Η ΚΡΙΣΗ ΕΡΗΜΩΝΕΙ ΤΗ ΣΤΟΑ ΑΡΣΑΚΗ

ΚΑΤΕΒΑΣΜΕΝΑ ΡΟΛΑ

Φάντασμα του παλιού εαυτού της, η περίφημη Στοά Αρσάκη, η μοναδική στοά στην Αθήνα που φέρει την υπογραφή του Ερνέστου Τσίλερ, βιώνει πλέον τον απόλυτο μαρασμό.

• ΕΘΝΟΣ
• http://www.ethnos.gr

ΣΤΟΑ ΑΡΣΑΚΗ

Εχοντας συμπληρώσει περισσότερο από έναν αιώνα ζωής, παραδίδεται σταδιακά στην παρακμή, η οποία ξεκίνησε να εκδηλώνεται μεσούσης της οικονομικής κρίσης και λαμβάνει σαρωτικές διαστάσεις τα τελευταία χρόνια: Σχεδόν τρία στα τέσσερα καταστήματά της είναι πλέον κλειστά ενώ οι προσπάθειες που είχαν καταβληθεί στο πρόσφατο παρελθόν για τη λήψη μέτρων που θα έδιναν νέα πνοή στην εμπορική στοά δεν τελεσφόρησαν ποτέ.
Μοναδικές εξαιρέσεις αποτελούν τα λιγοστά μαγαζιά που επιμένουν να αντιστέκονται σε πείσμα των καιρών. Ενα από αυτά το ιστορικό κατάστημα του Κοκκώνη, που άλλοτε δέσποζε στο κέντρο της στοάς με τις σημαίες του να στολίζουν τα μαρμάρινα πάτωματά της. Εδώ και λίγα χρόνια έχει μεταφερθεί σε ένα μικρότερο οίκημα, στον αριθμό 13, με στόχο τη μείωση των λειτουργικών του εξόδων.
Οι λίγοι καταστηματάρχες που έχουν απομείνει συμφωνούν ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Οι εποχές που τα τραπεζάκια του Ορφέα, του ρετρό καφέ όπου ξεκουράζονταν οι περαστικοί κάτω από τον γυάλινο θόλο της στοάς από το έτος 1926 μοιάζουν πλέον πολύ μακρινές. Το ιστορικό καφέ έκλεισε και η θέα των ξενοίκιαστων καταστημάτων κάνει τη στοά πλάι στο εντυπωσιακό Μέγαρο Αρσάκη να θυμίζει νεκρή ζώνη. Οταν τα μαγαζιά κλείνουν, το σκοτάδι απλώνεται στον χώρο. Και όταν είναι ανοιχτά, μετά βίας περπατούν τέσσερις ή πέντε άνθρωποι άνθρωποι στους διαδρόμους του.
Χτισμένη στα πρότυπα των ευρωπαϊκών passages και ενισχυμένη με γυάλινη οροφή για να διαχέεται άπλετος ο φυσικός φωτισμός η Στοά Αρσάκη ενώνει τις οδούς Πανεπιστημίου και Σταδίου ενώ επικοινωνεί με τη Στοά του Βιβλίου. Οταν εκείνη άνοιξε το 1996 στη θέση του γκρεμισμένου κινηματοθέατρου Ορφέας, η ελπίδα ότι οι δύο στοές θα μετατρέπονταν σε πνευματικές κυψέλες της πρωτεύουσας κυριάρχησε σε πολλούς Αθηναίους. Σήμερα όμως τα σημάδια της κρίσης είναι εμφανή και στη Στοά του Βιβλίου. Αρκετοί εκδότες την εγκατέλειψαν, η κίνηση έχει μειωθεί ενώ τη ζωντάνια του χώρου διατηρεί κυρίως το θρυλικό Θέατρο Τέχνης στο υπόγειο της Στοάς.
Το κατάστημα Κοκκώνη, μία από τις τελευταίες πινελιές ζωής στην ερημωμένη Στοά Αρσάκη, ενώ γύρω του αρκετές πινακίδες κλειστών καταστημάτων παραμένουν άθικτες ως ενθύμηση του παρελθόντος.

Οι αιτίες της ερήμωσης
Οπως επισημαίνει μιλώντας στο «Εθνος» ο καθηγητής κ. Γιώργος Μπαμπινιώτης, πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, στην οποία ανήκει η Στοά Αρσάκη και η Στοά του Βιβλίου, «δύο είναι οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η κατάσταση αυτή: Ο ένας είναι η γενική κατάσταση, η κρίση που μαστίζει τη χώρα και το κέντρο της πόλης. Οποιοσδήποτε μπορεί να πάρει μια εικόνα για το τι συμβαίνει στο κέντρο της Αθήνας με έναν περίπατο στην οδό Σταδίου.
Ο δεύτερος λόγος είναι το γεγονός ότι η ενοικίαση των επάνω ορόφων στο Συμβούλιο της Επικρατείας, με μια παλιότερη σύμβαση, συνδέθηκε με πολύ αυστηρούς περιορισμούς ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις στη Στοά Αρσακείου. Αυτό δεν επιτρέπει την αξιοποίηση των χώρων (των καταστημάτων) της Στοάς Αρσακείου εις βάρος της εικόνας του κέντρου των Αθηνών αλλά και εις βάρος των πόρων ενός μη κερδοσκοπικού εκπαιδευτικού οργανισμού που είναι τα ιστορικά Αρσάκεια Σχολεία».
Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι προσπάθειες που έγιναν στο παρελθόν για την άρση του περιορισμού στις χρήσεις των καταστημάτων δεν καρποφόρησαν. «Αυτό που ζητεί η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία είναι η κατανόηση των δικαστών που απαρτίζουν το Συμβούλιο της Επικρατείας καθώς και του υπουργού της Δικαιοσύνης ώστε να αντιμετωπιστεί με σύγχρονα ρεαλιστικά κριτήρια η αποφυγή περαιτέρω ερήμωσης ενός από τους πιο γνωστούς και προβεβλημένους χώρους του κέντρου των Αθηνών», λέει.
«Και μιλάμε για ευπρεπείς χρήσεις, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ποτέ δεν θα έβαζε κάτι που θα έθιγε το κύρος του ΣτΕ». Οσο για τη Στοά του Βιβλίου, σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη η πορεία της είναι συνυφασμένη με την πρωτοφανή κρίση που διέρχεται το βιβλίο και κατ' επέκταση τα βιβλιοπωλεία και οι εκδοτικοί οίκοι. Ενας αέρας μελαγχολίας πλανάται πάνω από τις δύο ιστορικές στοές.
Η μοναδική στοά με την υπογραφή του Τσίλλερ
Στη θέση παλαιότερων κτισμάτων του 19ου αιώνα, όπως το Τοσίτσειο Αλληλοδιδακτικό σχολείο και το Νηπιαγωγείο των Απόρων, που είχαν κατασκευαστεί σε σχέδια Λύσανδρου Καυταντζόγλου, βρίσκεται η Στοά Αρσάκη. Ηταν εν έτει 1900 όταν αποφασίστηκε η ανέγερση κτιρίου επί της οδού Σταδίου που θα περιελάμβανε ισόγεια καταστήματα και δύο ορόφους για τα εξωτερικά σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας σε σχέδια του αρχιτέκτονα Κωνσταντίνου Μαρούδη. Τα έργα επεκτάθηκαν προς την πλευρά των οδών Αρσάκη και Πανεπιστημίου και περιέλαβαν και τη στοά που βρισκόταν στην προέκτασή της τότε οδού Πινακωτών -σήμερα Χαρ. Τρικούπη-, δηλαδή τη Στοά Αρσάκη. Το 1907 ο αρχιτέκτονας Τσίλλερ ανέλαβε την πλήρη αναμόρφωση της πρόσοψης σε ρυθμό «colossal», με τους πυργοειδείς τρούλλους στις ελεύθερες γωνίες και την επισκευή των προσθηκών των καταστημάτων.
ΠΑΕΝΤΕΛΗΣ, ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΚΚΩΝΗ
Τα ενοίκια έπεσαν, αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε
«Η ερήμωση της στοάς οφείλεται κυρίως στην οικονομική κρίση», λέει ο κ. Παντελής, υπάλληλος του ιστορικού καταστήματος Κοκκώνη που ιδρύθηκε στην Ελλάδα το 1924 και λειτουργεί για περισσότερα από 40 χρόνια στη Στοά Αρσάκη. «Παντού επικρατεί η ίδια κατάσταση, είναι δύσκολα τα πράγματα. Αυτή την εικόνα δεν την είχαμε δει ποτέ εδώ. Κυκλοφορούσε κόσμος, υπήρχε ζωή. Ολοι προσπαθούν να επιβιώσουν. Τα ενοίκια στη στοά έπεσαν, αν και άργησαν λίγο, αλλά η κατάσταση παραμένει άσχημη», συμπληρώνει.
Ξενοίκιαστα καταστήματα στη Στοά του Βιβλίου η οποία επηρεάστηκε από την κρίση στον εκδοτικό τομέα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΟΥΣΚΑΣ, ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑΡΧΗΣ
Δεν περνάει άνθρωπος. Κοιτάς έξω και δεν βλέπεις ψυχή...
Υπομονή ελπίζοντας ότι θα αλλάξουν τα πράγματα κάνει ο κ. Γιάννης Ρούσκας, ο οποίος διατηρεί κατάστημα με τσάντες και πορτοφόλια εντός της Στοάς Αρσάκη. «Δεν περνάει άνθρωπος. Βγαίνεις έξω, κοιτάς αριστερά, κοιτάς δεξιά και δεν βλέπεις ψυχή. Τι να περιμένεις; Οποιος έρχεται και βλέπει αυτήν την κατάσταση δεν ξαναέρχεται. Η ίδια εικόνα επικρατεί παντού αλλά εδώ οι συνθήκες είναι χειρότερες», λέει εξηγώντας ότι ο ίδιος βρίσκεται στη Στοά από το 2010. Παλιότερα διατηρούσε βιοτεχνία με συναφή είδη μέχρι που πήρε το κατάστημα της Στοάς Αρσάκη από πελάτη του: Η κατάσταση που συνάντησε υπήρξε απογοητευτική.
Κατερίνα Ροββά
Φωτoγραφίες Θ. Γαλανοπούλου

 Πίσω στα παλιά 

“ ΑΝΑΣΑ ΖΩΗΣ “ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΟΑ ΑΡΣΑΚΕΊΟΥ

 

ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΩΝ

Σε νέα τροχιά μπαίνει το Αρσάκειο Μέγαρο στο κέντρο της Αθήνας, ένα από τα πλέον ιστορικά και εμβληματικά κτίρια της πρωτεύουσας, που εμφανίζει τα τελευταία χρόνια σημάδια ερημοποίησης.

Σε νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, που έχει κατατεθεί στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί στο θερινό τμήμα, περιλήφθηκε ρύθμιση που προβλέπει την αναθεώρηση του καθεστώτος χρήσεων των καταστημάτων στο κτιριακό συγκρότημα.

Το μέγαρο, που καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, στεγάζει από το 1992 το Συμβούλιο της Επικρατείας. Τότε εκδόθηκε νόμος που προέβλεπε συγκεκριμένες χρήσεις, συμβατές με το Ανώτατο Δικαστήριο, στα καταστήματα επί των οδών Πανεπιστημίου, Πεσμαζόγλου, Σταδίου και Αρσάκη, όπως επίσης στη Στοά Αρσακείου και στη Στοά του Βιβλίου.

Είκοσι δύο χρόνια μετά, το μέγαρο θυμίζει «νεκρή ζώνη» με τη μεγάλη πλειονότητα των μαγαζιών στη στοά που ενώνει την Πανεπιστημίου με τη Σταδίου να μένουν ξενοίκιαστα. Ακόμη και το ρετρό καφενείο που λειτουργούσε από τη δεκαετία του 1920 έχει βάλει λουκέτο. Ιδια εικόνα επικρατεί και στην Αρσάκη, με τα κατεβασμένα ρολά να κυριαρχούν. Αλώβητη δεν έχει μείνει η Στοά του Βιβλίου, με κάποια μαγαζιά να είναι ξενοίκιαστα εκεί όπου άλλοτε οι εκδότες έκαναν ουρές...

Μια από τις ομορφότερες εμπορικές στοές της πόλης, η Στοά Αρσακείου με την εντυπωσιακή γυάλινη οροφή της, ήταν σταυροδρόμι συνάντησης για όσους διέρχονταν από την Πανεπιστημίου και τη Σταδίου. Η πλειονότητα των καταστημάτων, που άλλοτε έσφυζαν από ζωή, τώρα είναι ξενοίκιαστα.

Οπως εξηγεί ο καθηγητής Γιώργος Μπαμπινιώτης, πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, στην οποία ανήκει το ακίνητο, μεγάλο ποσοστό των μαγαζιών του συγκροτήματος (περίπου τα 35 από τα 50 και πλέον) έκλεισαν σταδιακά τα τελευταία τρία χρόνια λόγω της κρίσης και έμειναν κενά.

Σε μια προσπάθεια να ανατραπεί αυτή η εικόνα "με την ευκαιρία και των αλλαγών που φέρνει το rethink Athens" προωθείται μετατροπή της ρύθμισης του 1992, ώστε να διευρυνθούν οι χρήσεις. Ειδικότερα, ο τότε νόμος επέτρεπε βιβλιοπωλεία, εκδοτικούς οίκους, αίθουσες τέχνης, γραφεία τραπεζών, καταστήματα συλλεκτικών γραμματοσήμων και νομισμάτων, γραφεία δημοσίων υπηρεσιών, ταχυδρομεία και τηλεγραφεία επί της Πανεπιστημίου.

«Είναι πραγματικά κρίμα μια τόσο όμορφη στοά να ερημώνει», σχολιάζει ο Σπήλιος Βανικιώτης, που διατηρεί κατάστημα με γραμματόσημα.

Σε Αρσάκη και Πεσμαζόγλου εκτός όλων αυτών προέβλεψε και φαρμακεία, ανθοπωλεία, καταστήματα οπτικών και φωτογραφικών μηχανών. Στη Σταδίου επέτρεψε τη συνέχιση λειτουργίας των μαγαζιών με ρούχα που προϋπήρχαν, ενώ στη Στοά Ορφέως χωροθέτησε και κοσμηματοπωλεία, ωρολογοποιεία, παλαιοπωλεία, γραφεία ταξιδίων, καταστήματα δερμάτινων ειδών εκτός υποδημάτων και διάφορα άλλα. Τα τελευταία χρόνια η κρίση οδήγησε σε μαρασμό τις εμπορικές δραστηριότητες, και τα «τσαντάδικα» που κυριαρχούσαν εκεί μεταφέρθηκαν ή έκλεισαν.

Τώρα η προωθούμενη νομοθετική ρύθμιση προβλέπει την έκδοση ΠΔ που θα τροποποιεί ύστερα από γνώμη του ΣτΕ τις χρήσεις των καταστημάτων, ώστε να «προσαρμοσθούν στα νεότερα δεδομένα της οικονομικής ζωής του κέντρου των Αθηνών».

«Μακάρι να ανοίξουν τα μαγαζιά, γιατί όταν περνά κάποιος και βλέπει αυτή την εικόνα δεν ξαναέρχεται», λέει ο Γ. Ρούσκας.

Με τις νέες διατάξεις επιδιώκεται να αποτραπεί η ερημοποίηση των στοών, που συν τοις άλλοις δημιουργεί κινδύνους και για τη δημόσια ασφάλεια. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο μέχρι στιγμής σχεδιασμός διευρύνει με πρόταση του Συμβουλίου της Επικρατείας τις χρήσεις με καταστήματα ενδυμάτων και υποδημάτων και μερικές χρήσεις, περιορισμένες μόνο στη Στοά Αρσακείου, επιτρέπονται πλέον και στις περιφερειακές όψεις του μεγάρου πλην της οδού Πανεπιστημίου.

Παραδείγματος χάριν, ενδεικτικά θα επιτρέπονται πλέον καταστήματα πώλησης ενδυμάτων, υποδημάτων, δερματίνων ειδών, δίσκων μουσικής, αντικειμένων τέχνης, κοσμηματοπωλεία, παλαιοπωλεία, φαρμακεία κ.λπ., όπως και υπό συγκεκριμένους όρους και παραδοσιακά καφενεία. Για τη Στοά του Βιβλίου πληροφορίες αναφέρουν πως δεν θα αλλάξει ο χαρακτήρας της. Ο κ. Μπαμπινιώτης αναφέρεται στην «προοπτική να αναζωογονηθεί το κέντρο της πόλης, σε συνδυασμό με την ανάπλαση και πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου αλλά και της πλατείας Δικαιοσύνης (Σανταρόζα)». Ο ίδιος διαβεβαιώνει πως υπάρχει επιχειρηματικό ενδιαφέρον.

«Η Στοά του Βιβλίου έχει αλλάξει πολύ», τονίζουν οι Α. Μυτιληναίος και Δ. Λυκοσκούφης

Θετικοί στις αλλαγές οι καταστηματάρχες

«Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση είναι δραματική. Η Στοά Αρσακείου δεν είχε κλειστό μαγαζί. Τη ζω 40 χρόνια και πρώτη φορά τη βλέπω έτσι». Η Ελένη Κοκκώνη είναι η τρίτη γενιά ιδιοκτησίας του γνωστού μαγαζιού με τις σημαίες που λειτουργεί εντός της Στοάς Αρσακείου από τη δεκαετία του 1920. Είναι από τα λίγα που αντέχουν. Γύρω, η πλειονότητα των μαγαζιών έχουν κατεβασμένα ρολά και λουκέτα.

«Είναι πολύ κρίμα μια τόσο όμορφη στοά να ερημώνει», μονολογεί ο Σπήλιος Βανικιώτης που διατηρεί το μοναδικό κατάστημα με γραμματόσημα στο οικοδομικό τετράγωνο. Θεωρεί θετική εξέλιξη τη διεύρυνση των χρήσεων αλλά και την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου.

Με τη διεύρυνση των επιτρεπόμενων χρήσεων στα καταστήματα του Αρσακείου Μεγάρου επιχειρείται η αναζωογόνηση της εμπορικής δράσης στο εμβληματικό για το κέντρο της Αθήνας οικοδομικό τετράγωνο

Ολοι οι έμποροι που έχουν απομείνει βλέπουν με καλό μάτι τις προωθούμενες αλλαγές και συμφωνούν πως κάτι πρέπει να γίνει. Να αυξηθεί το ενδιαφέρον και να ανοίξουν τα μαγαζιά. Να φύγουν τα λουκέτα. «Το ζήτημα είναι να έχει φως, να μην είναι κλειστά τα μαγαζιά. Ας πουλάνε ό,τι θέλουν. Τον χειμώνα, που νυχτώνει από τις πέντε, εδώ είναι ερημιά. Και βοήθεια να φωνάξεις, κανείς δεν θα ακούσει», μας λέει ο Γιάννης Μανιάτης που διατηρεί μαγαζί στην πρόσοψη επί της Αρσάκη. Είναι το ένα από τα μόλις δύο που λειτουργούν, ενώ μετρήσαμε 10 κλειστά μόνο σε αυτή την πρόσοψη.

Να γίνει κάτι
«Μακάρι να γίνει κάτι να ανοίξουν ξανά τα μαγαζιά. Οταν περνά ο άλλος και βλέπει ερημιά δεν ξανάρχεται», σχολιάζει ο Γιάννης Ρούσκας, που έχει μαγαζί με τσάντες και πορτοφόλια στη Στοά Ορφέως (Αρσακείου) και κάνει υπομονή μήπως αλλάξουν τα πράγματα. «Εχει αλλάξει η Σταδίου, η επισκεψιμότητα μειώθηκε, έκλεισε το ένα στα τρία μαγαζιά», θα πει ο Μιχάλης Μπουρνελές, που διατηρεί μαγαζί με ρούχα στην πρόσοψη της Σταδίου.

Αλώβητη δεν έχει μείνει η Στοά του Βιβλίου, που δημιουργήθηκε από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία το 1996.

«Από το 2007 άρχισε να φθίνει η Στοά και τα τελευταία τρία χρόνια κορυφώθηκε», υποστηρίζει ο Αλέξης Μυτιληναίος, υπάλληλος βιβλιοπωλείου. Καταστήματα μένουν κι εδώ κλειστά, εκδότες έχουν φύγει, ενώ οι εργαζόμενοι λένε πως η δουλειά έχει πέσει κατακόρυφα... «Ευτυχώς που υπάρχει και το Θέατρο Τέχνης», σχολιάζει ένας υπάλληλος ενώ ακούγονται παιδικά γέλια από το θρυλικό υπόγειο του Καρόλου Κουν.

Η ιστορία του Αρσακείου Παρθεναγωγείου

Το μέγαρο του Αρσακείου Παρθεναγωγείου, μία από τις πιο αυθεντικές υλοποιήσεις «εξελληνισμένου νεοκλασικισμού», οικοδομήθηκε μεταξύ 1846-1852 από τον αρχιτέκτονα Λύσανδρο Καυταντζόγλου, για λογαριασμό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (ΦΕ). Το κτίριο ολοκληρώθηκε χάρη στη δωρεά του ομογενούς Απόστολου Αρσάκη. Στέγασε το πρώτο σχολείο θηλέων στην Ελλάδα, από το οποίο αποφοίτησαν πολλές διάσημες Ελληνίδες.

Για την ανοικοδόμησή του μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν, με έγκριση του Οθωνα, «περιττοί λίθοι» -όπως αναφέρεται- από την Ακρόπολη. Η πράξη αυτή, αν και σήμερα θεωρείται αντίθετη προς την αρχαιολογική δεοντολογία, είναι ενδεικτική της σημασίας που δόθηκε στο κτίσιμο του Παρθεναγωγείου. Μετά την αποκατάσταση του κτιρίου το 1990, «οι λίθοι» αυτοί επεστράφησαν στην Ακρόπολη. Μόνο όσοι ήταν φέροντες παρέμειναν, αφού προηγουμένως φωτογραφήθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Η Στοά Ορφέως (Αρσακείου) δημιουργήθηκε μετά τη μεταφορά των Αρσακείων Σχολείων στο Ψυχικό (1933) και στην οδό Αχαρνών (1937), ενώ παράλληλα σε σχέδια του αρχιτέκτονα Κωνσταντίνου Μαρούδη διαμορφώθηκε ο χώρος για να λειτουργήσει το ιστορικό κινηματοθέατρο «Ορφεύς». Από εκείνη την εποχή το κτίριο άρχισε να στεγάζει δικαστήρια. Με τη διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων ασχολήθηκε ο αρχιτέκτονας της ΦΕ Ανδρέας Κριεζής, ενώ τις εξωτερικές όψεις σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλλερ.

ΕΘΝΟΣ

 πίσω στα παλιά