , να ξαναβάλουν τη ζωή τους στο ρυθμό της , με ιδρώτα και αίμα ξανάφτιαξαν σιγά – σιγά τα σπίτια και το βιος τους , και κατάφεραν να ξαναδώσουν τη χαρά στις φαμελιές τους , τους κυνηγούσε όμως πάντα η φριχτή εικόνα του καμένου χωριού τους και ο Γερμανικός εφιάλτης ..

   Σήμερα το Λιδορίκι είναι μια πανέμορφη κωμόπολη , πρωτεύουσα της Επαρχίας Δωρίδας και έδρα του ομώνυμου Δήμου , το κακό όνειρο πέρασε πιά , μα παραμένει πάντα στην ψυχή τους το παλιό χωριό με την ιστορία των 13 αιώνων

www.lidoriki.com

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΛΙΔΟΡΙΚΙΟΥ 29-8-1944

        O ΠΟΛΕΜΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΛΟΓΙΚΗ...

29 Αυγούστου 1944 , το Λιδορίκι καμένο απ' το " Σύνταγμα 18 των Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας "

   ******

   Ένα απ' τα πιο καλά ιστορημένα βιβλία για την τραγική περίοδο της κατοχής , είναι αυτό του Η.Παπανικολή ( απ' τη Σκαλούλα ) , που έχει τίτλο " Η Μάχη στις Καρούτες 5-8-1944 ". Σ' αυτό περιλαμβάνονται στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί , με μεγάλο κόπο , εδώ και στη Γερμανία . Από τα πλέον ενδιαφέροντα κεφάλαιά του , είναι εκείνο που αναφέρεται στη συγκρότηση και τη δράση του Γερμανικού " Συντάγματος 18 των Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας ", που έδρασε στην περιοχή μας και έκαψε το Λιδορίκι .
   Είναι χαρακτηριστικό της " τρέλας " που φέρνει ο πόλεμος , το ότι το "ηρωικό " αυτό Σύνταγμα , έφτασε να λεηλατεί φτωχόσπιτα της Δωρίδας και να καίει καλύβες της . Η δράση του Συντάγματος - όπως βγαίνει απ' το βιβλίο - έχει έτσι :
   Το Σύνταγμα 18 των " Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας " ( POLIZEI - GEBIRGSJAGERN - REGIMENT 18 ) , ως προς τη συγκρότησή του , ήταν μοναδική περίπτωση στην καθόλα ιστορία των στρατών μεγάλης αστυνομικής μονάδας , ανταρτομάχων αλπινιστών , ειδικευμένων για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ορεινού εδάφους , δηλαδή για ανταρτοπόλεμο .
   Υπήρξε , φυσικά , δημιούργημα της ανάγκης αντιμετώπισης των ανταρτών . Όταν σ' όλα σχεδόν τα εδάφη που είχε καταλάβει στην προέλασή του ο γερμανικός στρατός , ξεφύτρωσαν αυθόρμητα οι δυνάμεις των παρτιζάνων , δημιουργήθηκε στην περιοχή CARMISCH - REUTTE της Βαυαρίας το " Σύνταγμα 18 " με τρία πλήρη τάγματα ( Ιο , ΙΙο και ΙΙΙο ) που επανδρώθηκαν αντίστοιχα απ' τα πολύπειρα τάγματα 302 , 312 και 325 της Αστυνομίας που διαλύθηκε τότε . Στην αρχική πολεμική σύνθεσή του , καθένα απ' τα τάγματα αυτά είχε τρεις λόχους ορεινών κυνηγών ( GEBIRGSJGERN ) κι' ένα λόχο με βαριά όπλα ., ενισχυμένους με ένα στοιχείο όλμου ομαδικού , μια διμοιρία διαβιβάσεων , μια ομάδα ανιχνευτών και ένα θωρακισμένο όχημα πάντσερ .
   Αρχικά διοικητές των τριών ταγμάτων ήταν οι ταγματάρχες HOSL για το Ι/18 , ZUVLKE για το ΙΙ/18 και ο αντισυνταγματάρχης DIETZ για το ΙΙΙ /18 . Πρώτος διοικητής του συντάγματος διορίστηκε ο συνταγματάρχης HERMAN FRANZ , που φρόντισε αργότερα στα μεταπολεμικά χρόνια με βάση τα πολεμικά ημερολόγια , τα έγγραφα που περισώθηκαν καθώς και με τις μαρτυρίες , γραπτές και προφορικές , των συμπολεμιστών του που επέζησαν , να συντάξει το χρονικό του συντάγματός του σε βιβλίο . Σύμφωνα λοιπόν με το βιβλίο αυτό , το " Σύνταγμα 18 "είχε την ακόλουθη πολεμική δράση :
Γυμνασμένο καθώς ήταν στις Βαυαρικές Άλπεις , πέρασε αρχικά για να πάρει το βάπτισμα του ανταρτοπολέμου στις γειτονικές πλευρές των Σλοβενικών Άλπεων της Γιουγκοσλαβίας . Όταν έφερε σε πέρας την αποστολή του αυτή , το σύνταγμα πήρε τη διαταγή να ετοιμαστεί για τις επιχειρήσεις στον Καύκασο . Στο μεταξύ όμως , το γερμανικό πεζικό είχε καταφέρει να ολοκληρώσει την κατάληψη του Καυκάσου και έτσι το απόσπασμα REISER στάλθηκε στη Φιλανδία για ν' αναλάβει εκεί δράση .
   Το Δεκέμβριο του 42 , το σύνταγμα έφτασε στον τόπο του προορισμού του στο OULU της βόρειας Φιλανδίας και προσκολλήθηκε στο εκστρατευτικό " Σώμα της Αρκτικής "του στρατηγού DIETL , που πολεμούσε τότε μέσα στα παγωμένα δάση της Καρελίας τις Σοβιετικές στρατιές κι είχε κιόλας κερδίσει , γιά τα κατορθώματά του στο Νάρβικ και για την επιτυχημένη ευέλικτη τακτική του , τον τίτλο " Ο Ρόμελ του Βορρά " .
   Το σύνταγμα πολέμησε σ' όλη την διάρκεια του χειμώνα μέσα στο πολικό κρύο , κάνοντας εκκαθαριστικές επιχειρήσεις , ανταρτοπόλεμο , πόλεμο χαρακωμάτων , ακόμη κι' αναγνωριστικές εφόδους με διμοιρίες χιονοδρόμων .

Το Λιδορίκι μας , καμένο , μια χωριανή μας θρηνεί πάνω στ' αποκαίδια του σπιτιού της , απέναντι φαίνεται ολοκάθαρα το..κουφάρι απ' το καμάρι του Ψαλά , το Σαράϊ....

   Κατά τον Ιούλιο του '43 , οι στρατηγοί JODL και BOHME αφού επιθεώρησαν το σύνταγμα 18 σ' αυτό το στρατόπεδο , έδωσαν στον συνταγματάρχη FRANZ τη διαταγή να ετοιμάσει τη μονάδα του για την Ελλάδα , όπου θα 'πρεπε να ενισχύσει τις φρουρές και τις θέσεις που είχαν ακόμη τα τμήματα της 11ης ιταλικής στρατιάς , ύποπτης για προσχώρηση στο αντιφασιστικό κίνημα της Ρώμης .
   Το σύνταγμα συγκεντρώθηκε στο OULU . Έκανε αποχαιρετιστήρια παρέλαση μπροστά στο στρατηγό DIETL ,που για να τιμήσει τους αγώνες του , παρασημοφόρησε με το σιδερένιο σταυρό τον συνταγματάρχη FRANZ και τους διοικητές των ταγμάτων του και πήρε έπειτα , μέσω του Ντάντσιχ , το δρόμο της επιστροφής και της νέας αποστολής στην Ελλάδα . Στις 15 Αυγούστου του '43 το σύνταγμα 18 στρατοπεδεύει με όλη του τη δύναμη στο Λιανοκλάδι της Λαμίας , ενώ την επομένη ο συνταγματάρχης FRANZ παρουσιάστηκε στο στρατηγό FELMY στην Αθήνα για ν' αναγγείλει την άφιξη της μονάδας του στην Ελλάδα .
   Η Γερμανική διοίκηση εμπιστεύθηκε στο σύνταγμα τη φρούρηση των ζωτικών οδικών αρτηριών της Στερεάς Ελλάδας . Η κύρια αποστολή του συντάγματος ήταν η προστασία απ' τις επιθέσεις των ανταρτών του τμήματος της σιδηροδρομικής γραμμής από την Αθήνα ως τη Λάρισα και η εξασφάλιση των κεντρικών αυτοκινητοδρόμων Θήβας - Λιβαδειάς - Λαμίας και Λιβαδειάς - Αράχοβας - Ιτέας -Άμφισσας - Μπράλου - Λαμίας , σ' όλο τον περίγυρο του Παρνασσού .
   Χωρίς καθυστέρηση το Ιο και το ΙΙο τάγμα εγκατάστησαν φυλάκια και φρουρά στον Μπράλο , Καστέλλια , Άμφισσα και Ιτέα , ενώ το ΙΙΙο τάγμα , με τμήματα της μεραρχίας BRADENBURG , ενίσχυσε τη φρούρηση της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι τη Θήβα . Σχεδόν αμέσως , στις 2 Σεπτεμβρίου '43 , το ΙΙο τάγμα δέχτηκε αιφνιδιαστική επίθεση των ανταρτών στο φυλάκιο της Τοπόλιας κοντά στην Άμφισσα .

    Ο 7ος λόχος του λοχαγού KAHOUN με μεγάλες θυσίες κατόρθωσε να κρατήσει την οχυρωμένη θέση του . Ένα τεθωρακισμένο όχημα που έτρεξε για ενίσχυση , έπεσε στα χέρια των ανταρτών . Σε λίγες μέρες πάλι , στις 9 Σεπτεμβρίου , οι αντάρτες χτύπησαν το ίδιο τάγμα στους Δελφούς . Η μάχη κράτησε εφτά περίπου ώρες , και ήταν για τους Γερμανούς σωστή καταστροφή .

Η αείμνηστη Μ. Πουρνιά , ένα απ' τα τραγικά θύματα της Γερμανικής θηριωδίας , του λοχαγού Μάλτεν που έκαψε το χωριό μας στις 29-8-1944 , μπροστά στο σπίτι της το 1928 .

To Λιδορίκι όπως ήταν το 1938 , η φωτογραφία είναι παρμένη απ' το Γυφτομαχαλά .

    *****

   Ακολούθησε σχεδόν αμέσως ( Γενάρης '43 ) η μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση , όλου του συντάγματος , από τον κόλπο της Λιβαδόστρας και τον Ελικώνα ως τις Καρούτες της Γκιώνας . Το ΙΙ τάγμα έκανε την εξόρμησή του από την Κωπαίδα προς τη Δόμβραινα , όπου συναντήθηκε με το Ι τάγμα , που πέρασε απ' τον Ισθμό της Κορίνθου με πλοία στη Χόστια γιά ν' ανηφορίσει απ' το Κακόσι στη Δόμβραινα .

Ο  αείμνηστος  Δημήτριος  Παπαδόπουλος , θύμα  της  Γερμανικής  θηριωδίας – σκοτώθηκε  κατά  το  κάψιμο του  χωριού  μας στις 29-8-1944

     **********

   Στην υποχώρησή τους οι αντάρτες χτύπησαν στα υψώματα της Ξηρονομής τον προωθημένο 5ο λόχο , που με βαριές απώλειες ξέφυγε την καταστροφή χάρη στην έγκαιρη υποστήριξη ενός αποσπάσματος υπό τον ταγματάρχη POYS , που πρόλαβε να βοηθήσει το λόχο ν' απαγκιστρωθεί . Στην επιχείρηση αυτή πήρε μέρος και το ΙΙΙ τάγμα που μόλις είχε επιστρέψει από τις Κυκλάδες . Το τάγμα αυτό με την πυροβολαρχία του , ενισχυμένο σημαντικά από ένα τάγμα Γερμανο-Μαροκινών από μερικές μονάδες της Βέρμαχτ , κατέλαβε το Κυριάκι . Μετά την εκκαθάριση της δυτικής πλαγιάς του Ελικώνα , ανέβηκε στην Αράχοβα κι' έπειτα με μια ευρύτερη προώθηση έπιασε τον οδικό άξονα Γραβιάς - Άμφισσας - Ιτιάς και Γαλαξιδιού , όπου έφτασε στο μεταξύ κι η υπόλοιπη δύναμη του συντάγματος ( Ιο και ΙΙο τάγμα ) .

Ο  αείμνηστος  Αθανάσιος  Τσίγκας , κι’ αυτός  θύμα  της  Γερμανικής  Θηριωδίας

    ********

   Τέλος , στις 7 Φεβρουαρίου το σύνταγμα , έχοντας πληροφορίες για τους Άγγλους της Γκιώνας , προώθησε τον 4ο λόχο του ΙΙ τάγματος υπό τον λοχαγό Σμίεγκ και τον υπολοχαγό Βάγκενφηλντ από την Άμφισσα προς τις Καρούτες , που ήταν το φρούριο του ΕΛΑΣ της περιοχής . Το απόσπασμα του Σμίεγκ ξεκίνησε απ' την Άμφισσα με κατακλυσμό βροχής . Διάσχισε νύχτα με χιονοθύελλα το Καρουτιανό οροπέδιο , έκαψε τον καταυλισμό της Αγγλικής Αποστολής και αιχμαλώτισε την 7μελή ομάδα του σταθμού ασυρμάτου ( φρουρά , χειριστές και ένα Άγγλο αξιωματικό ) . Αμέσως έπειτα κατέλαβε τις χιονισμένες Καρούτες γιά να επιστρέψει την άλλη μέρα ανενόχλητο στην Άμφισσα .

   Στις αμέσως επόμενες μέρες το ίδιο απόσπασμα , κοντά στο Γαλαξίδι , πέτυχε να αιχμαλωτίσει άλλον ένα Άγγλο Αξιωματικό και να πάρει λάφυρο τον ασύρματό του .Τέλος λίγο αργότερα στα δάση πάνω απ' την Γραβιά πιάστηκαν αιχμάλωτοι άλλοι δυο Άγγλοι αξιωματικοί που είχαν ξεφύγει απ' τις Καρούτες . Η άνοιξη του '44 βρήκε το Σύνταγμα να έχει την έδρα του στη Λιβαδειά με το ΙΙΙ τάγμα διαθέσιμο για τη φρούρηση όλης της περιοχής απ' την Άμφισσα ως την Κωπαίδα . Το ΙΙο τάγμα , με έδρα τη Λαμία ( 8ος λόχος ) είχε σαν αποστολή την εξασφάλιση της γραμμής Λαμίας - Μπράλου και τη φρούρηση της κοιλάδας του Σπερχειού . Ο 7ος λόχος του οργάνωσε ένα μόνιμο φυλάκιο στις Θερμοπύλες , ο 6ος λόχος και ο 5ος κράτησαν αντίστοιχα τα χωριά Μοσχοχώρι και Λιανοκλάδι .

  

O Διοικητής του Συντάγματος , συνταγματάρχης Χέρμαν Φραντς , πρώτος από δεξιά , και αξιωματικοί του συντάγματος 18 . Τρίτος απ' αριστερά ο λοχαγός Μάλτεν , που κατέλαβε και έκαψε το Λιδορίκι .

   Για να κρατήσει έναν ευρύτερο τομέα , το ΙΙΙ τάγμα έκανε μι μεγαλύτερη διασπορά των δυνάμεών του . Ο 10ος λόχος του λοχαγού Λαχάουερ αφού κατέλαβε στις 10 Φεβρουαρίου την Αράχοβα απλώθηκε μετά πάνω στο δρόμο Άμφισσας - Γραβιάς , ενώ για το τμήμα του δρόμου Άμφισσας - Ιτιάς είχε διατεθεί ο 11ος λόχος υπό τον λοχαγό Γιούγκερνς . Η υπόλοιπη δύναμη του τάγματος αφού έκανε μιά επιτυχημένη εκκαθαριστική επιχείρηση ως το Κυριάκι , άφησε μετά τον 9ο λόχο στην Αράχοβα κι έτσι έμεινε μόνο ο 12ος λόχος για εφεδρεία . Η κυριότερη επιτυχία του τάγματος στην περιοχή αυτή τότε , ήταν η διάλυση ενός τμήματος ανταρτών ( δύναμης περίπου ενός τάγματος )που χτυπήθηκε σε πορεία από Αγία Ευθυμία προς Γαλαξίδι απ' όλα τα βαριά όπλα κι' απ' τα κανόνια της 3ης πυροβολαρχίας του λοχαγού Μιτερχούμπερ . Αρκετοί αντάρτες έπεσαν αιχμάλωτοι , ενώ 7 πολυβόλα και 30 αγγλικά όπλα ήταν τα λάφυρα μαζί με ένα κατεστραμμένο σταθμό ασυρμάτου .

Ο  αείμνηστος  Βασίλειος  Παπαπαναγιώτου , θύμα  της  Γερμανικής  Θηριωδίας 

********

   Τέλος το Ι τάγμα επέστρεψε στην Πάρνηθα . Στις αρχές Μαρτίου το τάγμα αφού πέτυχε να αποκαταστήσει τις ζημιές ενός σαμποτάζ στο φράγμα του Μαραθώνα και να εκκαθαρίσει την περιοχή αυτή , πήρε μετά μέρος με τον 4ο λόχο του στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη δυτική και βόρεια Εύβοια . Μετά την επιστροφή του λόχου του , το τάγμα επανέλαβε τις εκκαθαριστικές του επιχειρήσεις μέσα στην Κωπαίδα ( Τοπόλια προς Μαγούλα ) και στις νοτιανατολικές πλαγιές του Ελικώνα ( Λιβαδόστρα προς Κορομπίλι ) .

   Πιο αξιόλογη , όμως , ήταν η τελική φάση των επιχειρήσεων αυτών υπό τη διεύθυνση του ταγματάρχη Μαν με τη διαπόρθμευση του τάγματος απ' την Κόρινθο στο Κακόσι και τη νυχτερινή διχαλωτή εξόρμησή του προς τη Χόστια και το Κυριάκι . Εκεί απειλήθηκε μεγάλη δύναμη ανταρτών με το επιτελείο της και με Άγγλους αξιωματικούς ( 30 Ιουνίου έως 1 Ιουλίου '44 ). Οι αντάρτες κατόρθωσαν να ξεφύγουν αφού άφησαν στα χέρια του τάγματος πολλά λάφυρα ( όπλα , συσκευές ασυρμάτου και αρκετά αγγλικά αλεξίπτωτα ) καθώς και τρεις αιχμαλώτους .

Η  αείμνηστη  Ευθυμία  Λατσούδη , σφαγιάστηκε  απ’ τους  Γερμανούς  29-8-1944

    ********

   Με τη λήξη της επιχείρησης αυτής το Ιο τάγμα επέστρεψε στην Αθήνα όπου έμεινε με την 3η πυροβολαρχία όλον τον Ιούλιο , ασχολούμενο με τη φρούρηση της περιοχής και τοπικές εξορμήσεις για την εκκαθάριση της περιοχής πάνω απ' το φράγμα του Μαραθώνα προς εξασφάλιση των πηγών και των νερών της λίμνης . Στις αρχές Ιουνίου '44 επέστρεψε στην Ελευσίνα το ΙΙο τάγμα αφού ολοκλήρωσε με επιτυχία τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του στη Σπερχειάδα ( Καστρί , Μακρακώμη , Μονή Αγάθωνος κ,α ) . Το τάγμα μετακινήθηκε από Άμφισσα και Λιβαδειά προς Ελευσίνα , όπου έγινε τότε η συγκέντρωση και η προετοιμασία των δύο ταγμάτων για τις δυο μεγάλες θερινές επιχειρήσεις " Νάτερ " ( Οχιά ) και " Άντλερ " ( Αετός ) στη νότια Πελοπόννησο , δηλαδή για τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στον Ταύγετο και στον Πάρνωνα .

   Το σύνταγμα 18 , με τα δυο αυτά τάγματά του και τις δύο πυροβολαρχίες του ( 1η και 2η ) , πήρε διαταγή να προωθηθεί εκκαθαριστικά από βορρά προς νότο στον Ταύγετο και μετά στον Πάρνωνα με συνεργασία και υποστήριξη γερμανικών μονάδων της 117ης μεραρχίας του στρατηγού Βον Λε Σουρ και τμημάτων της Ελληνικής Εθελοντικής Χωροφυλακής του συνταγματάρχου Παπαδόγκωνα , που είχε τότε αξιόλογη δύναμη στην Πελοπόννησο ( περίπου 8.000 άνδρες με πολλούς μόνιμους αξιωματικούς ) . Για τη σύνδεση και συνεργασία με τον Παπαδόγκωνα χρησιμοποιήθηκε ο ταγματάρχης Ρόϊς ενώ τη διοίκηση του ΙΙ τάγματός του ανέλαβε ο λοχαγός Ρόσενσχον.

   Στις 5 Ιουλίου το σύνταγμα στρατοπέδευσε στην Τρίπολη για να πάρει αμέσως το δρόμο της επιστροφής στην Τρίπολη , και αμέσως να πάρει το δρόμο επιστροφής στην Αθήνα . Το ΙΙο τάγμα επέστρεψε στη Λαμία και το ΙΙΙο τάγμα γύρισε ξανά στην Άμφισσα . Όταν έγινε γνωστό ότι η περισσότερη δύναμη του ΙΙου τάγματος , δηλαδή το εκκαθαριστικό απόσπασμα του λοχαγού Χάκερτ , χτυπήθηκε και καταστράφηκε στις Καρούτες ( 5.8.44 ) το τάγμα ξεσηκώθηκε σε συναγερμό , όρμησε από την Αθήνα και διαβαίνοντας ολοταχώς από Λιβαδειά και Αράχοβα έφτασε την άλλη κιόλας μέρα στην Άμφισσα .     

   Το τάγμα στην πορεία του για τις Καρούτες , δέχτηκε στο πέρασμα της Γκιώνας , σε υψόμετρο 1.400 μ περίπου , την επίθεση των ανταρτών και είχε αρκετούς τραυματίες . Γρήγορα όμως κατόρθωσε να περάσει στην αντεπίθεση και με την υποστήριξη των ορειβατικών κανονιών του απώθησε τους αντάρτες και προχώρησε βιαστικά προς τις Καρούτες για να περισώσει τους τυχόν επιζώντες .

Προπολεμικό Λιδορίκι απ' το Γυφτομαχαλά , σωτήριον......έτος 1935 , στον Ψαλά φαίνεται καθαρά το σαράϊ , το αλσάκι της εκκλησίας μας δεν έχει γίνει ακόμα , το χωριό μας πανέμορφο , περιποιημένα σπίτια , ωραίοι άνθρωποι και όμορφη ζωή....

   Το χωριό παρουσίαζε φριχτή θέα ! Δεν υπήρχε σπίτι που να μην έφερνε τα ίχνη της πρόσφατης μάχης . Μόλις εννέα επιζώντες βρέθηκαν μισοπεθαμένοι στο τριγύρω δάσος κι' ενώ οι νεκροί αντάρτες είχαν ενταφιαστεί , οι σκοτωμένοι Γερμανοί είχαν στοιβαχτεί μέσα σε μια ξεσκέπαστη αποθήκη , κοντά στη ρεματιά του χωριού , όπου είχαν γίνει παρανάλωμα φωτιάς . Δεν υπήρχαν πια πτώματα , αλλά ένας φριχτός σωρός από μισοκαμένα κόκαλα , κρανία , άκρα , κορμοί , ανακατεμένα με λείψανα σκοτωμένων μουλαριών , έτσι που ήταν αδύνατη όχι μόνο η αναγνώριση αλλά και η μέτρηση των σκοτωμένων . Πάντως οι νεκροί ήταν εκατό τουλάχιστον .

   Το τάγμα , ερεύνησε το χωριό απ' άκρη σ' άκρη , χωρίς όμως να βρει άλλους επιζώντες , ούτε χωρικούς εκτός από μια γριά . Ακολούθως επέστρεψε στην Άμφισσα αφού πέτυχε να διαπιστώσει την κατάσταση και να περισώσει τους εννέα επιζώντες . Στις 10 Αυγούστου έγινε από το ΙΙο τάγμα της Λαμίας μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Καρπενήσι , που ήταν η έδρα της ηγεσίας των ανταρτών και ορμητήριο των επιδρομών τους στη Σπερχειάδα .

   Στις 28 Αυγούστου έγινε η τελευταία συνδυασμένη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Λιδορίκι . Έλαβαν μέρος το ΙΙο τάγμα , με διοικητή τον ταγματάρχη Ρόις , η υπόλοιπη δύναμη του ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , η 2η πυροβολαρχία ( υπολοχαγός Σμιτ ) και η τρίτη πυροβολαρχία ( λοχαγός Μιττερχούμπερτ ) , καθώς και τμήματα της 11ης αεροπορικής μεραρχίας εδάφους . Αυτή τη φορά η κύρια επιθετική δύναμη μπήκε στο οροπέδιο του Λιδορικιού απ' τα υψώματα του χωριού Μαλανδρίνο , ενώ η υπόλοιπη δύναμη προχώρησε απ' το δρόμο 'Ελατος -Καρούτες .

   Η επιχείρηση πέτυχε χάρη στις πολλές και καλά συνδυασμένες δυνάμεις και στην πυκνή κι εύστοχη δράση του πυροβολικού . Αεροπλάνα αναγνώρισης επισήμαναν τους στόχους και καθοδήγησαν τη βολή του πυροβολικού , ώστε οι αντάρτες δεν κατόρθωσαν να οργανώσουν την άμυνά τους . Σύντομα , κάτω απ' την πίεση των επιθέσεων ( που δεν ήταν άλλωστε χωρίς αισθητές απώλειες γιά τους επιτιθέμενους ) και το σφυροκόπημα των βαριών όλμων , τα αντάρτικα τμήματα ανατράπηκαν και οπισθοχώρησαν προς το στενό του Μόρνου , ενώ το Λιδορίκι , έπεσε επί τέλους , στα χέρια των Γερμανών και μετά τη λαφυραγώγησή του πυρπολήθηκε .

   Τελικά , στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1944 η ανώτατη γερμανική ηγεσία διάταξε τη βαθμιαία εκκένωση της Βαλκανικής . Απ' την περιοχή της Άμφισσας , η υπόλοιπη δύναμη του ανασυγκροτημένου ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , αφού εξασφάλισε τη διέλευση από την Ιτιά - Γραβιά προς Λαμία των μετακινούμενων από την Ζάκυνθο και Πάτρα τμημάτων , με αρκετέ μάλιστα απώλειες από τις συνεχείς επιδρομές των ανταρτών , στις 12 Σεπτεμβρίου εγκατάλειψε την Άμφισσα . Αφού για λίγο μεταστάθμευσε στο στρατόπεδο της Γραβιάς και αμέσως μετά στο Λιανοκλάδι , τελικά στις 23 Σεπτεμβρίου κινήθηκε σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη .

To τραγικό Σύνταγμα 18 , και οι αξιωματικοί του , θλιβεροί πρωταγωνιστές του ολοκαυτώματος του Λιδορικιού , των Καρουτών , της Σκαλούλας , και τόσων άλλων χωριών , που όμως είχε κι' αυτό τραγική κατάληξη , θύτες και θύματα , τελικά , θύματα όλοι της ανθρώπινης θηριωδίας , της ανθρώπινης βλακείας...

   Στις μέρες αυτές , στη διοίκηση του συντάγματος 18 στη Λιβαδειά , παρουσιάστηκε ένας αποσταλμένος της Αγγλικής στρατιωτικής αποστολής από την περιοχή των ανταρτών και ζήτησε να γίνουν συζητήσεις σε μέρος που έπρεπε να προκαθοριστεί . Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε δέκα χιλιόμετρα περίπου νοτιοανατολικά της Λιβαδειάς και ήταν στρατιωτικά σφαλισμένη κι' απ' τα δύο μέρη . Στις διαπραγματεύσεις ο Άγγλος αξιωματικός ζήτησε από τον διοικητή του συντάγματος την παράδοση και κατάθεση των όπλων με το επιχείρημα , ότι για τους Γερμανούς δεν υπήρχαν πια δυνατότητες διαφυγής προς τη βόρεια Ελλάδα . Η αξίωση αυτή όμως δεν έγινε δεκτή και το σύνταγμα με τις πυροβολαρχίες του άρχισε τη σύμπτυξή του , εγκαταλείποντας τη Λιβαδειά στις 16 Σεπτεμβρίου για να μετακινηθεί  αμέσως απ' το Λιανοκλάδι σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη με κατεύθυνση τα Σκόπια και μετά το Βελιγράδι .

   Στη Θεσσαλονίκη στις 12 Οκτωβρίου , ο διοικητής του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , πήρε διαταγή από τον στρατάρχη Λωρ , να παραμείνει εκεί σαν τελευταίος Γερμανός στρατηγός μέχρι να περάσει τα σύνορα κι' ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης . Η εκκένωση της Ελλάδας έγινε σύμφωνα με το προκαθορισμένο σχέδιο , χάρη στη σιδηροδρομική γραμμή Λάρισας - Θεσσαλονίκης προς τα Σκόπια , που λειτουργούσε ακόμα . Το τραίνο με το επιτελείο του συντάγματος 18 ακινητοποιήθηκε κοντά στη Λάρισα από μια σειρά καλά προετοιμασμένες ανατινάξεις , που προξένησαν αρκετές ζημιές και απώλειες και που ασφαλώς για τους αντάρτες ήταν η απόδειξη της προειδοποίησής τους στη Λιβαδειά , ότι δεν υπάρχει πέρασμα για τη βόρεια Ελλάδα . Η πορεία όμως συνεχίστηκε .

   Τελικά το σύνταγμα αφού προώθησε προς τα Σκόπια τις πυροβολαρχίες του και τα μάχιμα τάγματά του καλύπτοντας ταυτόχρονα και τη διέλευση των μονάδων της Βέρμαχτ ως τα σύνορα , στις τελευταίες μέρες του Οκτωβρίου εγκατέλειψε την Ελλάδα . Έτσι ολοκληρώθηκε η αποχώρηση από την Ελλάδα των Γερμανικών στρατευμάτων που αριθμούσε τότε περί τους 350.000 άντρες . Σύμφωνα με τη διαταγή , ο διοικητής Χέρμαν Φρανς με τον υπασπιστή του λοχαγό Μποκ , πέταξαν απ' τη Θεσσαλονίκη με το τελευταίο Γιούνκερς 52 , ενώ οι άντρες του 11ου λόχου του συντάγματος 18 διάβαιναν σαν τελευταίοι Γερμανοί στρατιώτες τα Έλληνικά σύνορα .

    Ε  Π  Ι  Λ  Ο  Γ  Ο  Σ

   Τραγική ήταν η Οδύσσεια της επιστροφής . Η διέλευση απ' τη Γουγκοσλαβία ήταν μια αδυσώπητη , αιματηρή και χωρίς ανάπαυλα μάχη για όλα τα τμήματα του συντάγματος 18 , που δοκιμάστηκαν ανελέητα και σχεδόν αναλώθηκαν στον αγώνα αυτό . Ήδη τα τμήματα του Ιου και ΙΙου τάγματος προωθήθηκαν γοργά απ' τα Σκόπια προς το Βελιγράδι γιά να πιάσουν θέσεις υποστήριξης πάνω στη συμβολή του Σαύου στο Δούναβη . Έπρεπε να κρατηθεί με κάθε θυσία ο σπουδαίος αυτός οδικός κόμβος καθώς και η πρωτεύουσα της Γιουγκοσλαβίας είχε κηρυχθεί " οχυρωμένη πόλη " .

   Τα δύο τάγματα διακρίθηκαν στις σκληρές οδομαχίες αλλά είχαν βαριές απώλειες και σ' όλη την υπόλοιπη αναδίπλωσή τους στο δρόμο της επιστροφής , κάτω απ' τα πλήγματα των Παρτιζάνων του Τίτο και των στρατιών του Τολμπούκιν , δεν μπόρεσαν ποτέ πια να επουλώσουν τις πληγές τους και να ανακτήσουν την κανονική τους δύναμη . Ελάχιστα τμήματα μπόρεσαν να διασωθούν απ' το οικτρό αυτό ναυάγιο της επιστροφής . Με μάχες αμέτρητες ξεγλιστρώντας μ' ένα υποτυπώδη σχηματισμό διαφυγής , υπό την διοίκηση του ταγματάρχη Ρόις , έφτασαν στ' Αυστριακά σύνορα στο Πράγκερχοφ για να αιχμαλωτιστούν τελικά από τους Βρετανούς , με την άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας , και να καταλήξουν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων το Τέσεντορφ της νότιας Αυστρίας .

   Ιδιαίτερα τραγική ήταν η τύχη του πολύπαθου ΙΙΙου τάγματος καθώς έφτασε καθυστερημένα στις προσβάσεις του Βελιγραδίου για να φρουρήσειτο στενό πέρασμα ανάμεσα Τόπολα και Άβαλα . Το τάγμα με ολόκληρη την πυροβολαρχία του , καλά ανασυγκροτημένο και πειθαρχημένο κάτω απ' τη στιβαρή κι επιδέξια διοίκηση του λοχαγού Μάλτεν , είχε κατορθώσει με μια σειρά αιματηρές , αλλά πετυχημένες μάχες ανάσχεσης , πάνω απ' τα Σκόπια στο Κομάνοβο και στο Κράλιεβο ν' αποκρούσει τις επιθέσεις των Σοβιετικών που προσπαθούσαν να κόψουν τη σιδηροδρομική γραμμή για να φράξουν έτσι στα Γερμανικά στρατεύματα το μοναδικό δρόμο της επιστροφής τους .

   Τελικά , οι Ρώσοι κατόρθωσαν να κάμψουν την αντίσταση των Γερμανών και αφού πέρασαν τη σιδηροδρομική γραμμή στο Κραγκουτζέβακ , ξεχύθηκαν μέσα στη στενή κοιλάδα της Τόπολα που την κρατούσε το ΙΙΙο τάγμα . Στο μεταξύ οι αντάρτες του Τίτο έκλεισαν με μεγάλες δυνάμεις όλη τη δυτική οροσειρά της κοιλάδας κι έτσι η εχθρική λαβίδα έκλεισε σφιχτά γύρω απ' το άτυχο τάγμα . Ο λοχαγός Μάλτεν μ' όλη του την περικυκλωμένη δύναμη , υπερασπίστηκε γενναία τη θέση του στην Τόπολα . όλοι οι λόχοι κράτησαν ηρωικά τις θέσεις τους , απόκρουσαν με το στερνό θάρρος του απελπισμένου , πολλές εφόδους του εχθρού και πάλεψαν μέχρι την τελευταία σφαίρα και μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη .

   Δεν υπήρξαν αιχμάλωτοι ! Από ένα ασημάδευτο μεγάλο τάφο στο νεκροταφείο της πόλης κι' απ' την έλλειψη και της παραμικρής πληροφορίας για αγνοούμενους βγαίνει το θλιβερό συμπέρασμα ότι , όσοι κλείστηκαν εκεί , έμειναν εκεί για πάντα... Μόνο ένα μικρό τμήμα από τριάντα άντρες με τους λοχαγούς Μάλτεν και Λάνσουερκι άλλους δύο αξιωματικούς , χάρη στην αυτοθυσία του λοχαγού Γιούργκενς που τους κάλυψε με τον 11ο λόχο του , μπόρεσαν με υπεράνθρωπες προσπάθειες να διασπάσουν τον κλοιό των παρτιζάνων και να ξεφύγουν προς τα Άβαλα για να φέρουν εκεί τη θλιβερή πως το τάγμα είχε καταστραφεί .

   Αλλά κι' αυτά τα λείψανα , που έφτασαν με την ψυχή στα δόντια στα Άβαλα , πριν καλά-καλά προφτάσουν να προσκολληθούν σε μια μονάδα μεραρχίας των Ες- Ες " Πρίγκηψ Ευγένιος " , ξανάπεσαν σε κλοιό Σοβιετικών και παρτιζάνων χωρίς να γλιτώσουν αυτή τη φορά . Ο λοχαγός Μάλτεν κι όλοι σχεδόν οι συμπολεμιστές του έπεσαν εδώ και μόνον ο λοχαγός Λάνσουερ με 11 άντρες του κατάφεραν να βγούν ζωντανοί απ' την κόλαση αυτή για να σώσουν τη σημαία τους και για να είναι μάρτυρες της θυσίας του τάγματος ...

   Το βιβλίο του διοικητή του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , τελειώνει μ' ένα πένθιμο επίλογο για τους 3.000 αξιωματικούς και στρατιώτες του συντάγματος που έπεσαν η χάθηκαν στον πόλεμο αυτό και με ιδιαίτερα ευλαβικό έπαινο για το ΙΙΙο τάγμα που έπεσε πολεμώντας στην ξένη γη και δεν επέστρεψε στην πατρίδα .....

TEΛΟΣ

Κωνσταντίνος Ευθ.Καψάλης -

 www.lidoriki.com

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΛΙΔΟΡΙΚΙΟΥ ΣΤΙΣ 29-8-1944

 

        O ΠΟΛΕΜΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΛΟΓΙΚΗ...

29 Αυγούστου 1944 , το Λιδορίκι καμένο απ' το " Σύνταγμα 18 των Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας "

   Ένα απ' τα πιο καλά ιστορημένα βιβλία για την τραγική περίοδο της κατοχής , είναι αυτό του Η.Παπανικολή ( απ' τη Σκαλούλα ) , που έχει τίτλο " Η Μάχη στις Καρούτες 5-8-1944 ". Σ' αυτό περιλαμβάνονται στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί , με μεγάλο κόπο , εδώ και στη Γερμανία . Από τα πλέον ενδιαφέροντα κεφάλαιά του , είναι εκείνο που αναφέρεται στη συγκρότηση και τη δράση του Γερμανικού " Συντάγματος 18 των Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας ", που έδρασε στην περιοχή μας και έκαψε το Λιδορίκι .
   Είναι χαρακτηριστικό της " τρέλας " που φέρνει ο πόλεμος , το ότι το "ηρωικό " αυτό Σύνταγμα , έφτασε να λεηλατεί φτωχόσπιτα της Δωρίδας και να καίει καλύβες της . Η δράση του Συντάγματος - όπως βγαίνει απ' το βιβλίο - έχει έτσι :
   Το Σύνταγμα 18 των " Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας " ( POLIZEI - GEBIRGSJAGERN - REGIMENT 18 ) , ως προς τη συγκρότησή του , ήταν μοναδική περίπτωση στην καθόλου ιστορία των στρατών μεγάλης αστυνομικής μονάδας , ανταρτομάχων αλπινιστών , ειδικευμένων για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ορεινού εδάφους , δηλαδή για ανταρτοπόλεμο .
   Υπήρξε , φυσικά , δημιούργημα της ανάγκης αντιμετώπισης των ανταρτών . Όταν σ' όλα σχεδόν τα εδάφη που είχε καταλάβει στην προέλασή του ο γερμανικός στρατός , ξεφύτρωσαν αυθόρμητα οι δυνάμεις των παρτιζάνων , δημιουργήθηκε στην περιοχή CARMISCH - REUTTE της Βαυαρίας το " Σύνταγμα 18 " με τρία πλήρη τάγματα ( Ιο , ΙΙο και ΙΙΙο ) που επανδρώθηκαν αντίστοιχα απ' τα πολύπειρα τάγματα 302 , 312 και 325 της Αστυνομίας που διαλύθηκε τότε . Στην αρχική πολεμική σύνθεσή του , καθένα απ' τα τάγματα αυτά είχε τρεις λόχους ορεινών κυνηγών ( GEBIRGSJGERN ) κι' ένα λόχο με βαριά όπλα ., ενισχυμένους με ένα στοιχείο όλμου ομαδικού , μια διμοιρία διαβιβάσεων , μια ομάδα ανιχνευτών και ένα θωρακισμένο όχημα πάντσερ .
   Αρχικά διοικητές των τριών ταγμάτων ήταν οι ταγματάρχες HOSL για το Ι/18 , ZUVLKE για το ΙΙ/18 και ο αντισυνταγματάρχης DIETZ για το ΙΙΙ /18 . Πρώτος διοικητής του συντάγματος διορίστηκε ο συνταγματάρχης HERMAN FRANZ , που φρόντισε αργότερα στα μεταπολεμικά χρόνια με βάση τα πολεμικά ημερολόγια , τα έγγραφα που περισώθηκαν καθώς και με τις μαρτυρίες , γραπτές και προφορικές , των συμπολεμιστών του που επέζησαν , να συντάξει το χρονικό του συντάγματός του σε βιβλίο . Σύμφωνα λοιπόν με το βιβλίο αυτό , το " Σύνταγμα 18 "είχε την ακόλουθη πολεμική δράση :
Γυμνασμένο καθώς ήταν στις Βαυαρικές Άλπεις , πέρασε αρχικά για να πάρει το βάπτισμα του ανταρτοπολέμου στις γειτονικές πλευρές των Σλοβενικών Άλπεων της Γιουγκοσλαβίας . Όταν έφερε σε πέρας την αποστολή του αυτή , το σύνταγμα πήρε τη διαταγή να ετοιμαστεί για τις επιχειρήσεις στον Καύκασο . Στο μεταξύ όμως , το γερμανικό πεζικό είχε καταφέρει να ολοκληρώσει την κατάληψη του Καυκάσου και έτσι το απόσπασμα REISER στάλθηκε στη Φιλανδία για ν' αναλάβει εκεί δράση .
   Το Δεκέμβριο του 42 , το σύνταγμα έφτασε στον τόπο του προορισμού του στο OULU της βόρειας Φιλανδίας και προσκολλήθηκε στο εκστρατευτικό " Σώμα της Αρκτικής "του στρατηγού DIETL , που πολεμούσε τότε μέσα στα παγωμένα δάση της Καρελίας τις Σοβιετικές στρατιές κι είχε κιόλας κερδίσει , γιά τα κατορθώματά του στο Νάρβικ και για την επιτυχημένη ευέλικτη τακτική του , τον τίτλο " Ο Ρόμελ του Βορρά " .
   Το σύνταγμα πολέμησε σ' όλη την διάρκεια του χειμώνα μέσα στο πολικό κρύο , κάνοντας εκκαθαριστικές επιχειρήσεις , ανταρτοπόλεμο , πόλεμο χαρακωμάτων , ακόμη κι' αναγνωριστικές εφόδους με διμοιρίες χιονοδρόμων .

Το Λιδορίκι μας , καμένο , μια χωριανή μας θρηνεί πάνω στ' αποκαίδια του σπιτιού της , απέναντι φαίνεται ολοκάθαρα το..κουφάρι απ' το καμάρι του Ψαλά , το Σαράϊ....

   Κατά τον Ιούλιο του '43 , οι στρατηγοί JODL και BOHME αφού επιθεώρησαν το σύνταγμα 18 σ' αυτό το στρατόπεδο , έδωσαν στον συνταγματάρχη FRANZ τη διαταγή να ετοιμάσει τη μονάδα του για την Ελλάδα , όπου θα 'πρεπε να ενισχύσει τις φρουρές και τις θέσεις που είχαν ακόμη τα τμήματα της 11ης ιταλικής στρατιάς , ύποπτης για προσχώρηση στο αντιφασιστικό κίνημα της Ρώμης .
   Το σύνταγμα συγκεντρώθηκε στο OULU . Έκανε αποχαιρετιστήρια παρέλαση μπροστά στο στρατηγό DIETL ,που για να τιμήσει τους αγώνες του , παρασημοφόρησε με το σιδερένιο σταυρό τον συνταγματάρχη FRANZ και τους διοικητές των ταγμάτων του και πήρε έπειτα , μέσω του Ντάντσιχ , το δρόμο της επιστροφής και της νέας αποστολής στην Ελλάδα . Στις 15 Αυγούστου του '43 το σύνταγμα 18 στρατοπεδεύει με όλη του τη δύναμη στο Λιανοκλάδι της Λαμίας , ενώ την επομένη ο συνταγματάρχης FRANZ παρουσιάστηκε στο στρατηγό FELMY στην Αθήνα για ν' αναγγείλει την άφιξη της μονάδας του στην Ελλάδα .
   Η Γερμανική διοίκηση εμπιστεύθηκε στο σύνταγμα τη φρούρηση των ζωτικών οδικών αρτηριών της Στερεάς Ελλάδας . Η κύρια αποστολή του συντάγματος ήταν η προστασία απ' τις επιθέσεις των ανταρτών του τμήματος της σιδηροδρομικής γραμμής από την Αθήνα ως τη Λάρισα και η εξασφάλιση των κεντρικών αυτοκινητοδρόμων Θήβας - Λιβαδειάς - Λαμίας και Λιβαδειάς - Αράχοβας - Ιτέας -Άμφισσας - Μπράλου - Λαμίας , σ' όλο τον περίγυρο του Παρνασσού .
   Χωρίς καθυστέρηση το Ιο και το ΙΙο τάγμα εγκατάστησαν φυλάκια και φρουρά στον Μπράλο , Καστέλλια , Άμφισσα και Ιτέα , ενώ το ΙΙΙο τάγμα , με τμήματα της μεραρχίας BRADENBURG , ενίσχυσε τη φρούρηση της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι τη Θήβα . Σχεδόν αμέσως , στις 2 Σεπτεμβρίου '43 , το ΙΙο τάγμα δέχτηκε αιφνιδιαστική επίθεση των ανταρτών στο φυλάκιο της Τοπόλιας κοντά στην Άμφισσα .

    Ο 7ος λόχος του λοχαγού KAHOUN με μεγάλες θυσίες κατόρθωσε να κρατήσει την οχυρωμένη θέση του . Ένα τεθωρακισμένο όχημα που έτρεξε για ενίσχυση , έπεσε στα χέρια των ανταρτών . Σε λίγες μέρες πάλι , στις 9 Σεπτεμβρίου , οι αντάρτες χτύπησαν το ίδιο τάγμα στους Δελφούς . Η μάχη κράτησε εφτά περίπου ώρες , και ήταν για τους Γερμανούς σωστή καταστροφή .

Η αείμνηστη Μ. Πουρνιά , ένα απ' τα τραγικά θύματα της Γερμανικής θηριωδίας , του λοχαγού Μάλτεν που έκαψε το χωριό μας στις 29-8-1944 , μπροστά στο σπίτι της το 1928 .

To Λιδορίκι όπως ήταν το 1938 , η φωτογραφία είναι παρμένη απ' το Γυφτομαχαλά .

   Ακολούθησε σχεδόν αμέσως ( Γενάρης '43 ) η μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση , όλου του συντάγματος , από τον κόλπο της Λιβαδόστρας και τον Ελικώνα ως τις Καρούτες της Γκιώνας . Το ΙΙ τάγμα έκανε την εξόρμησή του από την Κωπαίδα προς τη Δόμβραινα , όπου συναντήθηκε με το Ι τάγμα , που πέρασε απ' τον Ισθμό της Κορίνθου με πλοία στη Χόστια γιά ν' ανηφορίσει απ' το Κακόσι στη Δόμβραινα .

   Στην υποχώρησή τους οι αντάρτες χτύπησαν στα υψώματα της Ξηρονομής τον προωθημένο 5ο λόχο , που με βαριές απώλειες ξέφυγε την καταστροφή χάρη στην έγκαιρη υποστήριξη ενός αποσπάσματος υπό τον ταγματάρχη POYS , που πρόλαβε να βοηθήσει το λόχο ν' απαγκιστρωθεί . Στην επιχείρηση αυτή πήρε μέρος και το ΙΙΙ τάγμα που μόλις είχε επιστρέψει από τις Κυκλάδες . Το τάγμα αυτό με την πυροβολαρχία του , ενισχυμένο σημαντικά από ένα τάγμα Γερμανο-Μαροκινών από μερικές μονάδες της Βέρμαχτ , κατέλαβε το Κυριάκι . Μετά την εκκαθάριση της δυτικής πλαγιάς του Ελικώνα , ανέβηκε στην Αράχοβα κι' έπειτα με μια ευρύτερη προώθηση έπιασε τον οδικό άξονα Γραβιάς - Άμφισσας - Ιτιάς και Γαλαξιδιού , όπου έφτασε στο μεταξύ κι η υπόλοιπη δύναμη του συντάγματος ( Ιο και ΙΙο τάγμα ) .

   Τέλος , στις 7 Φεβρουαρίου το σύνταγμα , έχοντας πληροφορίες για τους Άγγλους της Γκιώνας , προώθησε τον 4ο λόχο του ΙΙ τάγματος υπό τον λοχαγό Σμίεγκ και τον υπολοχαγό Βάγκενφηλντ από την Άμφισσα προς τις Καρούτες , που ήταν το φρούριο του ΕΛΑΣ της περιοχής . Το απόσπασμα του Σμίεγκ ξεκίνησε απ' την Άμφισσα με κατακλυσμό βροχής . Διάσχισε νύχτα με χιονοθύελλα το Καρουτιανό οροπέδιο , έκαψε τον καταυλισμό της Αγγλικής Αποστολής και αιχμαλώτισε την 7μελή ομάδα του σταθμού ασυρμάτου ( φρουρά , χειριστές και ένα Άγγλο αξιωματικό ) . Αμέσως έπειτα κατέλαβε τις χιονισμένες Καρούτες γιά να επιστρέψει την άλλη μέρα ανενόχλητο στην Άμφισσα .

   Στις αμέσως επόμενες μέρες το ίδιο απόσπασμα , κοντά στο Γαλαξίδι , πέτυχε να αιχμαλωτίσει άλλον ένα Άγγλο Αξιωματικό και να πάρει λάφυρο τον ασύρματό του .Τέλος λίγο αργότερα στα δάση πάνω απ' την Γραβιά πιάστηκαν αιχμάλωτοι άλλοι δυο Άγγλοι αξιωματικοί που είχαν ξεφύγει απ' τις Καρούτες . Η άνοιξη του '44 βρήκε το Σύνταγμα να έχει την έδρα του στη Λιβαδειά με το ΙΙΙ τάγμα διαθέσιμο για τη φρούρηση όλης της περιοχής απ' την Άμφισσα ως την Κωπαίδα . Το ΙΙο τάγμα , με έδρα τη Λαμία ( 8ος λόχος ) είχε σαν αποστολή την εξασφάλιση της γραμμής Λαμίας - Μπράλου και τη φρούρηση της κοιλάδας του Σπερχειού . Ο 7ος λόχος του οργάνωσε ένα μόνιμο φυλάκιο στις Θερμοπύλες , ο 6ος λόχος και ο 5ος κράτησαν αντίστοιχα τα χωριά Μοσχοχώρι και Λιανοκλάδι .

    O Διοικητής του Συντάγματος , συνταγματάρχης Χέρμαν Φραντς , πρώτος από δεξιά , και αξιωματικοί του συντάγματος 18 . Τρίτος απ' αριστερά ο λοχαγός Μάλτεν , που κατέλαβε και έκαψε το Λιδορίκι .

   Για να κρατήσει έναν ευρύτερο τομέα , το ΙΙΙ τάγμα έκανε μι μεγαλύτερη διασπορά των δυνάμεών του . Ο 10ος λόχος του λοχαγού Λαχάουερ αφού κατέλαβε στις 10 Φεβρουαρίου την Αράχοβα απλώθηκε μετά πάνω στο δρόμο Άμφισσας - Γραβιάς , ενώ για το τμήμα του δρόμου Άμφισσας - Ιτιάς είχε διατεθεί ο 11ος λόχος υπό τον λοχαγό Γιούγκερνς . Η υπόλοιπη δύναμη του τάγματος αφού έκανε μιά επιτυχημένη εκκαθαριστική επιχείρηση ως το Κυριάκι , άφησε μετά τον 9ο λόχο στην Αράχοβα κι έτσι έμεινε μόνο ο 12ος λόχος για εφεδρεία . Η κυριότερη επιτυχία του τάγματος στην περιοχή αυτή τότε , ήταν η διάλυση ενός τμήματος ανταρτών ( δύναμης περίπου ενός τάγματος )που χτυπήθηκε σε πορεία από Αγία Ευθυμία προς Γαλαξίδι απ' όλα τα βαριά όπλα κι' απ' τα κανόνια της 3ης πυροβολαρχίας του λοχαγού Μιτερχούμπερ . Αρκετοί αντάρτες έπεσαν αιχμάλωτοι , ενώ 7 πολυβόλα και 30 αγγλικά όπλα ήταν τα λάφυρα μαζί με ένα κατεστραμμένο σταθμό ασυρμάτου .

   Τέλος το Ι τάγμα επέστρεψε στην Πάρνηθα . Στις αρχές Μαρτίου το τάγμα αφού πέτυχε να αποκαταστήσει τις ζημιές ενός σαμποτάζ στο φράγμα του Μαραθώνα και να εκκαθαρίσει την περιοχή αυτή , πήρε μετά μέρος με τον 4ο λόχο του στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη δυτική και βόρεια Εύβοια . Μετά την επιστροφή του λόχου του , το τάγμα επανέλαβε τις εκκαθαριστικές του επιχειρήσεις μέσα στην Κωπαίδα ( Τοπόλια προς Μαγούλα ) και στις νοτιανατολικές πλαγιές του Ελικώνα ( Λιβαδόστρα προς Κορομπίλι ) .

   Πιο αξιόλογη , όμως , ήταν η τελική φάση των επιχειρήσεων αυτών υπό τη διεύθυνση του ταγματάρχη Μαν με τη διαπόρθμευση του τάγματος απ' την Κόρινθο στο Κακόσι και τη νυχτερινή διχαλωτή εξόρμησή του προς τη Χόστια και το Κυριάκι . Εκεί απειλήθηκε μεγάλη δύναμη ανταρτών με το επιτελείο της και με Άγγλους αξιωματικούς ( 30 Ιουνίου έως 1 Ιουλίου '44 ). Οι αντάρτες κατόρθωσαν να ξεφύγουν αφού άφησαν στα χέρια του τάγματος πολλά λάφυρα ( όπλα , συσκευές ασυρμάτου και αρκετά αγγλικά αλεξίπτωτα ) καθώς και τρεις αιχμαλώτους .

   Με τη λήξη της επιχείρησης αυτής το Ιο τάγμα επέστρεψε στην Αθήνα όπου έμεινε με την 3η πυροβολαρχία όλον τον Ιούλιο , ασχολούμενο με τη φρούρηση της περιοχής και τοπικές εξορμήσεις για την εκκαθάριση της περιοχής πάνω απ' το φράγμα του Μαραθώνα προς εξασφάλιση των πηγών και των νερών της λίμνης . Στις αρχές Ιουνίου '44 επέστρεψε στην Ελευσίνα το ΙΙο τάγμα αφού ολοκλήρωσε με επιτυχία τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του στη Σπερχειάδα ( Καστρί , Μακρακώμη , Μονή Αγάθωνος κ,α ) . Το τάγμα μετακινήθηκε από Άμφισσα και Λιβαδειά προς Ελευσίνα , όπου έγινε τότε η συγκέντρωση και η προετοιμασία των δύο ταγμάτων για τις δυο μεγάλες θερινές επιχειρήσεις " Νάτερ " ( Οχιά ) και " Άντλερ " ( Αετός ) στη νότια Πελοπόννησο , δηλαδή για τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στον Ταύγετο και στον Πάρνωνα .

   Το σύνταγμα 18 , με τα δυο αυτά τάγματά του και τις δύο πυροβολαρχίες του ( 1η και 2η ) , πήρε διαταγή να προωθηθεί εκκαθαριστικά από βορρά προς νότο στον Ταύγετο και μετά στον Πάρνωνα με συνεργασία και υποστήριξη γερμανικών μονάδων της 117ης μεραρχίας του στρατηγού Βον Λε Σουρ και τμημάτων της Ελληνικής Εθελοντικής Χωροφυλακής του συνταγματάρχου Παπαδόγκωνα , που είχε τότε αξιόλογη δύναμη στην Πελοπόννησο ( περίπου 8.000 άνδρες με πολλούς μόνιμους αξιωματικούς ) . Για τη σύνδεση και συνεργασία με τον Παπαδόγκωνα χρησιμοποιήθηκε ο ταγματάρχης Ρόϊς ενώ τη διοίκηση του ΙΙ τάγματός του ανέλαβε ο λοχαγός Ρόσενσχον.

   Στις 5 Ιουλίου το σύνταγμα στρατοπέδευσε στην Τρίπολη για να πάρει αμέσως το δρόμο της επιστροφής στην Τρίπολη , και αμέσως να πάρει το δρόμο επιστροφής στην Αθήνα . Το ΙΙο τάγμα επέστρεψε στη Λαμία και το ΙΙΙο τάγμα γύρισε ξανά στην Άμφισσα . Όταν έγινε γνωστό ότι η περισσότερη δύναμη του ΙΙου τάγματος , δηλαδή το εκκαθαριστικό απόσπασμα του λοχαγού Χάκερτ , χτυπήθηκε και καταστράφηκε στις Καρούτες ( 5.8.44 ) το τάγμα ξεσηκώθηκε σε συναγερμό , όρμησε από την Αθήνα και διαβαίνοντας ολοταχώς από Λιβαδειά και Αράχοβα έφτασε την άλλη κιόλας μέρα στην Άμφισσα .     

   Το τάγμα στην πορεία του για τις Καρούτες , δέχτηκε στο πέρασμα της Γκιώνας , σε υψόμετρο 1.400 μ περίπου , την επίθεση των ανταρτών και είχε αρκετούς τραυματίες . Γρήγορα όμως κατόρθωσε να περάσει στην αντεπίθεση και με την υποστήριξη των ορειβατικών κανονιών του απώθησε τους αντάρτες και προχώρησε βιαστικά προς τις Καρούτες για να περισώσει τους τυχόν επιζώντες .

Προπολεμικό Λιδορίκι απ' το Γυφτομαχαλά , σωτήριον......έτος 1935 , στον Ψαλά φαίνεται καθαρά το σαράϊ , το αλσάκι της εκκλησίας μας δεν έχει γίνει ακόμα , το χωριό μας πανέμορφο , περιποιημένα σπίτια , ωραίοι άνθρωποι και όμορφη ζωή....

   Το χωριό παρουσίαζε φριχτή θέα ! Δεν υπήρχε σπίτι που να μην έφερνε τα ίχνη της πρόσφατης μάχης . Μόλις εννέα επιζώντες βρέθηκαν μισοπεθαμένοι στο τριγύρω δάσος κι' ενώ οι νεκροί αντάρτες είχαν ενταφιαστεί , οι σκοτωμένοι Γερμανοί είχαν στοιβαχτεί μέσα σε μια ξεσκέπαστη αποθήκη , κοντά στη ρεματιά του χωριού , όπου είχαν γίνει παρανάλωμα φωτιάς . Δεν υπήρχαν πια πτώματα , αλλά ένας φριχτός σωρός από μισοκαμένα κόκαλα , κρανία , άκρα , κορμοί , ανακατεμένα με λείψανα σκοτωμένων μουλαριών , έτσι που ήταν αδύνατη όχι μόνο η αναγνώριση αλλά και η μέτρηση των σκοτωμένων . Πάντως οι νεκροί ήταν εκατό τουλάχιστον .

   Το τάγμα , ερεύνησε το χωριό απ' άκρη σ' άκρη , χωρίς όμως να βρει άλλους επιζώντες , ούτε χωρικούς εκτός από μια γριά . Ακολούθως επέστρεψε στην Άμφισσα αφού πέτυχε να διαπιστώσει την κατάσταση και να περισώσει τους εννέα επιζώντες . Στις 10 Αυγούστου έγινε από το ΙΙο τάγμα της Λαμίας μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Καρπενήσι , που ήταν η έδρα της ηγεσίας των ανταρτών και ορμητήριο των επιδρομών τους στη Σπερχειάδα .

   Στις 28 Αυγούστου έγινε η τελευταία συνδυασμένη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Λιδορίκι . Έλαβαν μέρος το ΙΙο τάγμα , με διοικητή τον ταγματάρχη Ρόις , η υπόλοιπη δύναμη του ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , η 2η πυροβολαρχία ( υπολοχαγός Σμιτ ) και η τρίτη πυροβολαρχία ( λοχαγός Μιττερχούμπερτ ) , καθώς και τμήματα της 11ης αεροπορικής μεραρχίας εδάφους . Αυτή τη φορά η κύρια επιθετική δύναμη μπήκε στο οροπέδιο του Λιδορικιού απ' τα υψώματα του χωριού Μαλανδρίνο , ενώ η υπόλοιπη δύναμη προχώρησε απ' το δρόμο 'Ελατος -Καρούτες .

   Η επιχείρηση πέτυχε χάρη στις πολλές και καλά συνδυασμένες δυνάμεις και στην πυκνή κι εύστοχη δράση του πυροβολικού . Αεροπλάνα αναγνώρισης επισήμαναν τους στόχους και καθοδήγησαν τη βολή του πυροβολικού , ώστε οι αντάρτες δεν κατόρθωσαν να οργανώσουν την άμυνά τους . Σύντομα , κάτω απ' την πίεση των επιθέσεων ( που δεν ήταν άλλωστε χωρίς αισθητές απώλειες γιά τους επιτιθέμενους ) και το σφυροκόπημα των βαριών όλμων , τα αντάρτικα τμήματα ανατράπηκαν και οπισθοχώρησαν προς το στενό του Μόρνου , ενώ το Λιδορίκι , έπεσε επί τέλους , στα χέρια των Γερμανών και μετά τη λαφυραγώγησή του πυρπολήθηκε .

   Τελικά , στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1944 η ανώτατη γερμανική ηγεσία διάταξε τη βαθμιαία εκκένωση της Βαλκανικής . Απ' την περιοχή της Άμφισσας , η υπόλοιπη δύναμη του ανασυγκροτημένου ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , αφού εξασφάλισε τη διέλευση από την Ιτιά - Γραβιά προς Λαμία των μετακινούμενων από την Ζάκυνθο και Πάτρα τμημάτων , με αρκετέ μάλιστα απώλειες από τις συνεχείς επιδρομές των ανταρτών , στις 12 Σεπτεμβρίου εγκατάλειψε την Άμφισσα . Αφού για λίγο μεταστάθμευσε στο στρατόπεδο της Γραβιάς και αμέσως μετά στο Λιανοκλάδι , τελικά στις 23 Σεπτεμβρίου κινήθηκε σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη .

To τραγικό Σύνταγμα 18 , και οι αξιωματικοί του , θλιβεροί πρωταγωνιστές του ολοκαυτώματος του Λιδορικιού , των Καρουτών , της Σκαλούλας , και τόσων άλλων χωριών , που όμως είχε κι' αυτό τραγική κατάληξη , θύτες και θύματα , τελικά , θύματα όλοι της ανθρώπινης θηριωδίας , της ανθρώπινης βλακείας...

   Στις μέρες αυτές , στη διοίκηση του συντάγματος 18 στη Λιβαδειά , παρουσιάστηκε ένας αποσταλμένος της Αγγλικής στρατιωτικής αποστολής από την περιοχή των ανταρτών και ζήτησε να γίνουν συζητήσεις σε μέρος που έπρεπε να προκαθοριστεί . Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε δέκα χιλιόμετρα περίπου νοτιοανατολικά της Λιβαδειάς και ήταν στρατιωτικά σφαλισμένη κι' απ' τα δύο μέρη . Στις διαπραγματεύσεις ο Άγγλος αξιωματικός ζήτησε από τον διοικητή του συντάγματος την παράδοση και κατάθεση των όπλων με το επιχείρημα , ότι για τους Γερμανούς δεν υπήρχαν πια δυνατότητες διαφυγής προς τη βόρεια Ελλάδα . Η αξίωση αυτή όμως δεν έγινε δεκτή και το σύνταγμα με τις πυροβολαρχίες του άρχισε τη σύμπτυξή του , εγκαταλείποντας τη Λιβαδειά στις 16 Σεπτεμβρίου για να μετακινηθεί  αμέσως απ' το Λιανοκλάδι σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη με κατεύθυνση τα Σκόπια και μετά το Βελιγράδι .

   Στη Θεσσαλονίκη στις 12 Οκτωβρίου , ο διοικητής του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , πήρε διαταγή από τον στρατάρχη Λωρ , να παραμείνει εκεί σαν τελευταίος Γερμανός στρατηγός μέχρι να περάσει τα σύνορα κι' ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης . Η εκκένωση της Ελλάδας έγινε σύμφωνα με το προκαθορισμένο σχέδιο , χάρη στη σιδηροδρομική γραμμή Λάρισας - Θεσσαλονίκης προς τα Σκόπια , που λειτουργούσε ακόμα . Το τραίνο με το επιτελείο του συντάγματος 18 ακινητοποιήθηκε κοντά στη Λάρισα από μια σειρά καλά προετοιμασμένες ανατινάξεις , που προξένησαν αρκετές ζημιές και απώλειες και που ασφαλώς για τους αντάρτες ήταν η απόδειξη της προειδοποίησής τους στη Λιβαδειά , ότι δεν υπάρχει πέρασμα για τη βόρεια Ελλάδα . Η πορεία όμως συνεχίστηκε .

   Τελικά το σύνταγμα αφού προώθησε προς τα Σκόπια τις πυροβολαρχίες του και τα μάχιμα τάγματά του καλύπτοντας ταυτόχρονα και τη διέλευση των μονάδων της Βέρμαχτ ως τα σύνορα , στις τελευταίες μέρες του Οκτωβρίου εγκατέλειψε την Ελλάδα . Έτσι ολοκληρώθηκε η αποχώρηση από την Ελλάδα των Γερμανικών στρατευμάτων που αριθμούσε τότε περί τους 350.000 άντρες . Σύμφωνα με τη διαταγή , ο διοικητής Χέρμαν Φρανς με τον υπασπιστή του λοχαγό Μποκ , πέταξαν απ' τη Θεσσαλονίκη με το τελευταίο Γιούνκερς 52 , ενώ οι άντρες του 11ου λόχου του συντάγματος 18 διάβαιναν σαν τελευταίοι Γερμανοί στρατιώτες τα Έλληνικά σύνορα .

    Ε  Π  Ι  Λ  Ο  Γ  Ο  Σ

   Τραγική ήταν η Οδύσσεια της επιστροφής . Η διέλευση απ' τη Γουγκοσλαβία ήταν μια αδυσώπητη , αιματηρή και χωρίς ανάπαυλα μάχη για όλα τα τμήματα του συντάγματος 18 , που δοκιμάστηκαν ανελέητα και σχεδόν αναλώθηκαν στον αγώνα αυτό . Ήδη τα τμήματα του Ιου και ΙΙου τάγματος προωθήθηκαν γοργά απ' τα Σκόπια προς το Βελιγράδι γιά να πιάσουν θέσεις υποστήριξης πάνω στη συμβολή του Σαύου στο Δούναβη . Έπρεπε να κρατηθεί με κάθε θυσία ο σπουδαίος αυτός οδικός κόμβος καθώς και η πρωτεύουσα της Γιουγκοσλαβίας είχε κηρυχθεί " οχυρωμένη πόλη " .

   Τα δύο τάγματα διακρίθηκαν στις σκληρές οδομαχίες αλλά είχαν βαριές απώλειες και σ' όλη την υπόλοιπη αναδίπλωσή τους στο δρόμο της επιστροφής , κάτω απ' τα πλήγματα των Παρτιζάνων του Τίτο και των στρατιών του Τολμπούκιν , δεν μπόρεσαν ποτέ πια να επουλώσουν τις πληγές τους και να ανακτήσουν την κανονική τους δύναμη . Ελάχιστα τμήματα μπόρεσαν να διασωθούν απ' το οικτρό αυτό ναυάγιο της επιστροφής . Με μάχες αμέτρητες ξεγλιστρώντας μ' ένα υποτυπώδη σχηματισμό διαφυγής , υπό την διοίκηση του ταγματάρχη Ρόις , έφτασαν στ' Αυστριακά σύνορα στο Πράγκερχοφ για να αιχμαλωτιστούν τελικά από τους Βρετανούς , με την άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας , και να καταλήξουν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων το Τέσεντορφ της νότιας Αυστρίας .

   Ιδιαίτερα τραγική ήταν η τύχη του πολύπαθου ΙΙΙου τάγματος καθώς έφτασε καθυστερημένα στις προσβάσεις του Βελιγραδίου για να φρουρήσειτο στενό πέρασμα ανάμεσα Τόπολα και Άβαλα . Το τάγμα με ολόκληρη την πυροβολαρχία του , καλά ανασυγκροτημένο και πειθαρχημένο κάτω απ' τη στιβαρή κι επιδέξια διοίκηση του λοχαγού Μάλτεν , είχε κατορθώσει με μια σειρά αιματηρές , αλλά πετυχημένες μάχες ανάσχεσης , πάνω απ' τα Σκόπια στο Κομάνοβο και στο Κράλιεβο ν' αποκρούσει τις επιθέσεις των Σοβιετικών που προσπαθούσαν να κόψουν τη σιδηροδρομική γραμμή για να φράξουν έτσι στα Γερμανικά στρατεύματα το μοναδικό δρόμο της επιστροφής τους .

   Τελικά , οι Ρώσοι κατόρθωσαν να κάμψουν την αντίσταση των Γερμανών και αφού πέρασαν τη σιδηροδρομική γραμμή στο Κραγκουτζέβακ , ξεχύθηκαν μέσα στη στενή κοιλάδα της Τόπολα που την κρατούσε το ΙΙΙο τάγμα . Στο μεταξύ οι αντάρτες του Τίτο έκλεισαν με μεγάλες δυνάμεις όλη τη δυτική οροσειρά της κοιλάδας κι έτσι η εχθρική λαβίδα έκλεισε σφιχτά γύρω απ' το άτυχο τάγμα . Ο λοχαγός Μάλτεν μ' όλη του την περικυκλωμένη δύναμη , υπερασπίστηκε γενναία τη θέση του στην Τόπολα . όλοι οι λόχοι κράτησαν ηρωικά τις θέσεις τους , απόκρουσαν με το στερνό θάρρος του απελπισμένου , πολλές εφόδους του εχθρού και πάλεψαν μέχρι την τελευταία σφαίρα και μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη .

   Δεν υπήρξαν αιχμάλωτοι ! Από ένα ασημάδευτο μεγάλο τάφο στο νεκροταφείο της πόλης κι' απ' την έλλειψη και της παραμικρής πληροφορίας για αγνοούμενους βγαίνει το θλιβερό συμπέρασμα ότι , όσοι κλείστηκαν εκεί , έμειναν εκεί για πάντα... Μόνο ένα μικρό τμήμα από τριάντα άντρες με τους λοχαγούς Μάλτεν και Λάνσουερκι άλλους δύο αξιωματικούς , χάρη στην αυτοθυσία του λοχαγού Γιούργκενς που τους κάλυψε με τον 11ο λόχο του , μπόρεσαν με υπεράνθρωπες προσπάθειες να διασπάσουν τον κλοιό των παρτιζάνων και να ξεφύγουν προς τα Άβαλα για να φέρουν εκεί τη θλιβερή πως το τάγμα είχε καταστραφεί .

   Αλλά κι' αυτά τα λείψανα , που έφτασαν με την ψυχή στα δόντια στα Άβαλα , πριν καλά-καλά προφτάσουν να προσκολληθούν σε μια μονάδα μεραρχίας των Ες- Ες " Πρίγκηψ Ευγένιος " , ξανάπεσαν σε κλοιό Σοβιετικών και παρτιζάνων χωρίς να γλιτώσουν αυτή τη φορά . Ο λοχαγός Μάλτεν κι όλοι σχεδόν οι συμπολεμιστές του έπεσαν εδώ και μόνον ο λοχαγός Λάνσουερ με 11 άντρες του κατάφεραν να βγούν ζωντανοί απ' την κόλαση αυτή για να σώσουν τη σημαία τους και για να είναι μάρτυρες της θυσίας του τάγματος ...

   Το βιβλίο του διοικητή του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , τελειώνει μ' ένα πένθιμο επίλογο για τους 3.000 αξιωματικούς και στρατιώτες του συντάγματος που έπεσαν η χάθηκαν στον πόλεμο αυτό και με ιδιαίτερα ευλαβικό έπαινο για το ΙΙΙο τάγμα που έπεσε πολεμώντας στην ξένη γη και δεν επέστρεψε στην πατρίδα .....

Καλό  σας  απόγευμα …..Κ.Κ.-

ΕΝΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ

 

To χωριό μας καμένο , μια ιστορία αιώνων , έσβησε ....
Ένα σπάνιο έγγραφο που μιλάει για το κάψιμο του Λιδορικιού και των γύρω χωριών , δημοσιεύουμε σήμερα , φίλοι μου , το έγγραφο δημοσιεύτηκε στο " ΛΙΔΩΡΙΚΙ " αρ.φυλ. 14 του Ιανουαρίου 1983 , το έγγραφο ανήκει στον συμπατριώτη μας Ευθύμιο Παπαπαναγιώτου , διαβάστε το :
Έν Αμφίσση τη 8η Σεπτεμβρίου 1944
Προς το Υπουργείον Εσωτερικών .
Διεύθυνσιν Χωροφυλακής .
Τμήμα Δημοσίας Ασφαλείας .
Α Θ Η Ν Α Σ .
" Περί εκκαθαριστικών επιχειρήσεων των Γερμανών εις περιφέρειαν Παρνασσίδος-Δωρίδος ".

Λαμβάνω την τιμήν ν' αναφέρω , ότι τα ενταύθα Γερμανικά στρατεύματα ενισχυθέντα ενήργησαν εκκαθαριστικάς επιχειρήσεις κατά των ανταρτών εις το δυτικόν τμήμα της επαρχίας Παρνασσίδος και ανατολικόν τοιούτον της επαρχίας Δωρίδος επί οκταήμερον , ήτοι από 25-8-1944 μέχρι 2-9-1944 .
Ούτοι προωθήθησαν εκ διαφόρων σημείων με αντικειμενικόν σκοπόν την διάλυσιν του στρατού ΕΛΑΣ , του ευρισκομένου εις την περιφέρειαν Δωρίδος , την αφαίρεσιν των ανεφοδιασμών και καταστροφήν πάσης παραγωγής , ίνα ούτω καταστή αδύνατος η παραμονή ανταρτών εις την περιφέρειαν ταύτην κατά τον επερχόμενον χειμώνα , ελλείψει τροφοδοσίας και στέγης . Ο στρατός ούτος έφθασε μέχρι Λιδωρικίου , πρωτεύουσαν της επαρχίας Δωρίδος , όπου έδρα διαφόρων πολιτικών και στρατιωτικών Διοικήσεων των ανταρτών και όπου ουδείς κάτοικος ανευρέθη .
Κατά την μέχρι Λιδωρικίου διαδρομήν , ο γερμανικός στρατός συνήντησεν εις διαφόρους τοποθεσίας ελαφράς αντιστάσεις , τας οποίας ανέτρεψεν , επιφέρας σοβαράς απωλείας εις τους αντάρτας , λόγω υπεροχής εις άνδρας , όπλα και πολεμοφόδια και , κατά τας πληροφορίας , υπάρχουσι πλέον των διακοσίων πεντήκοντα ( 250 ) ανταρτών νεκροί έναντι ελαχίστων Γερμανών , ανερχομένων εις δέκα ( 10 ) έως δέκα πέντε ( 15 ) νεκρών και τριάκοντα ( 30 ) έως τριάκοντα πέντε ( 35 ) τραυματιών .
Άπαντα τα χωρία , τα κείμενα δυτικώς της Αμφίσσης και μέχρι Λιδωρικίου , είχον εγκαταλειφθή παρά των κατοίκων , οίτινες μετέβησαν εις ωρισμένα μέρη πέραν του Λιδωρικίου , υποδειχθέντα παρά των ανταρτών , καθ' όσον οι τυχόν παραμένοντες εις τα χωρία ήθελον χαρακτηρισθή ως προδόται και θα υπήχον ευ΄θύνας και συνεπείας .
Τα χωρία ταύτα ελεηλατήθησαν εξ ολοκλήρου και επυρπολήθησαν καθ' ολοκληρίαν η εν μέρει , ως ακολούθως :
1 ) . Αγία Ευθυμία - Παρνασσίδος , επυρπολήθη διά δευτέραν φοράν εξ ολοκλήρου .
2 ) . Βουνιχώρα - Παρνασσίδος , επυρπολήθη διά δευτέραν φοράν εξ ολοκλήρου .
3 ) . Καρούται - Δωρίδος , επυρπολήθησαν διά δευτέραν φοράν εξ ολοκλήρου .
4 ) . Σκαλούκα - Δωρίδος , επυρπολήθη εξ ολοκλήρου .
5 ) . Μαλανδρίνον - Δωρίδος , επυρπολήθη εν μέρει διασωθεισών πολλών κατοικιών .
6 ) . Καρουτιανά Χάνια , και αγροικίαι , ευρισκόμεναι ένθεν και ένθεν της δημοσίας οδού προς
Λιδωρίκιον , επυρπολήθησαν .
7 ) . Λιδωρίκιον , επυρπολήθη εξ ολοκλήρου .
Εκτός τούτου , ζημίας υπέστησαν εκ του βαρέως πυροβολικού και τα χωρία : Κάλλιον , Κόκκινος , Τριβίδιον , Σεβεδίκον , και Χάνια Στενού - Δωρίδος . Εις ταύτα δε , θα υπάρχουσι και θύματα πολλά μεταξύ του αμάχουβ πληθυσμού , διότι το πυροβολικόν έβαλε κατά κινουμένων φαλάγγων πολιτών , φευγόντων προς τα όρη εκ των διαφόρων χωρίων , πλην όμως δεν ηδυνήθημεν να εξακριβώσωμεν ταύτα , λόγω απαγορεύσεως καθόδου εις Άμφισσαν πολιτών υπό των ανταρτοκρατουμένων μερών .
Εις τα μέρη ταύτα επήλθε τελεία ερήμωσις , η θέσις των κατοίκων κατέστη και καθίσταται οσημέραι τραγικωτάτη , ο δε επερχόμενος χειμώνας θα ολοκληρώση το έργον της εξαφανίσεως της φυλής μας , λόγω της καταστάσεως , ήδη και τα ελάχιστα τρόφιμα , άτινα είχον εξοικονομήσει μετά των ζωοτροφών των ελεηλατήθησαν η επυρπολήθησαν και ουδεμίαν επικοινωνίαν τούτων υπάρχει προς τα κέντρα εφοδιασμού , τέλος δε η όψιμος παραγωγή των κατεστράφη τελείως και ουδεμία βοήθεια είναι δυνατή , λόγω απαγορεύσεως συγκοινωνιών προς τα μέρη ταύτα υπό των ανταρτών .
Ο Διοικητής της Διοικήσεως .
ΝΙΤΣΟΣ . ΖΑΧΑΡΙΑΣ
Ανθυπομοίραρχος .

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΠΥΡΠΟΛΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΛΙΔΩΡΙΚΙΟΥ ΣΤΙΣ 30 - 8 -1944

 

Το  Λιδορίκι  καμμένο , Αύγουστος  1944 .

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΩΝ ΓΙΑ  ΤΟ " ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ " ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ  ΜΑΣ .

Όπως έχουμε αναγγείλει αγαπημένοι μας χωριανοίκαι φίλοι , θα κάνουμε μια προσπάθεια να συγκεντρώσουμε όποιες μαρτυρίες υπάρχουν ήδη , αλλά κα νέες από επιζώντες χωριανούς μας , που ήταν τότε σε ηλικία που μπορούν να έχουν άποψη και μνήμες , ώστε να μπορέσουμε να αποκτήσουμε μια καθαρή εικόνα για το τι έγινε τότε στο χωριό μας , κι' ακόμα και για τα προηγηθέντα γεγονότα του ολοκαυτώματος .

   Σήμερα , δημοσιεύουμε μια γραπτή μαρτυρία που γράφτηκε , όπως αναφέρει ο συγγραφέας της , 6 χρόνια μετά το κάψιμο , το 1950 δηλαδή , και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα  " Λιδωρίκι " του Γιώργου Καψάλη , τον Οκτώβριο του 1982 , αριθ. φύλλου  11 .

  Η επιστολή - μαρτυρία , είναι του αείμνηστου Γεωργίου Δημ . Παπαδοπούλου , που είχε το καφενείο στο Αλωνάκι και είχε χρηματίσει και Πρόεδρος της Κοινότητός μας κατά την Κατοχή .

   Άξιον παρατηρήσεως , είναι το ότι ο αείμνηστος αναφέρει σαν ημερομηνία καψίματος την 30ην Αυγούστου 1944 , σε αντίθεση με τα όσα γνωρίζουμε , δηλαδή την 29ην Αυγούστου 1944 .

   Στο  πρόγραμμά μας  είναι να πάρουμε συνεντεύξεις - μαρτυρίες , από επιζώντες Λιδορικιώτες που τότε ήταν σε ηλικία που μπορούσαν να έχουν αξιόπιστη εικόνα , και υπάρχουν τέτοιοι χωριανοί μας , με τους οποίους μάλιστα έχουμε και συζητήσεισχετικά , αλλά λόγω του ανακύψαντος προσωπικού μου προβλήματος υγείας , δεν κατέστη αυτό δυνατον , τώρα όμως , Θεού θέλοντος , θα τακτοποιηθλει αυτή η εκκρεμότητα .

   Τελειώνοντας , θα αναφερθούμε στην τελευταία παράγραφο της επιστολής , στην οποίαν ο συγγραφέας , εκφράζει το παράπονό του , που είναι και παράπονο μεγάλης μερίδας Λιδορικωτών , που το χωριό μας άλλά κα το Κράτος , δεν έχουν κάνει τίποτα για να μείνει στην Ελληνική ιστορία το τραγικό αυτό γεγονός .

   Την ευθύνη βέβαια , έχουμε όλοι εμείς , οι Λιδορικιώτες δηλαδή , που ούτε ένα σεμνό μνημείο δεν φτιάξαμε στο χωριό μας , και στη μνήμη των αδικοχαμένων χωριανών μας αλλά και για την ιστορία του Λιδορικιού .

  Ελπίζουμε , πως σύντομα θα πραγματοποιηθεί αυτό το Λιδορικιώτικο τάμα , άμποτε...

   Διαβάστε την επιστολή - μαρτυρία του αείμνηστου Γ.Δ.Παπαδοπούλου , καλό  σας  απόγευμα...Κ.Κ.-

"  Έξι χρόνια πέρασαν από τότε ...

Επί τρία μερόνυχτα βαρούσε το κανόνι , αολογούσαν οι βουνοκορφές , κι' ο αντίλαλος έφερνε σαν δυνατό μηκυθμό θηρίου , κάτω στο Λιδωρίκι τη βοή του ...

   Δεν είναι παραμύθι αυτό το ιστόρημα του Κρις , που δημοσιεύεται αυτές τις μέρες εις το " Εμπρός " και αρχίζει την αφήγησή του απ' το Λιδωρίκι . Σ'μαυτά τα αιματοβαμμένα χώματα της Δωρίδος διεδραματίσθηκαν επι κατοχής γεγονότα , των οποίων η ανάμνησις προκαλεί εντροπήν και φρίκην και άλλα από τα οποία ξεπετιώνται ακτίνες υπέροχου μεγαλείου .

   Η δολοφονική σφαγή από τους Ελασίτας του Συνταγματάρχου Ψαρρού και των οπαδών του εις το Κλήμα Δωρίδος , τον απρίλιον του 1944 , επεκάθησεν ως πλαξ τάφου εις τα στήθη όλων μας και εγέμισε με σιωπήν θανάτου την ατμόσφαιραν της Δωρίδος .

   Η 5η ταξιαρχία του ΕΛΑΣ έστησε την έδρα της τότε στο Λιδωρίκι κι' απο εκεί ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1944 και εχτύπησε τη Γερμανική φρουρά Αμφίσσης , οπόθεν όμως απεσύρθη με βαρυτάτας απωλείας . Έκτοτε το Λιδωρίκι , ως έδρα της ταξιαρχίας , είχε καταστή ο στόχος των Γερμανών . Μετ' ολίγας ημέρας , τμήμα Γερμανικής μεραρχίας έφθασε άνω του Λιδωρικίου και κατεσκήνωσε εις το υπό των Ιταλών πυρποληθέν χωρίον Καρούται . Η ταξιαρχία τότε δι' αιφνιδιαστικής ενεργείας περιεκύκλωσε τους διασκορπισμένους ανα το χωρίον Γερμανούς , εκ των οποίων ουδείς επέστρεψεν εις Άμφισσαν . Το γεγονός αυτό εσήμαινε το επικείμενον τέλος του Λιδωρικίου .

   Επί εξ εβδομάδας αλλεπάλληλοι κρούσεις των Γερμανών κρατούσαν εις συνεχή αγωνίαν και αγρυπνίαν τους κατοίκους του . Τέλος την  27ην Αυγούστου διέρρηξαν την αμυντικήν γραμμλην των ανταρτών και το Γερμανικόν πυροβολικόν κτυπούσε μέσα στο Λιδωρίκι , του οποίου οι κάτοικοι διετάχθησαν να φύγουν . Απερίγραπτος ήτο η σύγχυσις και δραματικόν το θέαμα των φευγόντων γυναικοπαίδων μη δυναμένων να χρησιμοποιήσουν τα ζώα των , τα οποία επί ένα μήνα τα κρατούσαν εν επιφυλακή οι Ελασίται , επί ποινή θανάτου , όπως εφώναζε το χωνί , δια τον παραβάτην . Φορτωμένοι , ο καθείς όσο μπορούσε , τραβήξαν για τα γύρω ορεινά χωριά . Με σφυγμένη καρδιά παρακολουθήσαμε την εξέλιξη της μάχης , η οποία ήδη έκλινεν προς γενικήν υποχώρησιν των ελασιτών . Επί δύο ημέρας το Λιδωρίκι ήτο νεκρά πόλις , εβάλλετο διαρκώς υπό του πυροβολικού . Οι ελασίτες είχον αποσυρθεί , αλλ' οι Γερμανοί εδίσταζαν να εισέλθουν .

    Τέλος περί την 4ην μ.μ της 30 Αυγούστου υψώθηκαν αι πρώται φλόγες που φανέρωναν την τραγικήν τύχην της μαρτυρικής κωμοπόλεως . Μετ' ολίγον τεράστιοι καπνοί σηκώνονταν προς τον ουρανόν και πύρινος χροιά διεγράφετο προς όλον τον ορίζοντα , το Λιδωρίκι είχε παραδοθεί στις φλόγες .

   Η εκ΄δικηση των Γερμανών συνετελέσθη . Σαν δαίμονες της κολάσεως με το δαυλό στο χέρι περιέτρεχον εν αλλαλαγμοίς την πόλιν καθ' όλην την νύκτα με πρόθεσιν να μη αφήσουν λίθον επί λίθου .

   Περισσότερα από 600οικήματα και αχυρώνες απετεφρώθησαν . Εξ γέροντας , μη δυνηθέντες λόγω γήρατος και ελλείψεως ζώων , να μετακινηθούν , εύρον οικτρόν θάνατον δια της κακο΄πυργου λόγχης των επιδρομέων .

   Το πρωί της επομένης , κατόπιν επειγούσης διαταγής απεσύροντο εσπευσμένως προς Άμφισσαν τα στρατεύματα της φωτιάς και του ολέθρου , ενώ οι τελευταίες φλόγες των σπιτιών της πυρποληθείσης κωμοπόλεως υψώνοντο προς τον ουρανό .

   Καπνοί και ερείπια και ξεκοιλιασμένα πτώματα γερόντων ήσαν το φοβερό θέαμα που αντικρύσαμε στην επιστροφή μας .

   'Εξι χρόνια πέρασαν , και όμως η τραγική θυσία του Λιδωρικίου της οποίας ομοίαν , ολίγαι πόλεις ή χωρία της Ελλάδος υπέστησαν , παραμένει εν πολλοίς άγνωστος . Το ολοκαύτωμα όμως αυτό δεν πρέπει να αγνοείται απ' το Κράτος , διότι η υπόστασίς του επάνω σε τέτοια γεγονότα και θυσίας στηρίζεται , ταοποία και κληροδοτούνται υπερηφάνως εις την Ιστορίαν του Έθνους .

             Γ . Δ . ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ . "

ΑΓΝΑΝΤΕΥΑΜΕ ΤΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ ΝΑ ΚΑΙΓΕΤΑΙ …

 

To χωριό μας , καμένο , θύμα της εκδικητικής Γερμανικής ..μανίας....αιώνων ιστορία , σβήστηκε μονομιάς , κι' εμείς ούτε ένα ταπεινό μνημείο δεν έχουμε φτιάξει..΄για τους χωριανούς μας που αδικοχάθηκαν , γιά τον πολιτισμό μας που χάθηκε...είμαστε άξιοι της τύχης μας....Μόλις ο Δήμος μας αξιώθηκε να κάνει μια σεμνή εκδήλωση , ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΒΔΟΜΗΝΤΑ !!!!! ΧΡΟΝΙΑ

Στο " ΛΙΔΩΡΙΚΙ " , του Αυγούστου 1983 αρ.φυλ. 21 , βρήκαμε αυτό το κομμάτι , συγκλονιστικό για μας , που αναφέρεται στο κάψιμο του χωριού μας τον Αύγουστο του 1944 , γραμμένο από μια εντεκάχρονη , τότε , Λιδορικιωτοπούλα , την φίλη Τασία Κατσώνη - Μαραγκού , που με την .. ολοζώντανη περιγραφής της , μας έκανε να νοιώσουμε τη..μυρωδιά της φωτιάς και τ' αποκαίδια να..πνίγουν τα ..μάτια μας , το χωριό μας καίγεται αδέρφια ανήμερα τ Αι Γιαννιού , 29 Αυγούστου 1944 , διαβάστε τι είχε καταγραφεί τότε στην τρυφερή παιδική ψυχούλα μιας εντεκάχρονης.....

" Σαράντα χρόνια κοντεύουν από τον μαύρο εκείνο Αύγουστο του 1944 . Ήμουν μικρό παιδί - 11 χρονών - και έχουν χαραχτεί βαθειά μέσα μου όλα όσα τραβήξαμε τότε . Όλα άρχισαν από τις Καρούτες . Εκεί , οι αντάρτες χτύπησαν ένα τάγμα Γερμανών από το οποίο δεν σώθηκε κανένας .

Νυχτιάτικα , οι αντάρτες ήρθαν και μας πήραν με τα ζώα μας αγγαρεία , να πάμε στις Καρούτες να φέρουμε λάφυρα . Και τι δεν αντίκρισαν τα παιδικά μου μάτια εκεί !...Τα θυμάμαι κι ανατριχιάζω ! Γύρω στις βρύσες , πτώματα Γερμανών πεσμένων το ένα πάνω στο άλλο . Άλλοι μπρούμιτα , άλλοι ανάσκελα , άλλοι με τα μάτια ορθάνοιχτα . Άγριο πράγμα ο θάνατος και πιο φοβερό όταν τον αντικρίζουν , σ' αυτή τη μορφή , παιδικά μάτια . Ήταν ένα βράδυ εφιαλτικό .

Οι Γερμανοί , όμως , λυσσασμένοι από τις αλλεπάλληλες ήττες ζητάνε εκδίκηση . Μεγάλες δυνάμεις τους ξεκίνησαν από την Άμφισσα , για " να τιμωρήσουν ". Άλλοι ψηλά , απ' τον Έλατο , και άλλοι χαμηλά απ' τ' Ανάθεμα . Ζητάνε εκδίκηση . Θα πληρώσει το Λιδορίκι για τον ξεπαστρεμό των Γερμανών στις Καρούτες .

Σ' όλα τα μέτωπα οι Γερμανοί λυγάνε , ο πόλεμος είναι βέβαιο πως τελειώνει και το Λιδορίκι καταστρέφεται . Από μακριά , βάλλουν με όλμους , εναντίον του Λιδορικιού . Ανταριασμένα όλα τα βουνά , ο Έλατος τα βουνά πάνω απ' τη Σκαλούλα , πνίγονται από τους όλμους και τις οβίδες . Όσο πάει και πλησιάζει ο αχός και η βοή...

Βλέπαμε τις οβίδες να πέφτουν στο " Βύθλα " στον " Τραγουδάκι " στον " Πλατό ", όλο το χωριό ανάστατο . Μικροί και μεγάλοι ξέραμε τι μας περίμενε αν μέναμε , και μαζεύαμε γρήγορα - γρήγορα ότι μπορούσαμε να πάρουμε μαζί μας , για να φύγουμε μακριά . Όλοι αδειάζουν τα σπίτια τους . Φορτωμένα τα ζώα καλαμπόκι , τρόφιμα , ρούχα και , πανωσάμαρα , οι κότες δεμένες όλες μαζί . Καραβάνι απελπισμένων και φοβισμένων ανθρώπων οι Λιδορικιώτες άνδρες , γυναίκες , παιδιά , κουβαλάνε το βιος τους - ότι περίσσεψε απ' τη λεηλασία των Ιταλών του 1943 - στα αμπέλια , στον Κόστεβο , τη Φτελιά και στα γύρω ορεινά χωριά . Ότι δεν μπορούν να πάρουν ανοίγουν λάκκους και το χώνουν στους κήπους ....Κανένας δεν τρέφει αυταπάτες , όλοι ξέρουν πολύ καλά τι περιμένει το όμορφο χωριό μας .

Οι όλμοι όσο πάνε και πλησιάζουν στο χωριό , και μόνο η θειά μου η Κούλα , η Μπαλατσούραινα με τη θεια μου τη Ζωίτσα - κοπέλες τότε - θυμήθηκαν ότι έχουν ένα αμπέλι στο Παραδείσι και πήγαν να κόψουν σταφύλια . Χαροπάλαιψαν να γυρίσουν πίσω . Παίρνει η θεια μου η Ζωίτσα ένα σακί , βάζει μέσα όλες τις κότες της και φεύγει , αλλά μέχρι να φτάσει στις Λάκκες ψόφησαν οι κότες και τις πέταξε μαζί με το σακί !....

Άδειασε το Λιδορίκι , λίγοι γέροντες έμειναν . Σαν λυσσασμένοι έπεσαν μέσα στο χωριό οι Γερμανοί , με τους προδότες που τούς συνόδευαν , και άρχισε ο χαλασμός . Φωτιά σε όλα τα σπίτια . Δεν σεβάστηκαν ούτε την εκκλησία , σκότωσαν με τις λόγχες γέροντες και άλλους τους πέταξαν ζωντανούς μέσα στα καιόμενα σπίτια .

Οι φλόγες υψώνονταν μέχρι τον ουρανό . Μαύρος πυκνός καπνός καλύπτει τα πάντα . Ανταριάζει το μέρος όλο και η μυρωδιά των καμένων υλών , φτάνει πολύ μακριά . Εκτελούν μέσα στο μαγαζί του τον Αθαν.Τσίγκα , τον Παπαναγιώτου , τον Παπαδόπουλο , τις αδελφές Λατσούδη και Πουρνιά και πολλούς άλλους . Κόλαση μέσα στο χωριό . Οι Λιδορικιώτες από τις γύρω βουνοκορφές , με δάκρυα στα μάτια , βλέπουν τους κόπους μιας ζωής να καίγονται .

Αφού χόρτασαν δυο μέρες χαλασμό και θάνατο , έφυγαν οι Γερμανοί . Γεμάτοι απελπισία οι κάτοικοι , δειλά-δειλά άρχισαν να γυρίζουν στο χωριό . Θρήνος παντού , η βαριά μυρωδιά του καμένου τους υποδέχεται . Τα παράθυρα , οι σκεπές , όλα καμένα , πεσμένα , καρβουνιασμένα . Δεν υπάρχει τίποτα .Χαλασμός , θάνατος πέρα ως πέρα . Σε λίγο θάρθει ο χειμώνας και θα μας βρει άστεγους , πεινασμένους , κρυωμένους . Από που ν' αρχίσουμε , όλοι είμαστε στην ίδια θέση , μικροί μεγάλοι , με το τσεκούρι , τρέχαμε στα βουνά να κόψωμε ξύλα να στεγαστούμε πρόχειρα . Ένδεκα χρονών παιδί και κουβαλούσα σβαρνώντας τα ξύλα , μαχιές και ψαλίδια . Τα σέρναμε με σκοινιά απ' τον Αρδίνη .

Θυμάμαι , Δεκέμβρης μήνας του 1944 , χιόνιζε και ήμουνα στα Καλτεζιά μόνη μου ( οι άλλοι είχαν προχωρήσει ), ό,τι είχε απομείνει απ΄τα παπούτσια που φορούσα , γλίστραγε και τα παιδικά μου χέρια πάγωναν . Δεν άφηναν όμως το σκοινί με το ψαλίδι ( ξύλο σκεπής ) για το σκέπασμα του σπιτιού . Ο αγώνας για το χτίσιμο του χωριού μας είχε αρχίσει .

Ένας αγώνας που κράτησε πολλά-πολλά χρόνια , ένας αγώνας στη διεξαγωγή του οποίου τόσοι και τόσοι συμπατριώτες μας χάθηκαν από πείνα , στερήσεις , αρρώστειες . στενοχώρια....".-

Καλό σας απόγευμα , αγαπημένοι μου φίλοι .....Κ.-