ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ..ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ

 

 

Χρόοοονια πίσω....
Έκλειναν τα σχολεία για Πασχαλινές  διακοπές...
Πολυτέλεια για τα περισσότερα παιδιά της γειτονιάς...της παρέας ...της αλάνας...
Δύο εβδομάδες ένα χαρτζιλίκι δεν ήταν άσχημο για τόνωση του ταμείου της οικογένειας δηλαδή του τσίγκινου κουτιού από τον καφέ ΛΟΥΜΙΔΗ με τον παπαγάλο.
Ήταν εύκολο να βρείς δουλειά με τα ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΜΙΚΡΟΣ και συνήθως ήταν εκεί που πήγαινες και στις γιορτές των Χριστουγέννων και τις καλοκαιρινές διακοπές.
Το συνηθισμένο παράπονο ήταν ότι σπάνια προλάβαινες τον Επιτάφιο γιατί τότε τα μαγαζιά τέτοιες ημέρες άνοιγαν ξημέρωμα και έκλειναν πολύ αργά.
Υπήρχε κίνηση....κόσμος που ψώνιζε...
Κοντά στο μαγαζί η Βαρβάκειος...ο κακός χαμός...συνωστισμός...
Για όλα τα βαλάντια....
Πελάτες στο μαγαζί και οι χασαπάδες...ανοιχτοχέρηδες...
Έπαιρναν τηλέφωνο ...στείλε μου αυτά...
Πήγαινες την παραγγελία και.... "...περίμενε μικρέ...δώσε αυτή την συκωταριά στην μάνα σου για μαγειρίτσα..."
Στην Αθηνάς έβλεπες κόσμο με φορτωμένα στην πλάτη αρνιά που είχαν αγοράσει από την Βαρβάκειο.
Τα τυράδικα της Σοφοκλέους στις δόξες τους τότε που ήταν άγνωστα τα λίγα λιπαρά
και η βαρελίσια φέτα στο φόρτε της...σκληρή...μαλακιά...πιπεράτη...βουτυράτη.
Και εκεί πήγαινες τις παραγγελίες και ανάλογο το πουρμπουάρ...σε είδος.
Έφτανες το βράδυ σπίτι σαν οικογενειάρχης κουβαλητής...
Υπήρχαν και οι δουλειές του ποδαριού από φτωχοδιάβουλους που προσπαθούσαν να βγάλουν κανένα φράγκο τέτοιες ημέρες.
Έκοβαν ένα αρνί στην πλάτη και περνούσαν από τα μαγαζιά και πουλούσαν λοταρίες...
Αγόραζες κάποια χαρτάκια που είχαν νούμερα γραμμένα με στυλό....
Όταν ξεπουλούσε καθότανε στην μέση της στοάς και έβγαζε ένα σακουλάκι από την τσέπη που είχε αριθμούς.
Έβαζε κάποιον να τραβήξει και ο τυχερός έπαιρνε το αρνί που μπορεί να ήταν και...ο "συνεταίρος" του.
Η αγορά του Κέντρου της Αθήνας ήταν μεγάλο σχολείο για ένα παιδί και έπρεπε να προσέχει...
Γυρίζοντας πίσω στα μαθήματα μετά τις Πασχαλινές διακοπές η συνηθισμένη έκθεση που έπρεπε να γράψεις...
" Πώς πέρασα στις διακοπές του Πάσχα..."
Φυσικά και ζήλευες τους φίλους σου που ήταν ανέμελοι στις διακοπές και συναντιόντουσαν και έκαναν τις βόλτες τους.... γνώριζες όμως τι έπρεπε να κάνεις...και ότι δεν ήσουνα ο μόνος.

Πίσω στα παλιά !

ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ….ΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ

 

Το Γαλάτσι παλιά είχε λίγα σπίτια φιαγμένα πρόχειρα μέσα σε οικόπεδα με δόσεις....
Και παράγκες ανάμεσα σε αυτά ....
Βοσκοτόπια η περιοχή για γιδοπρόβατα και οι γαλατάδες ξεκινούσαν αξημέρωτα για να μοιράσουν γάλα στα Πατήσια...στην Κυψέλη....στο άστυ τότε....
Η Κυψέλη ειδικά στις δόξες της ....
Παραμονές του Πάσχα οι βοσκοί από το Γαλάτσι ξεκινούσαν με ζωντανά αρνιά και έφθαναν στις συνοικίες για να τα πουλήσουν.
Ένα δράμα η σφαγή σε κάποια αλάνα αλλά αυτή ήταν δουλειά τους και από αυτά τα ζώα ζούσαν τις οικογένειες.
Στην Κυψέλη είχαν στέκι στην αγορά στην Φωκίωνος Νέγρη....
Άγριες εικόνες για τα μάτια των παιδιών με τον βοσκό να σφάζει και στην συνέχεια να γδέρνει κρατώντας με τα δόντια το μαχαίρι όταν δεν το χρησιμοποιούσε.
Δεν ήταν και για τους πολλούς το φρέσκο αρνί λόγω κόστους οπότε την λύση την έδινε το...φρεσκοκαταψυγμένο που ποτέ δεν κατάλαβα γιατί δεν το έλεγαν σκέτο καταψυγμένο.
Αν είχες τεφτέρι πήγαινες στον χασάπη της γειτονιάς και μούρη φυσικά δηλαδή αν πλήρωνες όποτε έπρεπε και όχι όποτε μπορούσες.
Τις ημέρες πριν από το Πάσχα και όσο πλησίαζε η Μεγαλοβδομάδα πρώτο θέμα στην γειτονιά ήταν...το αρνί.
Στερημένος ο κόσμος και από το κρέας που συνήθιζε και μπορούσε να τρώει στην καλύτερη ...κάθε Κυριακή.
Το φρέσκο ήταν είδηση οπότε το βάρος έπεφτε στην φίλη Χώρα Ν.Ζηλανδία που μας προμήθευε το ...παγωμένο αγνώστων λοιπών στοιχείων.
Υπήρχαν συνταγές γι αυτό προκειμένου να το "εξημερώνουν" και μπορέσουν να το τεμαχίσουν οι φυσικές οδοντοστοιχίες γιατί όσοι δεν είχαν ή είχαν ψεύτικες στην κυριολεξία το περνούσαν αμάσητο.
Για γεύση δεν συζητάμε γι αυτό και έβαζαν διάφορα καρυκεύματα.
Δεν ξεχνάω την όψη  που έπαιρναν τα πρόσωπα όποτε έτρωγαν φρέσκο και ειδικά των ηλικιωμένων.

Πίσω στα παλιά !

ΠΑΣΧΑ ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ

 

 

Βας. Λαμνάτου

Η ξεχωριστή γιορτή της Χριστιανοσύνης , η Λαμπρή , γιορτάζεται απ’ όλους εμάς με μεγάλη λαμπρότητα , με βαθιά θρησκευτική προσήλωση και μ’ ένα εξαίσιο χρωματισμό πανηγυρισμού κ’ αγάπης .

Εκεί , όμως , που η Λαμπρή παίρνει ιδιαίτερο χαρακτήρα γιορτασμού και ζηλευτό ξεφάντωμα γλεντιού , είναι τα χωριά μας στις στάνες και στα τσελιγγάτα .

Εδώ , σ’αυτά τα κονάκια των τσοπάνηδων , αυτές τις άγιες μέρες τηρούνται κατά γράμμα και λεπτομερειακά όλα τα ήθη και τα έθιμα , που συνδέονται με την Πασχαλιά . Τούτοι εδώ , οι βουνήσιοι άνθρωποι , οι τσελιγγάδες μας , τέτοιες καλοθύμητες και χαρούμενες μέρες , που γιορτάζει όλη η Πλάση και πολυχαίρεται όλη η Οικουμένη νοιώθουν πολύ τις παραδόσεις του λαού μας και προσπαθούν να τις διατηρήσουν αλώβητες με κάθε τρόπο .

Απ’ το Μεγάλο Σάββατο αρχίζουν κι’ οι προετοιμασίες , τ’ ασπρίσματα και τα συγυρίσματα των κονακιών , το ζύμωμα των ψωμιών , το κέντημα των κουλουριών και τόσα άλλα . Τ’ αυγά τα ‘ χουν βάψει , κιόλας , κατακόκκινα , απ’ τη Μεγάλη Πέφτη .

Βλαχούλες και βλάχισσες μπαινοβγαίνουν στα κονάκια όπως οι μέλισσες στην κυψέλη . Η κάθε μια έχει και τη δική της δουλειά . Με ιδιαίτερη προσοχή και τέχνη θα ζυμωθεί το « λαμπρόψωμο » κι ‘ η κουλούρα της βαφτιστικιάς ή του βαφτιστικού του τσέλιγγα , με το κόκκινο αυγό στη μέση , που μαζί με τη λαμπάδα , και καμιά φορά , μ’ ένα αρνί , ανάλογα με το βιός και τη φιλοτιμία του τσέλιγγα , τα πηγαίνει ο μπιστικός στο κονάκι των κουμπάρων το σούρουπο του Μεγάλου Σαββάτου .

Τα πιο καλά θρεφτάρια , δυο τον αριθμό , θα τα σφάξει ο τσέλιγγας τη Λαμπρή και θα τα ψήσει στη σούβλα , όπως συνηθίζεται , μαζί μ’ άλλα πολλά σφαχτάρια , που θα σφάξουν κι άλλοι τσελιγγάδες απ’ τ’ άλλα βλαχοκόνακα . Έτσι, με το πρώτο κιόλας ροδοφίλημα τα’ ανοιξιάτικου ήλιου στις γύρω βουνικορφές , τα’ αρνιά βρίσκονται σουβλισμένα και στημένα στις πλάτες των κονακιών , το ‘να δίπλα στ’ άλλο , έτοιμα να ψηθούν με τη φροντίδα των μπιστικών πάνω στην απλωμένη κι’ ολοζώντανη θράκα , που περιμένει παρέκει .

Γυρίζοντας , απ’ τις λαμπροφώτιστες εκκλησιές , μ’ αναμμένες τις λαμπάδες τους , οι τσοπανοτσελιγγάδες , σταυρώνουν πρώτα την κορφή της αυλόπορτας του κονακιού με τη φλόγα του λαμπροκεριού , ύστερα ανανεώνουν το φως του καντηλιού τους στο εικονοστάσι , κι έ[ειτα τραβούν για τα κατοικειά των ζωντανών τους . Πιστεύουν , πως το φως της Ανάστασης , εκτός απ’ τη δύναμη πο’χει να διώχνει τις συμφορές και τα κακά , έχει και τι « γονιμοποιό » δύναμη . Πληθαίνει τα γιδοπρόβατα .

Σαν κάμουν όλα αυτά , σβήνουν το κερί και το βάζουν στο εικονοστάσι με την ευχή « αγύρευτο να ‘ ναι ». Όταν κινδυνεύει κάνα ζωντανό , γιδοπρόβατο ή φιορτάτικο , από καμιά αρρώστια η βάσκαμα , το κατεβάζουν , τα’ ανάβουν και λένε , κρατώντας το , διάφορες ευχές πάνω απ’ τα’ αρρωστημένο πράμα .

Ακόμα , το χρησιμοποιούν κι όταν πήζει το γάλα για να γίνει τυρί . Το μάτι , λένε οι τσελιγγάδες , πιάνει και το γάλα . Παίρνουν τότε το λαμπροκέρι , τα’ ανάβουν , κάνουν μ’ αυτό το σημείο του σταυρού πάνω απ’ το γάλα και στάζουν λίγο μέσα σε δαύτο . Έτσι φεύγει το κακό το μάτι και πήζει το τυρί .

Το πρωί , ανήμερα το Πάσχα , οι τσελιγγάδες γυροκάθονται περίχαροι στο καλοστρωμένο τραπέζι και τρώνε το πατροπαράδοτο φαγητό , τη μαγειρίτσα . Παίρνουν μια μπουκιά , όπως λένε , για να ησυχάσουν το στομάχι ώσπου να ‘ρθει το μεσημέρι και θα στρωθεί το επίσημο Πασχαλιάτικο τραπέζι με λογής – λογής φαγητά !

Κόκκινα αυγά , ανήμερα της Λαμπρής δεν τρώνε ποτέ τους οι τσελιγγάδες , ούτε τα μαλάζουν . Κι’ αν τους ρωτήσεις γιατί , σ’ απαντούν πως βγάζουν τα πράματα « γλίθρες » ή « λιθοβόλια », άλλοι τα λένε και « αυγολίθια ». Κι είναι αυτά κάτι σπυράκια που παρουσιάζονται στο κορμί των ζωντανών . Ακόμα , μερικοί πραματολόοι , δεν τρώνε ούτε γάλα την ημέρα αυτή , γιατί λένε πως η σκουληκόμυγα αφήνει στο στόμα και στα μάτια του τσοπάνη τις ακαθαρσίες της . Και τότε , πρήζεται και υποφέρει πολύ , όσο δεν λέγεται .

Παλιότερα , εδώ και κάμποσα χρόνια πίσω , στα χωριά μας η Ανάσταση δεν έβγαινε μεσάνυχτα του Σαββάτου , αλλά τα βαθειά χαράματα της Κυριακής με το ντροπαλό σιγοφανέρωμα της Λαμπριάτικης μέρας .

 

Τότες , ήταν άλλα χρόνια κι άλλοι άνθρωποι , σήμερα , ο πολιτισμός κι η μόδα έφτασαν , δυστυχώς , κι ως τις πόρτες των εκκλησιών μας και που ‘σαι ακόμα . Τρεις ώρες νύχτα ξεκινούσαν τότε οι βλάχοι να πάνε « να φ’ λήσουν Ανάσταση » , όπως λέγεται , στο πιο κοντινό χωριό με τα λαδοφάναρα στα χέρια , αρμενίζοντας μέσα στους δρόμους και τα μονοπάτια.

Τέτοια μέρα όμως , η χαρά της Λαμπρής τους φτέρωνε τα πόδια κι έδιωχνε κάθε κούραση . Στο δρόμο , καθώς πέρναγαν , τους άκουγες να λένε και τις εύθυμες ιστοριούλες τους για τον παπα Γιώργη ή τον παπα Αλέξη κι ακόμα ποιους θα καλούσαν μετά το σχόλασμα της εκκλησίας για νάρθουν το μεσημέρι στο κονάκι τους για να φάνε και να γλεντήσουν μαζί τους .

Καθώς τα’ αρνιά στριφογυρίζουν στις σούβλες και ροδοκοκκινίζουν σιγά – σιγά κι ανάρια – ανάρια , ο τσέλιγγας μ’ ένα μικρό μπουκάλι πο ‘χει μέσα ρακί ή ούζο , χύνει λίγο σκορπιστά πάνω στη χόβολη , για να πάρουν ευχάριστη μυρωδιά τα σφαχτά που σιγοψήνονται .

Έπειτα , μόλις καταλάβει πως έχουν ψηθεί , τα δοκιμάζει χτυπώντας τα με το δάχτυλο , ένα – ένα στις πλάτες και στα πισινά ποδάρια , κι αν δει πως το δάχτυλο ευκολοβυθίζεται στο κρέας τους , γνέφει στους μπιστικούς να τα βγάλουν απ’ τη φωτιά και να τα στήσουν όρθια παρέκει να λιγοκρυώσουν .

Ύστερα από λίγο , μόλις φτάσει το γιόμα , οι πιο όμορφες βλαχούλες στρώνουν το πασχαλινό τραπέζι . Βάζουν λογής – λογής φαγητά , μπόλικα , και περισσά με το κατάγλυκο κρασί στη μέση , το διάγκι ή το « λαμπροκράσι » , όπως το λένε οι τσελιγγάδες . Απ’ όλα την καλύτερη θέση έχουν το ψητό και η καλόφκιαστη τυρόπιτα της πιο έμεπιρης και νοικοκυρεμένης βόσκισσας .

Στο τραπέζι , στρογγυλοκάθεται πρώτος με την ευχή στα χείλια και το « Χριστός Ανέστη » ο πρωτοτσέλιγγας κι ύστερα ακολουθούν αραδιαστά ολόγυρα οι άλλοι τσοπάνηδες και μπιστικοί , βλαχούλες και βλαχόπουλα

    Βασίλης  Λαμνάτος

ΠΑΣΧΑ ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΙΚΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 1ΟΟ ΧΡΟΝΙΑ

ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ   ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΙΚΕΣ  ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Λιδορίκι , Λαμπρή  1934 . Μια  συντροφιά  φίλων στην  αυλή του Σαψαρόγιαννου , σε  μιά στάση της  πρωινής  περιήγησης σε  φιλικά  και  συγγενικά  σπίτια , όπως  συνηθιζόταν και  εξακολουθεί  να  συνεχίζεται  αλλά πολύ  περιορισμένα . Γιορτινά ρούχα , γιορτινό  τραπέζι , χαρούμενα  πρόσωπα και  τα  ποτήρια στα  χέρια . Αναγνωρίστηκαν : Μήτσος , Γιώργος και  Κώστας Μαργέλλος , Ν.Καρυδάκης , Ηλ. Κάρλος , Ηλ.Ασημακόπουλος  και  οι  αδελφές  Λακαφώση .
Αρχείο Κ.Ι.Μαργέλλου

   ****************

Τα παλιά χρόνια που πανηγυρίζαμε στο Λιδορίκι του Αγίου Γεωργίου και της Ζωοδόχου Πηγής , όταν σχόλαγε η εκκλησία χόρευαν απέξω και το απόγευμα κατέβαιναν κάτω στην πλατεία Αλωνάκι κι’ άρχιζε άλλος χορός , πολλές φορές και διπλός χορός .

Εκεί , αποπάνω απ’ το Αλωνάκι , ήταν το οικόπεδο του Γκισερλή ( από το σπίτι του Μποβιάτση έως του Παπανικολάου , τα Παπαδοπουλέϊκα τα άλλα δεν είχαν χτιστεί ) και προς την πλατεία ήταν ελεύθερο . Δεν υπήρχαν σπίτια εκεί και στα δέματα ( τις μάντρες δηλαδή ) μαζευόταν όλο το χωριό – παιδιά , κορίτσια και γυναίκες με τα μικρά παιδιά στην αγκαλιά τους - και άλλοι κάθονταν στα δέματα , άλλοι έπαιρναν καθίσματα απ’ τα σπίτια τους κι’ άλλοι απ’ τους γειτόνους .

Κάθονταν εκεί και κάνανε χάζι βλέποντας αυτούς που χόρευαν και διασκέδαζαν , γυναίκες και κορίτσια με τα κουλούκια και τις μπεμπέλες ( ήταν ένα είδος νταντέλας που τις βάζανε στην άκρη των μαντηλιών τους ) και πήγαιναν και πιάναν το χορό και χόρευα;ν άνδρες και παιδιά με τις φουστανέλες και με το κεντητό τσιπούνι και με τα Τυρναβέϊκα τσαρούχια με τις μεγάλες φούντες , ελάχιστοι φορούσαν “ φράγκικα “ , δηλαδή παντελόνια και γραβάτες , που τις λέγανε “ τσοκάνια “ .

Στις φουστανέλες είχανε ένα ζωνάρι πολύ πλατύ , με τα χρώματα της Ελληνικής σημαίας και ένα σελάχι που του βάζανε το κεντητό μαντήλι , τον καθρέφτη , την τσατσάρα , τον πριόβολο , τα στουρνάρια , και την ίσκα που ανάβανε το τσιγάρο , και πολλές φορές και την κουμπούρα . Το μαντήλι το βάζανε μισό μέσα στο σελάχι και το μισό απέξω , να φαίνεται το κεντητό . Το σελάχι είχε τέσσερις με πέντε θήκες που βάζανε τα παραπάνω είδη .

Mέλη των οικογενειών Χρ. και Παν. Καλαπτσή , Θυμ και Κ. Κουλόπουλου και  του  Θαν. Κόκκινου , και  οι  επισκέπτες  Θ. Σερεντέλος και  Τάσος Ταμβάκης κάποιο  Λαμπριάτικο  πρωινό της  δεκαετίας  του  '30. Παρατηρήστε  το  πλακόστρωτο και  την  τζακοποδιά  μέσα  απ' το παράθυρο .
Αρχείο  Γ. Κουλοπούλου 

*******************

Όταν άρχιζαν τα κλαρίνα και χόρευαν , πετούσαν στα όργανα πενταροδεκάρες , κι αν χόρευε ένα πρόσωπο που είχε πολλούς φίλους και συγγενείς , έπεφταν βροχή οι χάλκινες πεντάρες . Άλλες πέφτανε γύρω στα όργανα και άλλες μέσα στο χορό . Τότε πήγαινε ένα παιδί τις μάζευε αι τις έβαζε σε ένα πιάτο που είχανε πάνω σε μία καρέκλα δίπλα τους οι οργανοπαίχτες . όλο πενταροδεκάρες ρίχνανε και από αυτές οι δεκάρες ήταν λίγες . Όταν γέμιζε το πιάτο , ο κλαριντζής το άδειαζε στην τσέπη του , πίσω , κι’ όταν τελείωνε ο χορός τα μοιράζονταν μεταξύ τους και δίνανε και στα παιδιά που μάζευαν τα λεφτά 4-5 πεντάρες κι’ αυτά νόμιζαν πως πήραν ολόκληρο θησαυρό και πήγαιναν για τσοπέλα σύκα ή καραμέλες , φτιάχνανε τρίγωνα με μπαρούτι ή αερόστατα , χαρταετούς κλπ .

Όταν νύχτωνε , ο κόσμος πήγαινε στα καφενεία και τις ταβέρνες και εξακολουθούσε το γλέντι οικογενειακώς .

Θυμάμαι ένα Πάσχα , μικρό παιδί , παρακολουθούσαμε με τον Αριστείδη Γατάκη , του Κουτουλιά , αυτούς που χόρευαν στο Αλωνάκι . Με τον Αριστείδη ήμασταν φίλοι αχώριστοι , πηγαίναμε στο χαρμαινόρεμα και πιάναμε με τα χέρια ψάρια , χέλια και καβούρια .

Ήταν δυο χοροί , ο κόσμος είχε πιάσει όλο το οικόπεδο του Γκισερλή , από πάνω μέχρι την άκρη του δρόμου . Οι γύφτοι με το τούμπανο και την καραμούζα χάλαγαν τον κόσμο…

Αυτά πριν από 70 και παραπάνω χρόνια .

Τώρα , έχουμε πικ- απ και μαγνητόφωνα , αλλά δεν έχουμε παιδιά να τρέχουν για πενταροδεκάρες …ούτε εκείνο τον ενθουσιασμό , εκείνο το κέφι , εκείνη τη ζωή…

Σπύρος Γ. Καψάλης

ΣΗΜ: Η παραπάνω ανάμνηση του μπάρμπα Σπύρου Καψάλη , δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “ Λιδωρίκι “ του Γιώργου Καψάλη το Μάρτιο του 1984 , στο φύλλο αρ. 28 και υπολογίζοντας τα χρόνια ,συμπεραίνουμε πως πρόκειται για περιγραφή Πασχαλιάς πριν 100 περίπου χρόνια , ίσως και λίγο περισσότερα ….Κ.Κ.-

  XΡΗΣΤΟΣ   ΑΝΕΣΤΗ  -  ΧΡΟΝΙΑ  ΠΟΛΛΑ ……Κ.Κ.-

ΠΑΣΧΑ ΣΤΟ ΤΡΙΣΤΕΝΟ

ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΕΣ ΔΩΡΙΚΕΣ ΠΑΣΧΑΛΙΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Οι παιδικές αναμνήσεις από το Πάσχα στο χωριό μου Τρίστενο της ορεινής Δωρίδας μου είναι αξέχαστες και με συνοδεύουν παντού , ιδίως όταν πλησιάζει η μεγάλη αυτή Γιορτή . Τη Λαμπρή την περιμέναμε όλοι , μικροί και μεγάλοι σαν την μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης , προετοιμασμένοι με αυστηρή νηστεία και μετά τη κοινωνία των αχράντων μυστηρίων .

‘Όταν πλησίαζε το Πάσχα , μια Κυριακή πρωί η γιαγιά μου είπε σε μένα και το μικρότερο αδερφό μου Γιώργο να μη φάμε τίποτα και να πάμε στην εκκλησία να κοινωνήσουμε .

Ξεκινήσαμε λοιπόν , με τον αδερφό μου , μικρό τότε 5 χρόνων , και προχωρώντας μέσα απ’ τους κήπους , χάριν συντομίας , βρήκαμε στο δρόμο μας ένα καταπότι νερό ποτιστικό . Για να μη βραχεί ο αδερφός μου τον πήρα καβάλα , αλλά μου μύρισε κρεμμύδι . Τον μάλωσα γιατί έφαγε αφού έπρεπε να μεταλάβει νηστικός και εκείνος κλαίγοντας μου είπε ότι το ξέχασε και έφαγε μια « μαγκίπα » , φύλλα δηλαδή από φρέσκο κρεμμυδάκι . Του έδωσα…άφεση αμαρτιών αφού επρόκειτο για εξομολογηθείσα αμαρτία και φτάσαμε στην Αγιά Σωτήρα όπου πήραμε την Πασχαλιά απ’ το δισκοπότηρο του Παπαγιώργη .

Στο σχολαρχείο του Κροκυλείου , φοιτούσαμε τότε τρία παιδιά , ο Γιάννης Ανδρίτσου , ο μακαρίτης Παναγιώτης Κουφασίμος και εγώ , και σαν πιο..εγγράμματος με έμαθε ο παπαΓιώργης λίγες βδομάδες πριν το Πάσχα , την ψαλμωδία των εγκωμίων του επιταφίου θρήνου . Θυμάμαι την ταραχή όταν μπροστά στο εκκλησίασμα αντήχησαν οι φωνούλες μας με το « η ζωή εν τάφω » . Η περιφορά γινόταν μέσα στη σιγαλιά της νύχτας γύρω απ’ την εκκλησία του Σωτήρος με την πένθιμη υπόκρουση της γλυκόλαλης καμπάνας και με ζωγραφισμένη την ευλάβεια των χωριανών .

Όταν έγινε η περιφορά και ο επιτάφιος ευωδιαστός απ’ τις λελέντες , τις βιολέτες και τα καρυόφυλλα , σταμάτησε μπροστά στην κλειστή εξωτερική πύλη και ο παπα Γιώργης με τη μελωδική του φωνή αναφώνησε : « Άρατε πύλας άρχοντες υμών και επάρθητε πύλαι αιώνιοι και εισελεύσηται ο Βασιλεύς της δόξης » .

Ο νεοκόρος μέσα απ’ την πύλη ρώτησε : « Τις εστί ούτος ο Βασιλεύς της δόξης » ; και ο παπα Γιώργης απάντησε : « Κύριος κραταιός και δυνατός εν πολέμω , Κύριος των δυνάμεων , αυτός εστι ο Βασιλεύς της δόξης ..» .

Ευθύς αμέσως , άνοιξε η θύρα , ανυψώθηκε ο επιτάφιος και ένας – ένας οι χωριανοί σταυροκοπιούνταν και περνούσαν κάτω απ’ τον επιτάφιο και παρακολουθούσαν με θρησκευτική κατάνυξη την ακολουθία ως το τέλος της .

Τη νύχτα του Σαββάτου κατά την Ανάσταση του Χριστού , οι στενοί δρόμοι του χωριού φεγγοβολούσαν απ’ τα κλεφτοφάναρα των παιδιών που με τους γονείς τους πήγαιναν στην εκκλησία . Μόλις ο παπάς έψαλλε το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης « Αναστάσεως ημέρα και λαμπρυνθώμεν τη πανηγύρει και αλλήλους περιπτυξόμεθα » όλοι οι εκκλησιαζόμενοι με αναμμένα τα κεριά , αντάλλασαν το φιλί της αγάπης λησμονώντας τις διαφορές και τις παρεξηγήσεις .

Πρωί την μέρα του Πάσχα , το χωριό το σκέπαζαν οι γκριζογάλανοι καπνοί απ΄’ την ετοιμασία του οβελία και η μοσχοβολιά των αρνιών που ψήνονταν γαργάλιζε τους γύρω χωριανούς . Το Τρίστενο , είναι αμφιθεατρικά χτισμένο , καταπράσινο και με φόντο τα επιβλητικά έλατα που το περιβάλλουν στην κορυφή . Κατά το έθιμο , καθένας που τελείωνε το ψήσιμο , χαιρετούσε τους γείτονες , τους συγγενείς και φίλους με μια τουφεκιά , κατάλοιπο απ’ τα έθιμα των κλεφταρματωλών , και οι χαιρετούμενοι απαντούσαν « καλώς να σε βρω » και ακολουθούσαν οι επισκέψεις , το τσούγκρισμα των αυγών και τα κεράσματα με μεζέδες και κόκκινο , μπρούσκο , κρασί . Νωρίς το απόγευμα μετά τη λειτουργία της αγάπης , έστηναν χορό στο προαύλιο της εκκλησίας , με πρώτους τους γεροντότερους , άνδρες και γυναίκες , και πρώτη τη Δημοσθέναινα ή ..Γκουβαρτίνα ..

Τα τραγούδια του χορού τα έλεγαν τα κορίτσια με άσπρα φακιόλια και τις μακριές κοτσίδες , οι νέοι ..καμάρωναν και οι γριές ..νυφοδιάλεγαν ..

Τη Δευτέρα του Πάσχα , γίνεται η λειτουργία στο ξωκλήσι της Παναγιάς και μετά ακολουθούσε φαγοπότι με στρωμένες τις « καραμελωτές κουβέρτες » και τις Σάβλες πάνω στο χλοερό γρασίδι και κάτω απ’ τις αιωνόβιες πουρνάρες . Τότε , συνηθιζόταν να ανταλλάσσουν ευχές , στέλνοντας τα παιδιά με μεζέ και ένα ποτήρι κρασί . Τα παιδιά τσούγκριζαν αυγά και όσα έσπαγαν τα κέρδιζαν κατά το έθιμο . Το φαγοπότι συνεχιζόταν με επιτραπέζια τραγούδια και ακολουθούσε μεγάλος χορός με τσάμικο και συρτό , που διακόπτονταν συνέχεια , απ’ τα κεράσματα μεζέδων και κρασιού .

Το τέλος του χορού το έκλεινε ο λεβεντόπαπας και δάσκαλος του χωριού παπα Γιώργης τον οποίο σέβονταν και αγαπούσαν όλοι .

· ******

Η Πασχαλιάτικη , αυτή , νοσταλγική ανάμνηση γράφτηκε απ’ τον Τριστενιώτη Ζήσιμο Αλεξίου και δημοσιεύτηκε στην Λιδορικιώτικη εφημερίδα « Λιδωρίκι » του Γιώργου Καψάλη τον Μάρτιο του 1984 , αριθ. Φυλ. 28 .

       Χρόνια  Πολλά – Χριστός  Ανέστη

   Απ’ το “ Λιδωρίκι “ με  αγάπη ….Κ.Κ.-

ΠΑΛΙΕΣ ΛΑΜΠΡΙΑΤΙΚΕΣ ΘΥΜΗΣΕΣ ..

ΠΑΛΙΕΣ ΛΑΜΠΡΙΑΤΙΚΕΣ ΘΥΜΗΣΕΣ … 

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ του Δημ. Κ. Υφαντή

Έφτασαν οι μέρες να γιορτάσουμε και φέτος το Πάσχα , τη μεγάλη αυτή γιορτή της Χριστιανοσύνης , που οι Χριστιανοί την είχαν ονομάσει παλιότερα Λαμπρή , γιατί ερχόταν με την Άνοιξη , που η φύση ντύνεται στα γιορτινά της κι ο κόσμος ξεφεύγει απ’ τη βαριεστημάρα του χειμώνα και νιώθει ξανανιωμένος και χαρούμενος . Οι γεωργοί μάλιστα , την ήθελαν τη Λαμπρή με βροχές για ν’ ανθίσουν και να καρπίσουν τα δέντρα και για να γίνουν καλά τα σπαρτά . Και γι αυτό είχαν πει : “ Χαρά στα Φώτα τα ..στεγνά , και τη Λαμπρή ..βρεγμένη “..

Ποιός απ’ όλους μας δεν θυμάται κάποια Λαμπρή απ’ τις περασμένες ή δεν έχει θαμμένα κάπου στα καταβάθτις στάχτες ια της μνήμης βιώματα από μια τέτοια Γιορτή !

Πολλές δεκάδες χρονιές πέρασαν , από τότε που ξέκοψα απ’ το χωριό και που οι συνθήκες της ζωής δεν μ’ άφησαν να βρεθώ κάποτε εκεί για να γιορτάσω τη Λαμπρή μαζί με τους συγχωριανούς μου . Έτσι θα ήταν πολύ φυσικό , ύστερα από τόσα χρόνια , να μη θυμάμαι πια τίποτα από κείνες τις αλήθειες και τις παραδόσεις , που ζούσε ο κόσμος στα χωριά , την εποχή εκείνη .

Κι’ όμως δεν συμβαίνει αυτό , γιατί ; γιατί δεν είναι σπάνιες κάποιες στιγμές , σαν πλησιάζει το Πάσχα , που η σκέψη μου φτερουγίζει νοσταλγικά μ στα τόσο ξεμακρυσμένα παιδικά χρόνια , κι’ ανασκαλεύοντας τις στάχτες του παρελθόντος , πασχίζει να μου θυμίσει κάποιες από κείνες τις περασμένες Πασχαλιές , που ζήσαμε σε κείνα τα ανέμελα χρόνια , τα γιομάτα από όνειρα και προσδοκίες και να..φρεσκάρει ξεθωριασμένες , χαρούμενες εικόνες ή να ξαναζωντανέψει όμορφες Πασχαλιάτικες σκέψεις ολότελα σβησμένες απ’ τα κατάστιχα της μνήμης .

Έτσι αναθυμιέμαι , με πόση αγωνία περιμέναμε εκείνα τα χρόνια – που παιδάκια ακόμα , του Δημοτικού ή του Ελληνικού Σχολείου , ζούσαμε στα ορεινά φτωχοχωριά – τις Λαμπριάτικες μέρες για να ξελασκάρουμε απ’ το σχολειό , να φάμε λιγάκι καλύτερα , γιατί θα υπήρχε το Πασχαλιάτικο αρνί ή κατσίκι και θα βάφονταν και τα κόκκινα αυγά , κι’ ακόμα για να πάρουμε και κανένα φτωχο..δωράκι και να χαρούμε κοντά στους δικούς μας , που κι’ αυτοί πρόσμεναν με χαρά αυτές τις άγιες μέρες για να ξεκόψουν λίγο απ’ τις δουλειές και να ξεχάσουν , έστω και για λίγο , τις έγνοιες της βιοπάλης και τη μονοτονία της ζωής .

Τα παιδιά ωστόσο , ανύπόμονα , όπως πάντα , μόλις τέλειωναν οι απόκριες , όπου ο κόσμος είχε ξεδώσει κάπως με τις αυτοσχέδιες αποκριάτικες εκδηλώσεις και τις άλλες φτωχοδιασκεδάσεις κι’ άχριζε η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής , που κράταγε κοντά δυο μήνες , αρχίζουν απ’ την πρώτη κιόλας μέρα να σκέφτονται τη Λαμπρή και να μετράνε , μία – μία , τις μέρες που πέρναγαν και να λογαριάζουν πόσες υπολείπονταν ακόμα ως τη Μεγάλη Βδομάδα , που θα σταμάταγαν τα σχολεία για να μπορέσουν , μόλις θα τέλειωνε κι’ αυτή , να…ξαναφάνε .

Γιατί , εκείνα τα χρόνια , ο πιο πολύς κόσμος στα χωριά , νήστευε συστηματικά και πολλοί μάλιστα δεν έτρωγαν ούτε λάδι τις Τετάρτες και Παρασκευές , για να εξαγνιστούνε καλύτερα και να προετοιμαστούνε για την Πασχαλιά . Έτσι τα βόλευαν με όσπρια και χορταρικά και μονάχα του Ευαγγελισμού και των Βαγιών , που “ καταλύονταν “ τα ψαρικά , τρώγανε και μπακαλιάρο . Ύστερα από τέτοια νηστεία , οι άνθρωποι ξελιγώνονταν απ’ την αναφαγιά και πιο πολύ τα παιδιά , που η σαρακοστή τους φαινόταν ατέλειωτη και περίμεναν μ’ ανυπομονησία , τις Λαμπριάτικες μέρες , “ για να ..λιγδωθεί τ’ αντεράκι τους “που είχε τόσο ταλαιπωρηθεί απ’ τη νηστικομάρα της σαρακοστής .

‘Oμως , πριν από το Πάσχα μεσολαβούσε η δοκιμασία της Μεγάλης Βδομάδας , που η νηστεία γινόταν πιο αυστηρή , γιατί τα φαγητά φκιάχνονταν αλάδιαγα και την περνούσαν με “ βραχτάρια “ από όσπρια ( όσπρια βρασμένα χωρίς λάδι ) , με ελιές και πρασολάχανα , για τις νοικοκυρές δε η Μ. Βδομάδα ήταν πραγματικό ξεθέωμα γιατί έπρεπε να φρεσκάρουν το σπίτι , να μπουγαδιάσουν , να ζυμώσουν το Λαμπριάτικο “ ύψωμα “ , να φκιάξουν τα λαμπροκούλουρα , να βάψουν τα κόκκινα αυγά , να λούσουν τα παιδιά και να ετοιμάσουν και όλα τα χρειαζούμενα για το Πασχαλινό γιορτάσι . Κι ενώ όλη τη μέρα ξεθεώνονταν απ’ την κούραση , το βράδυ θα ‘ πρεπε να πάνε στην εκκλησία για ν’ ακούσουν τα 12 ευαγγέλια και να παρακολουθήσουν τον Επιτάφιο .

Θυμάμαι ακόμα , πως μια κοπέλα , το βράδυ της Μ. Πέμπτης που διαβάζονταν τα 12 ευαγγέλια , όπως ήταν κατάκοπη απ’ τις δουλειές , την πήρε ο ύπνος , εκεί σε μια γωνιά του γυναικωνίτη και δεν πήρε είδηση ότι τέλειωσε η ακολουθία , έφυγε ο κόσμος και κλειδώθηκε η εκκλησία . Κι’ όταν αργότερα , την αναζήτησαν , γιατί δεν είχε πάει σπίτι , τη βρήκαν κοιμισμένη ακόμα στην καρέκλα . Μπορεί να φανταστεί κανείς , τι λαχτάρα θα τράβαγε αν κάποια στιγμή ξυπνούσε και βρισκόταν ολομόναχη μέσα στην κατασκότεινη εκκλησία ;

Εμείς τα παιδιά , άμα έμπαινε η Μ. Βδομάδα , μαθαίναμε με το δάσκαλο τον επιτάφιο Θρήνο , για να ψάλουμε κατά την περιφορά του Επιταφίου στους δρόμους του χωριού και γύρω απ’ την πλατεία της εκκλησίας , που γινόταν με μεγάλη κατάνυξη απ’ όλους τους χωριανούς κι’ είχε πολλή γραφικότητα με τ’ αναμμένα κεριά , που κράταγε όλος ο κόσμος και τα πολύχρωμα κλεφτοφαναράκια που βαστούσαν τα παιδιά . Ενώ το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής , κάποια απ’ τα παιδιά , 2-3 μαζί παρέα , είχαν ξανοιχτεί στο χωριό και γυρίζοντας τα σπίτια ένα – ένα , είχαν το “ Χριστού Πάθη “ , τα πάθη του Χριστού , για να κονομήσουν κάποιο χαρτζιλίκι ή να μαζέψουν αυγά για να βάψουν τη Λαμπρή .

Επί τέλους , έφτανε και η πολυπόθητη παραμονή για την Ανάσταση – που στα παλιότερα εκείνα χρόνια , γινόταν , κατά πως θυμάμαι , πολύ πρωί ανήμερα το Πάσχα κι’ όχι μεσάνυχτα , όπως κανονίστηκε να γίνεται αργότερα – και μόλις χτύπαγαν οι καμπάνες , ξεσηκώνονταν όλο το χωριό κι’ όλος ο κόσμος “ συν γυναιξί και…τέκνοις “ ξεκίναγε για την εκκλησιά με τις λαμπάδες στο χέρι , ενώ εμείς τα παιδιά κρατάγαμε και κάνα φτηνοβεγγαλικό ή και κανένα αυτοσχέδιο βαρελότο “ για να το ανάψουμε “ , άμα θα ψέλνεται το “ Χριστός Ανέστη “ .

Άρχιζε λοιπόν , η ακολουθία της Ανάστασης , κι’ όταν ο παπάς έβγαινε στην Ωραία Πύλη με το τρίκηρο για το “ Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός “ όλος ο λαός που είχε πλημμυρίσει την εκκλησία άναβε τη λαμπάδα του κι’ ύστερα έβγαινε έξω στην πλατεία της για την Ανάσταση . Εκεί , όταν σε λίγο θα ψέλνεται το “ Χριστός Ανέστη “ , γινόταν κοσμοχαλασιά απ’ τις κωδωνοκρουσίες , τα βεγγαλικά , τα βαρελότα , τις τρακατρούκες και τους πυροβολισμούς , κι’ όλοι χαρούμενοι αντάλλασαν φιλιά , και ξέχναγαν τις έχτρητες και τις παρεξηγήσεις .

Ύστερα απ’ την Ανάσταση , κι’ αφού καταλάγιαζε η χλοβοή κι’ ησύχαζε κάπως ο κόσμος , ξανάμπαιναν πάλι στην εκκλησιά για να συνεχιστεί η Πασχαλιάτικη λειτουργία , γιατί τότε ψέλνονται και οι πιο χαρμόσυνοι Λαμπριάτικοι ύμνοι , που φέρνουν μεγάλη ψυχική αγαλλίαση .

Εδώ , και παντού σχεδόν σήμερα , πολύ λίγοι μπορεί να ξέρουν ότι υπάρχει και συνέχεια , αφού όλοι οι άλλοι , μόλις ειπωθεί το “ Χριστός Ανέστη “ , γίνονται .. “ λαγοί “ και τρέχουν σαν αλαφιασμένοι για να προλάβουν τη μαγειρίτσα και να ριχτούνε στο φαγοπότι . Έτσι , οι πιο συναρπαστικές υμνωδίες με ‘ κείνα τα υπέροχα λόγια , τα πλημμυρισμένα από θεϊκή έμπνευση και ποιητική έξαρση , μετά την Ανάσταση ακούγονται :

“ Πάσχα ιερόν ημίν σήμερον αναδέδεικται ,

Πάσχα καινόν άγιον , Πάσχα μυστικόν ,

Πάσχα πανσεβάσμιον , Πάσχα Χριστός ο Λυτρωτής ,

Πάσχα των πιστών , Πάσχα Κυρίου Πάσχα ….”

Για να καταλήξει , σα χρυσή κατακλείδα της μεγαλειόδικης αυτής Πασχαλιάτικης λειτουργίας , ο εμπνευσμένος κατηχητικός λόγος του Ιωάννου του Χρυσοστόμου με τις τόσο ευφρόσυνες παραινέσεις :

“ Ει τις ευσεβής και φιλόθεος απολαυέτω της καλής ταύτης και λαμπράς πανηγύρεως . Ει τις δούλος ευγνώμων εισελθέτω χαίρων εις την χαράν του Κυρίου ..πλούσιοι και πένητες μετ’ αλλήλων χορεύσατε …Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες ευφράνθητε σήμερον .. Ο μόσχος πολύς ουδείς εξέλθει πεινών .”

Ποιός κάθεται σήμερα δύο ώρες μετά την Ανάσταση να παρακολουθήσει αυτή την τόσο χαρούμενη κι’ ευφρόσυνη πνευματική πανδαισία ! Κι’ όμως , τότε , λιγοστοί ήταν εκείνοι που έφευγαν για να πιάσουν νωρίτερα δουλειά στο τραπέζι , ενώ οι άλλοι , οι πολλοί , έμεναν ως το τέλος και γύριζαν καταχαρούμενοι στα σπίτια μ’ αναμμένες τις λαμπάδες για να φωτιστεί και το σπίτι και κάθονταν στο Πασχαλιάτικο τραπέζι για να “ ευφρανθώσιν “ κατά τη Δεσποτική παραίνεση .

Νωίς τ’ απόγιομα , ύστερα απ’ το πλούσιο Λαμπριάτικο τσιμπούσι , , ξαναχτύπαγε η καμπάνα για τη γιορτή “ της αγάπης “ κι’ όλοι ξαναπήγαιναν στην Εκκλησιά και μετά την ακολουθία έβγαιναν έξω στην πλατεία , κι’ εκε’ί , με τους παπάδες πρώτους και σε συνέχεια τους γερόντους κι’ όλους τους άλλους , ασπάζονταν το Ευαγγέλιο κι’ αλληλοευχόμενοι φιλούσε ο ένας τον άλλο κι’ ύστερα αφού σχημάτιζαν μια ανθρώπινη αλυσίδα , άρχιζαν το χορό και τα τραγούδια μέχρι αργά τη νύχτα , που ξαναγύριζαν στα σπίτια καταχαρούμενοι κι’ ευχαριστημένοι απ’ το γλεντοκόπι , που τους έκανε να ξεχάσουν τις πίκρες και τις στενοχώριες .

Ήταν , στ’ αλήθεια , ωραία εκείνα τα χρόνια , στ’ αμόλευτα από πολιτικές αντιθέσεις κι’ αντιζηλίες , χωριά , γιατί ο κόσμος ζούσε πιο άδολα κι’ αθώα , υπήρχε ομόνοια ανάμεσά τους και πο΄λλή κατανόηση μεταξύ τους και δεν τους βασάνιζε το ψυχικό άγχος κι’ η κακοδαιμονία , που μας ταλαιπωρεί σήμερα .

Πως λοιπόν , θα ‘ ταν δυνατό να μη θυμάμαι , κάποτε – κάποτε , αν και πέρασαν δεκαετίες , κάποιες από κείνες τις ξεχασμένες Πασχαλιές , που μου είχαν δώσει τόση χαρά σε κείνα τα , τόσο ξεμακρυσμένα , παιδικά ..χρόνια !!

* *

O Δημ . Υφαντής , ήταν Κροκυλειώτης , ανώτατος αξιωματικός της Αστυνομίας , και έζησε τα γυμνασιακά του χρόνια στο Λιδορίκι . Η σημερινή ανάμνησή του , αλλά και πολλές άλλες , έχουν δημοσιευτεί στην εφημερίδα « Λιδωρίκι » του Γιώργου Καψάλη

ΧΡΙΣΤΟΣ  ΑΝΕΣΤΗ  - ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ

Απ’ το « Λιδωρίκι » με αγάπη ….Κ.Κ.-

ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΙΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΑΡΝΙΑ ΚΑΙ..ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ ..

Λαμπριάτικη  αναμνηστική  φωτογραφία του  1961 ή  62 , των  ανθρώπων  μιας  ολόκληρης γειτονιάς ,με  παράδοση  στο  γιορτασμό  αυτής  της  μέρας , ψήστες  Γιάννης Ζόγκζας , Γ,Δούκας , Θυμ. Μαργέλλος , Γ. Αναγνωστόπουλος , Χρ. Γατάκης και  Γιάννης Κανδρής , ενώ γύρω  βρίσκονται μέλη  των  οικογένειών  τους
Αρχείο  Γιάννη  Ζόγκζα

   ****************

Τούτες τις χρονιάρες μέρες , η σκέψη γυρνάει με νοσταλγία στα παλιά , στα παιδικά μας χρόνια .

Τότε , που ναι μεν είχαμε σχεδόν άδεια την κοιλιά μας , αλλ’ είχαμε γεμάτη την ψυχή μας από αγάπη , σεβασμό στην παράδοση , πίστη στην πατρίδα και τη θρησκεία και μεγάλη λατρεία για το χωριό μας . Τότε , που ο μακαρίτης ο παπα Τσονάκας – Θεός να αναπαύει την ψυχή του – την Ανάσταση την άρχιζε στις 3 τη νύχτα και την τελείωνε το πρωί . Κι’ όχι όπως τώρα στις 12 – μην κοτραστούν οι ..χορτάτοι Νεοέλληνες – που προγκάνε όλοι πριν ακούσουν καλά – καλά το « Χριστός Ανέστη » και τρέχουν στα σπίτια τους να φάνε τη μαγειρίτσα τους , λες και δεν θα ξαναδούν ποτέ φαγητό στη ζωή τους !

Ήταν σαν όνειρο να ξεκινάς στις 3 και στις 4 για την Ανάσταση . Μέσα στο βαθύ σκοτάδι , , με τις μεθυστικές μοσχοβολιές των ανθισμένων δέντρων , τα γλυκοκελαηδήματα των αηδονιών , που το’ λεγαν ξάγρυπνα όλη νύχτα στο Ρουμάνι και στον Παλιόραγκο , το πρωινό ανοιξιάτικο μυρωμένο αεράκι να σου τρυπάει τη μύτη . Κι εσύ , παιδί , με τα καλά σου ρούχα , να παίρνεις τα’ ανηφόρι για την εκκλησιά .

Ήθελες δεν ήθελες , ένιωθες στη βαθειά νύχτα το μυστήριο της Ανάστασης , ανακατεμένο στο παιδικό μυαλό σου με την Ανάσταση της Πατρίδας . ( Έτσι τουλάχιστον μας έκαναν να νιώθουμε οι δάσκαλοί μας , οι αείμνηστοι : Κάγκαλος , Σφέτσος , και Μίχος , κι ας μην είχαν βγάλει Πανεπιστημιακές σχολές , ούτε σπούδασαν μοντέρνα ..Παιδαγωγική ) .

Αξέχαστα χρόνια , αλησμόνητοι καιροί , γεμάτοι γλυκές θύμισες !

Τα προεόρτια άρχιζαν απ’ την παραμονή του Λαζάρου , ο μπάρμπα Γιάννης Αναγνωστόπουλος ( Σιουκαράς ) , σχημάτιζε γκρουπ από κοπέλες του Γυφτομαχαλά , και έλεγαν τα Λάζαρα . Ντυμένος φουστανελάς , μ’ ένα ανθοστόλιστο καλάθι , για τα φιλοδωρήματα , γύριζε όλο το χωριό . Επικεφαλής των κοριτσιών ήταν η Ταρανοκατίνα , η οποία με την απίθανη φωνή της , ξεσήκωνε το χωριό , λέγοντας για τον καθένα ξεχωριστά παινέματα . Ήταν ολόκληρο λαογραφικό αρχείο και χαιρόσουν να την ακούς .

Τα παιδιά , εμποτισμένα απ’ το προπολεμικό δυναμικό -πνεύμα , ετοίμαζαν τα πυρομαχικά τους . Αγοράζοντας μπαρούτες , σκαλίζοντας ροζιάρες αγκορτσιές για ξυλοκούμπουρα , ισιώνοντας σωλήνες για χαλκούνια .

Δεκαετία  του  '50  στην  αυλή  του σπιτιού  της  Κρυστάλλως , ψήνουν  τα  Λαμπριάτικα αρνιά  οι  οικογένειες Θαν. Λατσούδη και  Δημ .Κρικέλα .  Από  αριστερά , Νούλα  Λατσούδη , Τασία  Κρικέλα , Βάσω Κρικέλα , Θαν. Λατσούδης , Γ.Λατσούδης , Δ, Κρικέλας , Μαρία  Λατσούδη , Νίνα  Λατσούδη  και  καθιστές Ελένη  Λατσούδη και  Ελένη  Κρικέλα .
Αρχείο  Τασίας Κρικέλα - Γιακουμινάκη

****************

Πρώτοι σ’ αυτά ο Κανναβούλας , ( Γ. Καραγιώργος ) , ο Γιωργάκης της Τραμποβάσως , ο Μαλαμοχρήστος , κι οι μακαρίτες Π. Μαντάς , Ζησιμοθάνος και Σκουτοθανάσης . Καθένας τους και μάστορας στην κατασκευή πυροκροτημάτων , που γκρέμιζαν και σπίτι όταν έπεφταν .

Κι’ όταν ερχόταν η Μ. Παρασκευή , χάλαγε ο κόσμος , γινόταν τέτοιος σαματάς , που κι ο ίδιος ο Χριστός , θέλοντας και μη ανέβαινε στους ουρανούς , μη υποφέροντας τη φασαρία της…λεβεντιάς και της ανδρειοσύνης , των Γυφτομαχαλιωτών και Ψαλιωτών ασίκηδων !

Κι η αστυνομία τι έκανε ; Τίποτα …έκλεινε τ’ αυτιά κι έκανε πως δεν βλέπει , ούτε ..ακούει..Και ποιόν να πρωτοπιάσει ;

Μια ωραία εικόνα ήταν οι νυχτερινές ακολουθίες του Μεγαλοβδόμαδου , δεν υπήρχε ηλεκτρικό και τα παιδιά , για να φωτιζόμαστε στο δρόμο για την εκκλησιά , φτιάχναμε τα λεγόμενα « κυριελεησα » . Παίρναμε ένα άδειο κονσερβοκούτι , του περνούσαμε ένα σύρμα και το κρατούσαμε σαν θυμιατό . Του βάζαμε μέσα ρετσίνι , το ανάβαμε , και το κουνούσαμε πέρα – δώθε , ψέλνοντας όλοι μαζί : « Κύριε ελέησον , Κύριε ελέησον , Κύριε ελέησοοοοον….»

Ανήμερα της  Λαμπρής ( 19 - 4 - 2009 ) στο  σπίτι  του  Ασημάκη  Πλιάνου  στο  Βαρούσι , όλα  είναι  έτοιμα για  το  ψήσιμο  του  αρνιού , αλλά οι  δυο  αγαπημένοι  φίλοι  Βασίλης  Ρέλλος  και  ο οικοδεσπότης  του .." παραδείσου " Ασημάκης Πλιάνος , κάνουν την.." εισαγωγή " στο  θέμα , με  κοκορέτσι και  κρασάκι...Ο νεαρός  δεξιά με τη  φόρμα , είναι  του Α’  Συστήματος ..”Ναυτοπροσκόπων “….Βαρουσίου ..βαθμοφόρος  μάλιστα …
  Αρχείο Κ.Καψάλη

   *****************

Φτάναμε στην εκκλησιά και πιάναμε δίπλα στους ψαλτάδες , Παπαπαναγιώτου και Κολοβό . Όσοι ξέραμε , σιγοψέλναμε κι εμείς ιδίως τα « εγκώμια » . Μερικές φορές , ιδίως τη Μ. Πέμπτη , με τα 12 ευαγγέλια , τα πιο πολλά παιδιά δεν άντεχαν ως το τέλος κι αποκοιμούνταν στα σκαλιά της Ωραίας Πύλης , έχοντας την αθωότητα της παιδικής ψυχής ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους .

Άλλοι όμως έμεναν ξάγρυπνοι και παρακολουθούσαν ψάχνοντας που έλεγε εκείνη την ώρα ο παπάς , μέσα σε κάτι βιβλιαράκια που πουλούσε ο Π. Μπίλιος , στο βιβλιοπωλείο του ένα φράγκο . Ήταν όμως και μερικές…κάλτσες , που περίμεναν τον παπα Τσονάκα να πει σε κάποιο Ευαγγέλιο τη μετοχή του αορίστου « πονηρού » ρήματος … Αλλά εκείνος αποφεύγοντας το..φραστικό σκόπελο , έλεγε « υπανδρευθείς » , προς μεγάλη λύπη των.. καλτσών !

Που να τα θυμηθείς όλα ! Αλλά πως να ξεχάσεις τα εκατοντάδες λαμπριάτικα αρνάκια , που έφερναν για πούλημα οι τσοπάνηδες των γύρω χωριών ; Ποιός να τα πάρει , αφού όλοι σχεδόν οι Λιδορικιώτες , είχαν κατσίκια απ’ τις μανάρες τους ; Ό,τι έπαιρναν οι ξένοι . Τα έφερναν μπροστά στα Σαψαρέϊκα , πίσω απ’ την εκκλησιά , βαμμένα στη ράχη τους , τα σήκωναν ψηλά , να δουν αν είναι παχιά , αντίθετα δηλαδή απ’ ότι γίνεται σήμερα , που όλοι κυνηγούν …φανάρια ..

Λαμπρή 19- 4 - 2009 , το  κοκορέτσι στο  μπαλκονάκι  του  Γυφτομαχαλά ...ψήνεται
Αρχείο  Κ.Καψάλη

**************

Ανήμερα της Λαμπρής , άναβαν οι φωτιές για τα κοκορέτσια και τα αρνιά , αλλά και οι…κουμπούρες ..Προπαντός αυτές . όλο το..αρνίφιλο μένος της Λιδορικιώτικης νεολαίας εκδηλωνόταν στα σοκάκια και στ’ αλώνια με χαλκούνια , τρίγωνα , ξυλοκούμπουρα , αλλά και..δυναμίτες ακόμα .Έπρεπε το αρνί που..ψενόταν να…γιορταστεί …

Ο κόσμος χαιρόταν , ένιωθε Πάσχα , , γιόρταζε ανυπόκριτα , ξεφάντωνε , ξέδινε μ’ όλη του την ψυχή . Όλοι ευφραίνονταν , , πλούσιοι και φτωχοί . Οι τσοπάνηδες έπηζαν καρδάρες και βεδούρες γιαούρτι και μοίραζαν στους φτωχότερους , σ’όσους δεν είχαν… Κάποιος θα ‘δινε κρέας , σε ένα που δεν είχε , μια συκωταριά να φκιάσει τις γαρδούμπες του , υπήρχε αγάπη και..αληλεγγύη ..

   Λαμπρή  19 - 4 - 2009 , το  πρώτο  αρνί  είναι  έτοιμο , από  δεξιά : Θανάσης Γεωργουσλοπουλος , ...Μπατατούδης , η  γυναίκα  του , η  γυναίκα  του Θανάση ο  γιός  του , ο  Θύμιος Γεωργουσόπουλος και  η  κυρά  Κατερίνη  Γεωργουσοπούλου - Ταρανοκατερίνη , σε αναμνηστική  φωτογραφία .
Αρχείο Κ.Καψάλη

**********************

Πέρναγες τα σοκάκια , και στις αυλές και λιγωνόσουν από την τσίκνα του κοκορετσιού και του αρνιού ή της γαρδούμπας .. Μέχρι να ψηθεί το αρνί , θα ήταν έτοιμο το κοκορέτσι για ένα κρασάκι στον επισκέπτη . Μια ..πατσιούλα , ένα γλυκάδι στα κάρβουνα , ένα αυγό , λίγο φρεσκόπηχτο τυρί .

Κι’ όταν ψηνόταν τα’ αρνί , και κρύωνε λίγο να..στραγγίσει , άρχιζε το τουφεκίδι ξανά , που χάλαγε ο κόσμος . Μετά στρωνόταν το τραπέζι κι άρχιζε το φαγοπότι . Όποιος ήξερε , διάβαζε στη ..πλάτη του αρνιού , αν δεν ήξεραν την εξηγούσε ο Αρπάλης , ο Κορδοπλής , ο Κλωσσοθανάσης , ο Πουρναλέξης , κι άλλοι οιωνο..σκόποι του χωριού , που κρατούσαν την παράδοση της οιωνοσκοπίας απ’ τον καιρό των αρματωλών και της κλεφτουριάς .

Πάσχα  17-4-1955 , στην  εκκλησία της Ζωοδόχου  Πηγής , από  αριστερά Μαρία Κλώσσα ,  Μαρία Μπούγαλη , Τέτα Α. Κλώσσα , Ντίνα Μπούγαλη , Τέτα Κ. Κλώσσα , και  Τασία Δούκα
Αρχείο Τασίας  Δούκα

****************

Τ’ απόγευμα , όταν σήμαινε η καμπάνα για την Αγάπη , ανέβαιναν όλοι , συν γυναιξί και..τέκνοις , με τα άσπρα παπούτσια και τα καλά τους ρούχα , στην εκκλησιά . Άκουγαν με κατάνυξη την απογευματινή λειτουργία κι ύστερα το ‘ πιαναν στο χορό , που κράταγε ως το βράδυ .

Λιδορίκι  1967 , Λαμπρή  στο  Ταλταίϊκο  σο  Βαρούσι , Ν.Κ.Πέτρου - Τάλτας , Γιαννούλα  Γ. Πέτρου - Τάλτα , Ν.Ι.Πέτρου , Χαρ. Ι. Πέτρου , Θαν. Κων Πέτρου , Ζωίτσα  Χαρ. Δρόσου , Ευθυμία  Χαρ. Δρόσου και Κ.Χαρ. Δρόσος .
Αρχείο Μαρίας  Πέτρου  Νταλάκα

*********************

Τώρα αυτά – ιδίως στα παιδιά – φαίνονται ..απόκοσμα και παράξενα , άλλαξαν κι’ αυτά . Ποιο παιδί σήμερα θα συγκινηθεί με τη λαμπροκουλούρα της νονάς του , όπως εμείς στον καιρό μας ; Όταν εμείς παίρναμε την κουλούρα μας , που είχε μέσα συνήθως , ένα αυγό ή μια ..κοκόσια ( ..καρύδι ) ή – σπάνια – ένα δίφραγκο , μας φαινόταν πως μας χάριζαν τον ουρανό με τα’ άστρα , τώρα όμως ;

Τώρα είπαμε : Γεμίσαμε την άδεια μας κοιλιά και αδειάσαμε την ..ψυχή μας !!!

  Καψαλαίϊκο , σε  κάποια  Λαμπρή στις  αρχές  της  δεκαετίας  του  '50 . Τα αρνιά  ψήνουν  ο  Γ.Σπ. Καψάλης  και  η  Αγγελική  Καψάλη , όρθιοι  Κατίνα  Καψάλη , Κ.Καψάλης , Γ. Καψάλης , Λέλα  Κάρλου , Ηλ. Κάρλος  με  την  κορούλα  του Τζένη , και  Σπ.Καψάλης , καθιστός  ο  Θυμιος  Καψάλης
Αρχείο  Κ.Καψάλη

*************

Η ολοζώντανη κι’ ολόδροση αφήγηση της νοσταλγικής « Πασχαλιάτικης » ανάμνησης του αξέχαστου Λιδορικιώτη λογοτέχνη Αλέκου Κωστάκη – Μαργέλλου , του Καφτανιαλέκου , όπως όλοι οι φίλοι και χωριανοί τον λέγαμε , δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα « Λιδωρίκι » του Γιώργου Καψάλη το Μάρτιο του 1982 , αριθ. Φυλ. 4 και είναι πραγματικά μια.. « αξονική τομογραφία » της Λιδορικιώτικης προπολεμικής ζωής , ειπωμένης με τον υπέροχο τρόπο του Αλέκου …

Λιδορίκι , Λαμπρή  1934 ή 35 . Το  ψήσιμο  των  αρνιών  στην  Καλαπτσαίϊκη  αυλή . Εικονίζονται μέλη των οικογενειών των  αδελφών Χρήστου  και  Παναγιώτη Καλαπτσή και του Θαν. Κόκκινου και επισκέπτες γύρω  στο  τραπέζι δεξιά  ο Τάσος  Τάσος Ταμβάκης , Θυμ. Κουλόπουλος , , Κ.Μαργέλλος κ.α . Ψήστης είναι  ο  γέρο Καλαπτσής - Τουρλούμης .
Αρχείο Τάκη  Καλαπτσή

   ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ…ΚΑΛΑ

Απ’ το « Λιδωρίκι » με αγάπη ….Κ.Κ.-

EN ΛΙΔΟΡΙΚΙΩ …” ΤΑ ΛΑΜΠΡΙΑΤΙΚΑ ΚΡΙΝΑ ΤΟΥ ΑΪ ΓΙΩΡΓΗ “…

ΟΣΑ   ΘΥΜΑΜΑΙ..

Πλησιάζοντας  το  μεγαλοβδόμαδο , εδώ  και  χρόνια  τώρα , δεν  ξέρω  πως  τα  καταφέρνω και  γίνομαι ..παιδί , μάλιστα  παιδί που  τέτοιες  μέρες μαζί  με  τα  άλλα παιδιά τρέχαμε στην  εκκλησία , πηγαίναμε  μπουκετάκια  με  λουλούδια  για  να στολιστεί  ο επιτάφιος και  περιμέναμε  πως  και  πως να’ρθει η  Μεγάλη  Παρασκευή , να  πάμε  με  τα  κεράκια  και  τα  φαναράκια  μας  στην  περιφορά του που  ξεκίναγε ψηλά  απ’ τον Άι  Γιώργη , στο Βαρούσι  και  κατέβαινε σαν  ένα  ποτάμι με  λάβα , πυρωμένο ,  σαν  ;ένα ..” πύρινο “  φίδι που σερνόταν πάνω  στο παλιό  χωματένιο..δρομάκι που  έφτανε  μέχρι  την  Παναγία …

   Χιλιάδες  εικόνες από  εκείνες  τις  εποχές , άλλες..ξεθωριασμένες κι’ άλλες ..” ατράνταχτες “ πεντακάθαρες λες κι’ όλα  έγιναν πέρσι..πρόπερσι ,  εικόνες ..άσχετες μεταξύ  τους , από  διάφορες  εποχές και  ηλικίες  φυσικά , που  όπως κάθομαι και  κοιτάζω  απ’ το  παράθυρο , περνάνε  μπρος  στα  μάτια  μου σαν  σμήνη  από  πεταλούδες πολύχρωμες  σαν χιονο..νιφάδες που  περνούν  χορεύοντας , στριφογυρίζοντας στον  κατακάθαρο  Λιδορικιώτικο  ουρανό  και  χάνονται , αφήνοντάς  με ..σαστισμένο  να  αναρωτιέμαι , είναι  άραγε όλα αυτά πραγματικότητα ή  απλά  είναι  γεννήματα  της  φαντασίας  μου ;  ερώτημα  στο  οποίο  ποτέ  μου  δεν μπόρεσα  να απαντήσω  μέχρι  σήμερα , θυμάμαι  ακόμα πως  καθώς  σουρούπωνε , κατεβαίνοντας  το  κατηφορικό  δρομάκι , με τις κακοτοπιές  και  τα ..αυλάκια , νοιώθαμε την  δροσερή ,  γεμάτη  ανοιξιάτικα  αρώματα,  ανάσα  της Γκιώνας να  μας  ..χαϊδεύει  το  πρόσωπο  και  τα  μαλλιά ..

   Μια  εικόνα  που  δεν  φεύγει  ποτέ  απ’ το  μυαλό μου , είναι τα άσπρα κρίνα  τ’ Άι Γιωργιού , που  φύτρωναν στο  πίσω  μέρος  της  εκκλησίας  τ’ Άι Γιωργιού , πάνω  στο  Βαρούσι  κάνοντας όλο  τον  γύρω  τόπο  ολόλευκο , μαγευτική  εικόνα που  δεν  ξέρω  το  γιατί , αλλά  την  κουβαλάω  συνεχώς ..μαζί  μου , βέβαια  τόσο  μυαλό  είχαμε κι’ εμείς  , τα  παιδιά , αλλά  και  οι μεγάλοι και μας  επέτρεπαν να  φωτογραφιζόμαστε  στο  μέρος  αυτό , που  ήταν  το  παλιό  Λιδορικιώτικο  νεκροταφείο  ,  ακουμπώντας  πάνω  στα κάγκελα  που  είχαν  κάποιοι  τάφοι ..

   Αυτή η  εικόνα  φίλοι  μου , είχε  καταντήσει  εφιάλτης , βάσανο για  μένα , γιατί δεν  μπορούσα να ξεκαθαρίσω , ήταν κι’ αυτή ,  μια  γλυκόπικρη  ανάμνηση που  άλλοτε με  γέμιζε με ..νοσταλγίακι’ άλλοτε με  θλίψη  και  μελαγχολία  , για  όλα  αυτά  που  χάθηκαν  πια  απ’ τη  Λιδορικιώτικη  ζωή .

 

Εδώ  σε  μια  τέτοια  φωτογραφία με  τον  αγαπημένο παλιόφιλο και κουμπάρο ..βεβαίως..βεβαίως , Ηλία Γεωργακόπουλο , γνωστότερον  σαν ..Σαψαρ’αγγόνι , του αείμνηστου  Κώστα  Σαψαρή , βεβαίως..βεβαίως  .

    **************

   Ήταν συνηθισμένο  λοιπόν  φαινόμενο , τη  Λαμπρή και  τ’ Άι  Γιωργιού , που  γίνονταν  το  πανηγύρι , να  μπαίνουμε  και  να  φωτογραφιζόμαστε , στα  ολάνθιστα  κρίνα, αφού το  ιερό  αυτό  μέρος  ήταν..ξέφραγο , όπως  πάνω – κάτω , είναι σήμερα  και  το  ηρώον  μας στο  Αλωνάκι  ,τα  τελευταία  10-15 , ίσως  και  περισσότερα ,  χρόνια , με  αποτέλεσμα  να  βλέπουμε  πολλά  και  διάφορα  να  συμβαίνουν στον  ιερό  αυτό  χώρο ..χωρίς  κανένας υπεύθυνος   φυσικά να  νοιάζεται ..ως  συνήθως

   Για  να  πάρετε μια  ιδέα , αλλά  και για.. επαλήθευση  των..γραφομένων  μου , δημοσιεύουμε  τις  παρακάτω  δύο φωτογραφίες  της  εποχής εκείνης , που  είναι  βγαλμένες  στο  χώρο  με  τα  κρίνα , και  είναι  προσφορά  της  αγαπημένης  χωριανής  και  ξαδέρφης  Μαρίας  Πέτρου – Νταλάκα που  μένει  στις  Η.Π.Α , και  τα  καλοκαίρια  έρχεται  στο  χωριό  μας  .

 

Πανηγύρι Άι  Γιωργιού στο  Βαρούσι το  1958 ,  μέσα  στα  ολάνθιστα  κρίνα  η  Κατίνα  Νικ. Ασημακόπουλου , ο  Αποστόλης  Γ. Πέτρου και  η  αδελφή  του  Μαρία  Πέτρου – Νταλάκα , ποζάρουν  τρισευτυχισμένοι για  μια αναμνηστική  φωτογραφία .

Πάλι  στην  ίδια  περίπου  θέση , αλλά  άλλη εποχή , αφού  τα  κρίνα  δεν  είναι  ανθισμένα , από  αριστερά  , οι  Καγκαλοπούλες  , Μαρία , Ελένη , Χρυσούλα  και  η  Κατίνα  Ασημακοπούλου .

*****************

   Εδώ  αγαπημένοι  μου  φίλοι , νομίζω  πως  θα  είναι  χρήσιμο να  ακούσουμε το υπέροχο  κομμάτι  “ Οδός  Ονείρων “ του αξέχαστου Μάνου  Χατζιδάκι , που  νοσταλγικά περιγράφει  την  ..ονειρική  οδό  ονείρων αναφέροντας   το  “ δροσερό  ανοιξιάτικο αεράκι  του  επιταφίου “ , που  μοιάζει  βέβαια  με  όλους  τους  επιτάφιους  των  παιδικών  μας  χρόνων . Δεν  ξέρω  το  γιατί , αλλά κάθε  τέτοια  εποχή , πενήντα χρόνια  τώρα , όταν  ακούω  το  τραγούδι  αυτό , αμέσως  ο  νους  μου  τρέχει στο  φιδωτό χωματένιο  μονοπάτι που οδηγούσε  απ’ το  Βαρούσι  στους  κάτω  Μαχαλάδες, του  Λιδορικιού ..τώρα  γιατί  αυτό  το..ταίριασμα , δεν μπορώ  να  το εξηγήσω , κι’ εσείς  όμως , ακούγοντας  το  υπέροχο  τραγούδι και  ιδιαίτερα  τον  πρόλογο  του  Χατζιδάκι , θα  δείτε πως  το  μυαλό  σας  το  ίδιο  δρομολόγιο  θα  ακολουθήσει και  θα  σας  πάει  στον  ανθοστολισμένο επιτάφιο του  παλιού  καλού  εκείνου  καιρού ..

Δείτε  κι’ ακούστε  το βίντεο …

https://www.youtube.com/watch?v=DdVYN8k_qgc&feature=kp

 

   Τα  χρόνια  βέβαια  πέρασαν , κοντά μισός  αιώνας , τίποτα  όμως  δεν άλλαξε , τις  παλιές  ξεθωριασμένες  εικόνες που  είναι  χαραγμένες  ανάγλυφα  στην  παιδική ψυχή , ο  επιτάφιος  δεν  γινόταν πια  στον  ¨΄Αι Γιώργη , αλλά  πιο κάτω στην  Παναγία , πάντα  με  την ίδια  διαδικασία , τα  παιδιά  πηγαίναμε  τα  μπουκετάκια  με  τα  λουλούδια  απ’τις  αυλές  μας , μόνο που  το  νεκροταφείο που  ήταν  πίσω  απ‘ τον  Άι  Γιώργη , εγκαταλείφθηκε , τα  κρίνα  σιγά – σιγά  ξεράθηκαν και  όταν  μετά  από  κάμποσα  χρόνια , το  2007 , ανέβηκα μια  μέρα  στον  Άι  Γιώργη , να  δω  τα  παλιά  μας ..λημέρια , έπεσα  απ’ τα  σύννεφα , έπαθα ..κατάθλιψη , βλέποντας το  χάλι  που  επικρατούσε , και  το  οποίο φυσικά περιγράψαμε στην  ανάρτηση της 12 -  9 – 2007 …διαβάστε ..

 

12.9.07

ΣΕΡΓΙΑΝΙ....ΣΤΟ..ΒΑΡΟΥΣΙ..ΜΑΣ......

Τι..χρειάζονται , αδέρφια , τα λόγια......

Μπορεί η κατάσταση , στον Αι Γιώργη ,να είναι απαράδεκτη , η θέα όμως είναι..μαγευτική..

Όλα τα ‘χε η...Μαριωρή ...το παγκάκι  της έλειπε......

Αριστερά , για όσους δεν το γνωρίζουν , είναι η είσοδος στον προαύλιο χώρο  του Αι Γιώργη και δεξιά μας η είσοδος του παλιού νεκροταφείου μας....

Η είσοδος της εκκλησίας μας , ευπρεπής..τουλάχιστον..

Σε ένα τέτοιο , ειδυλλιακό..περίβολο το σάπιο..παγκάκι..έλειπε , κάτι λένε για τη Μαριωρή....

Η δυτική πλευρά του Αι Γιώργη , τέτοια εγκατάλειψη..ούτε στην κορφή της Γκιώνας να ήταν..

Η...ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ δεν χρειάζεται λόγια ..αδέρφια , δοξάστε τους !!!!!!!!

Πλίνθοι και...κέραμοι , ατάκτως...εριμμένοι , και..παλέτες και..διάφορα άλλα..υλικά , που ;  πάνω απ' τα οστά των..προγόνων μας......

Το ιερό του Αι Γιώργη μας , με το...γύρω-γύρω..όλοι του , , την..περιφραξούλα του , τα..παλουκάκια του , το γιατί , σ' αυτό το χάλι θα κληθούν να το απάντήσουν όοοολοι αυτοί που ασέλγησαν , κατά καιρούς , και...ασελγούν στο χωριό μας....

Η ..αξιοπρέπειά μας , αδέρφια , μισοχωμένη , τα όσια και τα ..ιερά μας..μισοχωμένα.....δεν ξέρουμε πότε έγινε η..ανάπλαση του ιερού αυτού χώρου , και κυρίως δεν ξέρουμε ποιός ήταν ..ο..εμπνευσμένος αυτός ...δημιουργός , θα μάθουμε όμως και θα τον παραδώσουμε στη..Λιδορικιώτικη...κρίση , πάντως όποιος ή όποιοι κι'αν είναι , θα πρέπει να ντρέπονται....εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε και την ευθύνη..ΟΛΩΝ ΜΑΣ , όλων των Λιδορικιωτών , και ειδικά των Βαρουσιωτών, που επιτρέψαμε να γίνει αυτό το..ανοσιούργημα...

Η επιτάφια στήλη-μνημείο , του 1903 ή 1905 , μισοχωμένη , στο ΠΡΩΤΟ νεκροταφείο του χωριού μας , όπου βρίσκονται τα οστά χιλιάδων Λιδορικιωτών , αν λάβουμε υπόψη μας πως αυτό ήταν το ΜΟΝΑΔΙΚΟ νεκροταφείο του χωριού μας από..ιδρύσεώς του και μέχρι τη δεκαετία του 1930 , αν δεν κάνουμε λάθος , που δημιουργήθηκε το νέο , έξω απ' το χωριό .

Λιδορικιώτες , αδέρφια , οι Έλληνες τιμούσαν και σέβονταν τους νεκρούς , ακόμα και τους..εχθρούς τους , εμείς τι είμαστε ; δεν είμαστε..Έλληνες ;

Αποκατασταθέντος , αδέρφια , του..τεχνικού προβλήματος , χέρι-χέρι ( χωρίς τον...Καρατζαφέρη..φυσικά...) θα..σεργιανίσουμε στο..Βαρούσι μας και ειδικότερα στην παλιά μας εκκλησία του Αι Γιώργη που δυστυχώς δεν είναι , εξωτερικά ..τουλάχιστον , και στην ..καλύτερη των..καταστάσεων...πάμε λοιπόν...

Η πρόθεσή μας , αδέρφια , ήταν να σας δώσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα του πραγματικά πανέμορφου Βαρουσιού μας , αν και όπως θα δείτε ..αύριο , κάνει..μπαμ η..εγκατάλειψή του , πάντως εμείς σεργιανίσαμε , επισημάναμε τα..ζουμερά σημεία , και αύριο θα ‘χετε και τις φωτογραφικές..αποδείξεις , ελπίζουμε να μη μας..προδώσει πάλι η ..φωτο..μηχανή μας....

Ο χώρος , όχι μόνο της εκκλησίας , αλλά και ο ευρύτερος είναι πραγματικά πολύ όμορφος , αλλά τελείως παραμελημένος , μετά το σεργιάνι μας , μας έμεινε μιά πολύ..πικρή γεύση ,αλλά και..οργή , δεν μπορέσαμε , αδέρφια , να καταλάβουμε γιατί το Βαρούσι είναι έτσι που είναι , είναι...β΄..κατηγορίας οι δημότες του ; ή..μήπως είναι παιδιά..κατώτερου ..ΘΕΟΥ ;

Επικοινωνήσαμε . φίλοι μου , με φίλο Αρχιτέκτονα και τον παρακαλέσαμε να μελετήσει το χώρο και ειδικά του νεκροταφείου , και να μας κάνει μια πρόταση , για πλήρη..αναμόρφωση , όχι...παραμόρφωση , με πρώτο-πρώτο ένα σεμνό μνημείο για όλους όσους είναι , δυστυχώς ..ανώνυμα , θαμμένοι στον ιερό αυτό χώρο , όπως ήταν ..αναμενόμενο ο φίλος μας , το όνομα θα σας το πούμε..εν καιρώ , πρόθυμα δέχτηκε να αναλάβει αυτή την..ευθύνη και ..φυσικά...αφιλοκερδώς , μπράβο του .....

Υπάρχει ένα θεατρικό έργο φίλοι μου , του..Μπρεχτ ..του Ίψεν ; δεν μπορώ να θυμηθώ το : Να..ντύσουμε τους..γυμνούς... , εμείς αδέρφια έχουμε ιερό καθήκον να..τιμήσουμε , να..αποκαταστήσουμε τους..νεκρούς....και σ' αυτή την προσπάθεια πρέπει ΟΟΟΛΟΙ να δώσουμε τη μάχη μαζί ....ΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΛΟΙ..........σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων για το..ναι..που θα..πείτε....να ‘στε καλά , να περάσετε , ..εύκολο..είναι , ένα όμορφο βράδυ και αρχίστε τις..δημόσιες..σχέσεις για το σκοπό μας , μην ..ξεχνιέστε....

Απ' το Λιδορίκι με ..απέραντη..αγάπη..........Κ.Κ.-

   *************

   Σοκ  , κυριολεκτικά  πάθαμε, φίλοι μου ,  βλέποντας  το  πανέμορφο  αυτό  κομμάτι  του χωριού  μας , το Βαρούσι , στο  χάλι  που  βρισκόταν , έδινε  εντύπωση  ..εγκαταλειμμένου χώρου  , με  σκουπίδια , ξερόχορτα και  ό,τι  άλλο  μπορείτε να φανταστείτε και  το  κυριότερο , κάποιος  είχε  την  φαεινή  ιδέα , ΠΑΝΩ  ΣΤΟ ΠΑΛΙΟ  ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΊΟ  ΜΑΣ , ΚΑΙ  ΕΝΩ  ΥΠΉΡΧΑΝ  ΑΚΌΜΑ  ΔΕΚΆΔΕΣ  ΜΝΉΜΑΤΑ , ΈΦΤΙΑΞΑΝ  ..” ΚΡΑΤΗΘΕΊΤΕ : ΠΑΙΔΙΚΗ  ΧΑΡΑ “ , μάλιστα παιδική  χαρά , καταστρέφοντας  ό,τι  άλλο  όμορφο  υπήρχε …βέβαια  με  την ανάρτησή  μας , μη  νομίσετε πως  έγινε  κάτι , όχι  βέβαια , ΚΑΝΕΝΟΣ  ΤΟ  ΑΥΤΙ  ΔΕΝ…ΙΔΡΩΣΕ , όπως ακριβώς  το  διαβάζετε …η  κατάσταση  εξακολουθεί  ακόμα  να  είναι  η  ίδια , άντε  και  να  έχουν  μαζέψει  κανένα  σκουπίδι ..

   Βέβαια , θα πρέπει  να  τονίσουμε , πως  όταν  επισκεφτήκαμε για  πρώτη  φορά , το  2007 , τον  Άι Γιώργη σε  σχετική  συζήτηση που  κάναμε  με  χωριανούς απ’το  Βαρούσι , μας  είπαν  πως  κάποιος μηχανικός με  καταγωγή απ’το χωριό  μας  υποσχέθηκε  ή  μάλλον  έχει  κάνει  μελέτη  ανάπλασης της περιοχής , κάτι που  φυσικά  ..έμεινε  στα  λόγια και  τίποτα  περισσότερο και τελικά κάπως  έτσι ήταν η  αλήθεια , αφού έχουν περάσει  7  χρόνια  και  τίποτα δεν  έχει  γίνει , όπως  βέβαια  έχει  γίνει  και  με  την  ανάπλαση του  αλσυλλίου δίπλα στο  Δημαρχείο , τα  ίδια  μας  λέγανε  και  μας λένε  ..ακόμα και  γι’ αυτό , αλλά  όπως  θα  έχετε  δει  ΔΕΝ  ΕΧΕΙ  ΓΙΝΕΙ  ΑΠΟΛΥΤΩΣ  ΤΙΠΟΤΑ , είναι κι’ αυτά  όλα  σας  τις..”εργατικές “ κατοικίες  που  θα  γίνονταν , κατά  τον  αείμνηστο  Υπουργό  Αλεξανδρή , στον  ..Σταυρό , κοντά  στον  Άγιο  Κωνσταντίνο ..από..παραμύθια , μας  είχαν  ..χορτάσει..

   Εμείς  όμως , πηγαίναμε  κάθε  τόσο , για  να  δούμε  τι  έγινε , και φεύγαμε πάντα..οργισμένοι κι’ απογοητευμένοι γιατί και οι…” ΜΕΝ ΑΛΛΆ  ΚΑΙ  ΟΙ…ΔΕΝ “ , ΟΠΩΣ ΑΠΟΔΕΊΧΤΗΚΕ…ΜΑΣ  ΔΟΥΛΕΥΑΝ  ΚΑΙ…ΜΑΣ  ΔΟΥΛΕΥΟΥΝ …ΤΙΠΟΤΑ  ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΦΙΛΟΙ ΜΟΥ  ΔΕΝ  ΕΧΕΙ  ΑΛΛΑΞΕΙ -  ΤΙΠΟΤΑ ….ΚΑΙ  ΟΥΤΕ  ΠΟΥ  ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ  ΝΑ  ΑΛΛΑΞΕΙ  ΑΝ  ΔΕΝ  ΑΝΤΙΔΡΑΣΟΥΜΕ  ΟΛΟΙ  ΟΙ  ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΕΣ  ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΙ  ΚΑΙ  ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ  ΟΙ…ΒΑΡΟΥΣΙΩΤΕΣ ….

  Πολλά , πάρα  πολλά  μπορούμε  να  θυμηθούμε από  εκείνους  τους καιρούς και  πρώτο  απ’ όλα την περιφορά  του  Επιταφίου που είχε  μία ξεχωριστή “  γλύκα “ , μια  ξεχωριστή ομορφιά, όταν  μέσα  στην  ανοιξιάτικη  φύση , με  τα  τόσα  αρώματα  και  τις  τόσες  ομορφιές  της , άκουγες τα  εγκώμια απ’ την  υπέροχη , τη  μοναδική  φωνή του  αείμνηστου  Παναγιώτη Πανάγου , του  δάσκαλου , που  όταν  έψελνε νόμιζες πως  η  φωνή  ερχόταν  κατ΄ευθείαν  απ’ τον  ουρανό ,  και  όπως  δε  έψελναν και  οι  πιστοί , και  κυρίως  τα  παιδάκια τα  μικρά , λες  και  άκουγες τα..χερουβείμ ..

   Τα παιδάκια , εκείνες  τις  ημέρες είχαν  προμηθευτεί , με  το..λιγοστό  τους  χαρτζιλίκι , τα  περίφημα “ ζωνταφάκια “ , τι  ήταν  τα..ζωνταφάκια ;  ήταν  κάτι  μικρά  λιγοσέλιδα  βιβλιαράκια , που περιείχαν τα  τροπάρια  και  τα  εγκώμια  της  Μεγάλης  Παρασκευής , και  όπως  καταλαβαίνετε , το  όνομά  τους  το  πήραν απ’ το  “ η ζωή  εν τάφω “ , ζωνταφάκια  λοιπόν , βέβαια  εκείνα  τα  χρόνια τα..σεμνά   και..ταπεινά , όλο  το  εκκλησίασμα  συμμετείχε  ψέλνοντας τα  εγκώμια , και  το  εσωτερικό  της  εκκλησίας , κατάμεστο  όπως  ήταν ανέδιδε ένα συνεχές  μελωδικό..βουητό , όπου η  θεϊκή φωνή  του  αείμνηστου Παν. Πανάγου , ήταν το  μουσικό  αποκορύφωμα , ενώ στο..βάθος , έδιναν  το  ξεχωριστό  τους , αφτιασίδωτο , χρώμα , οι φωνές  παιδιών  και  εκκλησιάσματος .

   Αυτά  όλα  βέβαια , όποιος  απ’ τους  νεότερους τα  ακούει , σίγουρα θα  κουνήσει  το  κεφάλι με..δυσπιστία , γιατί  δυστυχώς πάνε  πολλά  χρόνια  τώρα που  η  εκκλησία  μας  έχασε  αυτή την  ξεχωριστή ομορφιά , τη ..γαλήνη  και..ηρεμία της με  την  έλλειψη ψαλτάδων  και  έχει  παραδοθεί  “ αμαχητί “ στους  ήχους των  μεγαφώνων , με  πρώτο και  χειρότερο , την  μετάδοση και  μάλιστα  στη  διαπασών , απ’ τα  εξωτερικά  μεγάφωνα , κάτι βέβαια  που  μόνο ..” ηχορύπανση “ μπορεί να  θεωρηθεί , γιατί  και  ο είναι ..απαίσιος και  η..ψαλμωδία ακόμα  χειρότερη .

   Μόλις  λοιπόν  προχώραγε  το  απόγευμα , η  ΄Λιδορικιώτικη  πιτσιρικαρία , με  το  φαναράκι  της και  τα..” ζωνταφάκια “στην κωλότσεπη , ανέβαινε  στη  εκκλησία , που τέτοιες  μέρες  ήταν..ασφυχτικά  γεμάτη , και  μέσα οργάνωναν  παρεϊτσες  για  να  ψάλλουν τα  εγκώμια , το  ίδιο  βέβαια  έκαναν και οι  μεγαλύτεροι ..

   Τώρα  πια  άλλαξαν  οι  καιροί  και  κυρίως  οι..άνθρωποι , τότε , θυμάμαι πως  κάποιοι  άνθρωποι που  μέρα  νύχτα  ήταν  χωμένοι πίσω απ’ τον  πάγκο  του  μαγαζιού  τους , και  αναφέρομαι  συγκεκριμένα  στον  αξέχαστο  χωριανό μας Σάκη  Γκομόζια , έδιναν  το  παρών σε  κάθε  κοινωνικο..πολιτιστική ή  θρησκευτική  εκδήλωση . Ο αείμνηστος  Σάκης αλλά  και  όλοι  σχεδόν οι  επαγγελματίες , ήταν  παρόντες σε  όλες  τις  εκδηλώσεις  του  χωριού κάτι  που ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΔΕΝ  ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ  ΤΩΡΑ , ΠΟΥ  ΥΠΆΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΟΊ  ΠΟΥ  ΔΕΝ  ΔΙΝΟΥΝ  ΠΟΤΕ  ΠΑΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ , ΜΌΝΟ  ΣΤΟ..”  ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΟ ..” ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ “ (!!!) …..ΠΑΝΗΓΥΡΟ , ΜΕ  ΤΙΣ  ΛΟΥΛΟΥΔΟΥΔΕΣ ΚΑΙ  ΤΟΥΣ  ΛΟΥΚΟΥΜΑΔΕΣ ..κι’ εμείς  καθόμαστε  και  μιλάμε  νοσταλγικά  για  τα..” ΛΑΜΠΡΙΑΤΙΚΑ “ ΚΡΊΝΑ  Τ’ Αί …Γώργη και  την  παλιά  όμορφη  Λιδορικιώτικη  ζωή…ξύλο  που…θέλουμε ….

     Καλό  βράδυ , ΧΡΟΝΙΑ  ΠΟΛΛΑ  ΚΑΙ  ΚΑΛΗ  ΑΝΑΣΤΑΣΗ

            Απ’ το  “ Λιδωρίκι “ με  αγάπη ……Κ.Κ.-

                                    

                Καλό  Σαββατοκύριακο …..Κ.Κ.-

ΠΑΣΧΑ ΣΤΟ ΤΡΙΣΤΕΝΟ

ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΕΣ ΔΩΡΙΚΕΣ ΠΑΣΧΑΛΙΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Δείτε  το  βιντεάκι

https://www.youtube.com/watch?v=j8KGFtC1p7A

 

Οι παιδικές αναμνήσεις από το Πάσχα στο χωριό μου Τρίστενο της ορεινής Δωρίδας μου είναι αξέχαστες και με συνοδεύουν παντού , ιδίως όταν πλησιάζει η μεγάλη αυτή Γιορτή . Τη Λαμπρή την περιμέναμε όλοι , μικροί και μεγάλοι σαν την μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης , προετοιμασμένοι με αυστηρή νηστεία και μετά τη κοινωνία των αχράντων μυστηρίων .

‘Όταν πλησίαζε το Πάσχα , μια Κυριακή πρωί η γιαγιά μου είπε σε μένα και το μικρότερο αδερφό μου Γιώργο να μη φάμε τίποτα και να πάμε στην εκκλησία να κοινωνήσουμε .

Ξεκινήσαμε λοιπόν , με τον αδερφό μου , μικρό τότε 5 χρόνων , και προχωρώντας μέσα απ’ τους κήπους , χάριν συντομίας , βρήκαμε στο δρόμο μας ένα καταπότι νερό ποτιστικό . Για να μη βραχεί ο αδερφός μου τον πήρα καβάλα , αλλά μου μύρισε κρεμμύδι . Τον μάλωσα γιατί έφαγε αφού έπρεπε να μεταλάβει νηστικός και εκείνος κλαίγοντας μου είπε ότι το ξέχασε και έφαγε μια « μαγκίπα » , φύλλα δηλαδή από φρέσκο κρεμμυδάκι . Του έδωσα…άφεση αμαρτιών αφού επρόκειτο για εξομολογηθείσα αμαρτία και φτάσαμε στην Αγιά Σωτήρα όπου πήραμε την Πασχαλιά απ’ το δισκοπότηρο του Παπαγιώργη .

Στο σχολαρχείο του Κροκυλείου , φοιτούσαμε τότε τρία παιδιά , ο Γιάννης Ανδρίτσου , ο μακαρίτης Παναγιώτης Κουφασίμος και εγώ , και σαν πιο..εγγράμματος με έμαθε ο παπαΓιώργης λίγες βδομάδες πριν το Πάσχα , την ψαλμωδία των εγκωμίων του επιταφίου θρήνου . Θυμάμαι την ταραχή όταν μπροστά στο εκκλησίασμα αντήχησαν οι φωνούλες μας με το « η ζωή εν τάφω » . Η περιφορά γινόταν μέσα στη σιγαλιά της νύχτας γύρω απ’ την εκκλησία του Σωτήρος με την πένθιμη υπόκρουση της γλυκόλαλης καμπάνας και με ζωγραφισμένη την ευλάβεια των χωριανών .

Όταν έγινε η περιφορά και ο επιτάφιος ευωδιαστός απ’ τις λελέντες , τις βιολέτες και τα καρυόφυλλα , σταμάτησε μπροστά στην κλειστή εξωτερική πύλη και ο παπα Γιώργης με τη μελωδική του φωνή αναφώνησε : « Άρατε πύλας άρχοντες υμών και επάρθητε πύλαι αιώνιοι και εισελεύσηται ο Βασιλεύς της δόξης » .

Ο νεοκόρος μέσα απ’ την πύλη ρώτησε : « Τις εστί ούτος ο Βασιλεύς της δόξης » ; και ο παπα Γιώργης απάντησε : « Κύριος κραταιός και δυνατός εν πολέμω , Κύριος των δυνάμεων , αυτός εστι ο Βασιλεύς της δόξης ..» .

Ευθύς αμέσως , άνοιξε η θύρα , ανυψώθηκε ο επιτάφιος και ένας – ένας οι χωριανοί σταυροκοπιούνταν και περνούσαν κάτω απ’ τον επιτάφιο και παρακολουθούσαν με θρησκευτική κατάνυξη την ακολουθία ως το τέλος της .

Τη νύχτα του Σαββάτου κατά την Ανάσταση του Χριστού , οι στενοί δρόμοι του χωριού φεγγοβολούσαν απ’ τα κλεφτοφάναρα των παιδιών που με τους γονείς τους πήγαιναν στην εκκλησία . Μόλις ο παπάς έψαλλε το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης « Αναστάσεως ημέρα και λαμπρυνθώμεν τη πανηγύρει και αλλήλους περιπτυξόμεθα » όλοι οι εκκλησιαζόμενοι με αναμμένα τα κεριά , αντάλλασαν το φιλί της αγάπης λησμονώντας τις διαφορές και τις παρεξηγήσεις .

Πρωί την μέρα του Πάσχα , το χωριό το σκέπαζαν οι γκριζογάλανοι καπνοί απ΄’ την ετοιμασία του οβελία και η μοσχοβολιά των αρνιών που ψήνονταν γαργάλιζε τους γύρω χωριανούς . Το Τρίστενο , είναι αμφιθεατρικά χτισμένο , καταπράσινο και με φόντο τα επιβλητικά έλατα που το περιβάλλουν στην κορυφή . Κατά το έθιμο , καθένας που τελείωνε το ψήσιμο , χαιρετούσε τους γείτονες , τους συγγενείς και φίλους με μια τουφεκιά , κατάλοιπο απ’ τα έθιμα των κλεφταρματωλών , και οι χαιρετούμενοι απαντούσαν « καλώς να σε βρω » και ακολουθούσαν οι επισκέψεις , το τσούγκρισμα των αυγών και τα κεράσματα με μεζέδες και κόκκινο , μπρούσκο , κρασί . Νωρίς το απόγευμα μετά τη λειτουργία της αγάπης , έστηναν χορό στο προαύλιο της εκκλησίας , με πρώτους τους γεροντότερους , άνδρες και γυναίκες , και πρώτη τη Δημοσθέναινα ή ..Γκουβαρτίνα ..

Τα τραγούδια του χορού τα έλεγαν τα κορίτσια με άσπρα φακιόλια και τις μακριές κοτσίδες , οι νέοι ..καμάρωναν και οι γριές ..νυφοδιάλεγαν ..

Τη Δευτέρα του Πάσχα , γίνεται η λειτουργία στο ξωκλήσι της Παναγιάς και μετά ακολουθούσε φαγοπότι με στρωμένες τις « καραμελωτές κουβέρτες » και τις Σάβλες πάνω στο χλοερό γρασίδι και κάτω απ’ τις αιωνόβιες πουρνάρες . Τότε , συνηθιζόταν να ανταλλάσσουν ευχές , στέλνοντας τα παιδιά με μεζέ και ένα ποτήρι κρασί . Τα παιδιά τσούγκριζαν αυγά και όσα έσπαγαν τα κέρδιζαν κατά το έθιμο . Το φαγοπότι συνεχιζόταν με επιτραπέζια τραγούδια και ακολουθούσε μεγάλος χορός με τσάμικο και συρτό , που διακόπτονταν συνέχεια , απ’ τα κεράσματα μεζέδων και κρασιού .

Το τέλος του χορού το έκλεινε ο λεβεντόπαπας και δάσκαλος του χωριού παπα Γιώργης τον οποίο σέβονταν και αγαπούσαν όλοι .

·

Η Πασχαλιάτικη , αυτή , νοσταλγική ανάμνηση γράφτηκε απ’ τον Τριστενιώτη Ζήσιμο Αλεξίου και δημοσιεύτηκε στην Λιδορικιώτικη εφημερίδα « Λιδωρίκι » του Γιώργου Καψάλη τον Μάρτιο του 1984 , αριθ. Φυλ. 28 .

ΠΑΣΧΑ ΤΟΥ 1943 ΣΤΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ

ΕΝΑΣ ΙΤΑΛΟΣ ΥΠΟΛΟΧΑΓΟΣ ΓΡΑΦΕΙ




Ο Υπολοχαγός Τζιοβάνι Ουμπόλντι , από το Κόμο της Βορείου Ιταλίας ( κοντά στα Ελβετικά σύνορα ) , καθηγητής Φυσικομαθηματικός το επάγγελμα και πατέρας πέντε παιδιών , όλων επιστημόνων , υπηρέτησε την Κατοχή στο Λιδορίκι από 31 /3 μέχρι 19/6/1943 .
Όπως γράφει στο ημερολόγιό του , οι μέρες εκείνες θα του μείνουν αξέχαστες , αλλά θα ‘ταν και για μας ενδιαφέρον πως σκέπτονταν ορισμένοι απ’ τους κατακτητές μας εκείνου του καιρού και πως μας έβλεπαν .
Τις σημειώσεις του , που θα επαναδημοσιεύσουμε ολόκληρες στο μέλλον , τις έστειλε στον αξέχαστο Αλέκο Κωστάκη , στον οποίο ανήκει και η μετάφραση με τον σχολιασμό τους .
Απ’ το πολύ ενδιαφέρον αυτό κείμενο δημοσιεύουμε σήμερα τα όσα γράφει για το Πάσχα του φοβερού 1943 στο Λιδορίκι , μια και το θέμα είναι επίκαιρο..
Γράφει λοιπόν ο Ιταλός Υπολοχαγός :
22 – 4 – 1943 : Τη νύχτα είχαμε ένα απρόοπτο . Σκοτώσαμε ένα γάϊδαρο , παίρνοντάς τον το φουκαρά για…παρτιζάνο ( Αντάρτη ) . Θα ‘φαγε 3.000 σφαίρες , αντιβούιξαν όλη τη νύχτα τα ρέματα ! Γέλα τρελέ κόσμε ! Μαντοβάνοι και Γενοβέζοι κάθε μέρα μαλώνουν . Εισηγήθηκα κλείσιμο οίκου ανοχής !!!
Γενοβέζοι με τον υπολοχαγό Λέπορε χτύπησαν επιδεικτικά τον Αλεσσάντρο ( Σημ : τον Αλέκο Κωστάκη ) σε ένα καφενείο στην κεντρική πλατεία . Παραλίγο συμπλοκή από Μαντοβάνους . Δικαιολογία του Λέπορε την πέταξα στο καλάθι αχρήστων .
23 – 4 – 1943 : Πάω χωρίς συνοδεία στην Ελληνική εκκλησία . Είναι για τους Ορθόδοξους Μ. Παρασκευή . Είναι μια λειτουργία μυστηριακή , στην οποία κυριαρχούν λειτουργικοί ύμνοι , που έχουν έναν αλλιώτικο εξωτικό ρυθμό , σχεδόν ανατολίτικο . Η εκκλησία ήταν κατάμεστη κι όλοι με παρατηρούσαν με περιέργεια . Ο Αλεσσάντρο μου είπε ότι στον καιρό της ειρήνης οι λειτουργίες γίνονται τη νύχτα , και είναι , βοηθούσης και της εποχής , πολύ όμορφες . Τώρα γίνονται τ ’ απομεσήμερο . Στο γυρισμό προς το οχυρό , βλέπω στην πόρτα ενός σπιτιού μια γυναίκα μαραμένη και σκελετωμένη να τρέμει από το κρύο , ενώ ο ήλιος έκαιγε . Ήταν απ’ την ελονοσία .
25 – 4 – 1943 : Πάσχα , γεύμα εκλεκτής ποιότητας από κατσικάκια αγορασμένα και τα περισσότερα δωρισμένα από τους τσοπάνηδες . Μπορείς να πεις ό,τι θες για τον τόπο τούτο , αλλά για το κρέας του όχι . Ούτε στις Άλπεις έφαγα πιο νόστιμο .Αυγά είχαμε από προσφορές των Ελλήνων ασθενών του Μπρούνι του « πιο καλός..γκιατρός » , όπως λένε όλοι τους αυτοί οι δυστυχείς .( Σημ : πριν έρθει ο Μπρούνι , οι Ιταλοί δεν είχαν γιατρό , γι αυτό είχαν επιστρατεύσει το μακαρίτη το Σφέτσο , απ’ τον οποίο ήταν όλοι κατενθουσιασμένοι . Έμπειρος γιατρός , διαγνώσεις σωστές και..48ωρα εκτός υπηρεσίας , άλλο που δεν ήθελαν κι οι φαντάροι . Ύστερα ήρθε ο Μπρούνι ) .
28 – 4 – 1943 : Είδα να κουρεύουν πρόβατα . Αν μιλούσαν τα καημένα…( Ποιος ξέρει τι σαϊνια θα ΄ταν οι τσοπάνηδές μας και τι πετσόκομμα θα τους έκαναν…) . Μίλησα με ένα τσοπάνη της Αλβανίας του υψώματος Ιβάν . Τώρα φίλοι , πρόσφερα τσιγάρα .
1 - 5 – 1943 : Ένα αναγνωριστικό αεροπλάνο πέταξε μεγάλο αριθμό προκηρύξεων πάνω απ’ το Λιδορίκι . Σ’ αυτές ο Τσώρτσιλ παρακινεί την Ελλάδα σ’ ένα καινούργιο πόλεμο , για να την κάνει – φαίνεται – αποικία της αυτοκρατορίας του !
5 – 5 – 1943 : Κομμουνισταί και Εθνικισταί αντάρτες δεν τα πάνε καλά . Προβλέπεται σύρραξη . Ράδιο Σκάρπα ( …ράδιο αρβύλα ) :Άγγλοι ετοιμάζονται για μεγάλες κινητοποιήσεις μ’ αντάρτες .

ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΗ ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΙΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΑΤΡΝΙΑ ΚΑΙ…ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ ..

 

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ  ΧΩΡΙΑΝΩΝ  ΜΑΣ

΄Λαμπρή  1934 , στην  “ Καλαπτσαίϊκη  “ αυλή .

Την  ίδια  χρονιά  στο Μαστρογιανναίϊκο .

Τούτες τις χρονιάρες μέρες , η σκέψη γυρνάει με νοσταλγία στα παλιά , στα παιδικά μας χρόνια .

Τότε , που ναι μεν είχαμε σχεδόν άδεια την κοιλιά μας , αλλ’ είχαμε γεμάτη την ψυχή μας από αγάπη , σεβασμό στην παράδοση , πίστη στην πατρίδα και τη θρησκεία και μεγάλη λατρεία για το χωριό μας . Τότε , που ο μακαρίτης ο παπα Τσονάκας – Θεός να αναπαύει την ψυχή του – την Ανάσταση την άρχιζε στις 3 τη νύχτα και την τελείωνε το πρωί . Κι’ όχι όπως τώρα στις 12 – μην κοουραστούν οι ..χορτάτοι Νεοέλληνες – που προγκάνε όλοι πριν ακούσουν καλά – καλά το « Χριστός Ανέστη » και τρέχουν στα σπίτια τους να φάνε τη μαγειρίτσα τους , λες και δεν θα ξαναδούν ποτέ φαγητό στη ζωή τους !

 

Την  ίδια  πάντα  χρόνιά , στην αυλή  του  Σαψαρόγιαννου

Ήταν σαν όνειρο να ξεκινάς στις 3 και στις 4 για την Ανάσταση . Μέσα στο βαθύ σκοτάδι , , με τις μεθυστικές μοσχοβολιές των ανθισμένων δέντρων , τα γλυκοκελαηδήματα των αηδονιών , που το’ λεγαν ξάγρυπνα όλη νύχτα στο Ρουμάνι και στον Παλιόραγκο , το πρωινό ανοιξιάτικο μυρωμένο αεράκι να σου τρυπάει τη μύτη . Κι εσύ , παιδί , με τα καλά σου ρούχα , να παίρνεις τα’ ανηφόρι για την εκκλησιά .

Λειψή…Λαμπρή , της  δεκαετίας  του  1930

Ήθελες δεν ήθελες , ένιωθες στη βαθειά νύχτα το μυστήριο της Ανάστασης , ανακατεμένο στο παιδικό μυαλό σου με την Ανάσταση της Πατρίδας . ( Έτσι τουλάχιστον μας έκαναν να νιώθουμε οι δάσκαλοί μας , οι αείμνηστοι : Κάγκαλος , Σφέτσος , και Μίχος , κι ας μην είχαν βγάλει Πανεπιστημιακές σχολές , ούτε σπούδασαν μοντέρνα ..Παιδαγωγική ) .

Αξέχαστα χρόνια , αλησμόνητοι καιροί , γεμάτοι γλυκές θύμισες !

Τα προεόρτια άρχιζαν απ’ την παραμονή του Λαζάρου , ο μπάρμπα Γιάννης Αναγνωστόπουλος ( Σιουκαράς ) , σχημάτιζε γκρουπ από κοπέλες του Γυφτομαχαλά , και έλεγαν τα Λάζαρα . Ντυμένος φουστανελάς , μ’ ένα ανθοστόλιστο καλάθι , για τα φιλοδωρήματα , γύριζε όλο το χωριό . Επικεφαλής των κοριτσιών ήταν η Ταρανοκατίνα , η οποία με την απίθανη φωνή της , ξεσήκωνε το χωριό , λέγοντας για τον καθένα ξεχωριστά παινέματα . Ήταν ολόκληρο λαογραφικό αρχείο και χαιρόσουν να την ακούς .

Προπολεμικό  Λιδδορικιώτικο  Πάσχα .

Τα παιδιά , εμποτισμένα απ’ το προπολεμικό δυναμικό -πνεύμα , ετοίμαζαν τα πυρομαχικά τους . Αγοράζοντας μπαρούτες , σκαλίζοντας ροζιάρες αγκορτσιές για ξυλοκούμπουρα , ισιώνοντας σωλήνες για χαλκούνια .

Πρώτοι σ’ αυτά ο Κανναβούλας , ( Γ. Καραγιώργος ) , ο Γιωργάκης της Τραμποβάσως , ο Μαλαμοχρήστος , κι οι μακαρίτες Π. Μαντάς , Ζησιμοθάνος και Σκουτοθανάσης . Καθένας τους και μάστορας στην κατασκευή πυροκροτημάτων , που γκρέμιζαν και σπίτι όταν έπεφταν .

Κι’ όταν ερχόταν η Μ. Παρασκευή , χάλαγε ο κόσμος , γινόταν τέτοιος σαματάς , που κι ο ίδιος ο Χριστός , θέλοντας και μη ανέβαινε στους ουρανούς , μη υποφέροντας τη φασαρία της…λεβεντιάς και της ανδρειοσύνης , των Γυφτομαχαλιωτών και Ψαλιωτών ασίκηδων !

Κι η αστυνομία τι έκανε ; Τίποτα …έκλεινε τ’ αυτιά κι έκανε πως δεν βλέπει , ούτε ..ακούει..Και ποιόν να πρωτοπιάσει ;

Μια ωραία εικόνα ήταν οι νυχτερινές ακολουθίες του Μεγαλοβδόμαδου , δεν υπήρχε ηλεκτρικό και τα παιδιά , για να φωτιζόμαστε στο δρόμο για την εκκλησιά , φτιάχναμε τα λεγόμενα « κυριελεησα » . Παίρναμε ένα άδειο κονσερβοκούτι , του περνούσαμε ένα σύρμα και το κρατούσαμε σαν θυμιατό . Του βάζαμε μέσα ρετσίνι , το ανάβαμε , και το κουνούσαμε πέρα – δώθε , ψέλνοντας όλοι μαζί : « Κύριε ελέησον , Κύριε ελέησον , Κύριε ελέησοοοοον….»

Φτάναμε στην εκκλησιά και πιάναμε δίπλα στους ψαλτάδες , Παπαπαναγιώτου και Κολοβό . Όσοι ξέραμε , σιγοψέλναμε κι εμείς ιδίως τα « εγκώμια » . Μερικές φορές , ιδίως τη Μ. Πέμπτη , με τα 12 ευαγγέλια , τα πιο πολλά παιδιά δεν άντεχαν ως το τέλος κι αποκοιμούνταν στα σκαλιά της Ωραίας Πύλης , έχοντας την αθωότητα της παιδικής ψυχής ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους .

Άλλοι όμως έμεναν ξάγρυπνοι και παρακολουθούσαν ψάχνοντας που έλεγε εκείνη την ώρα ο παπάς , μέσα σε κάτι βιβλιαράκια που πουλούσε ο Π. Μπίλιος , στο βιβλιοπωλείο του ένα φράγκο . Ήταν όμως και μερικές…κάλτσες , που περίμεναν τον παπα Τσονάκα να πει σε κάποιο Ευαγγέλιο τη μετοχή του αορίστου « πονηρού » ρήματος … Αλλά εκείνος αποφεύγοντας το..φραστικό σκόπελο , έλεγε « υπανδρευθείς » , προς μεγάλη λύπη των.. καλτσών !

Που να τα θυμηθείς όλα ! Αλλά πως να ξεχάσεις τα εκατοντάδες λαμπριάτικα αρνάκια , που έφερναν για πούλημα οι τσοπάνηδες των γύρω χωριών ; Ποιός να τα πάρει , αφού όλοι σχεδόν οι Λιδορικιώτες , είχαν κατσίκια απ’ τις μανάρες τους ; Ό,τι έπαιρναν οι ξένοι . Τα έφερναν μπροστά στα Σαψαρέϊκα , πίσω απ’ την εκκλησιά , βαμμένα στη ράχη τους , τα σήκωναν ψηλά , να δουν αν είναι παχιά , αντίθετα δηλαδή απ’ ότι γίνεται σήμερα , που όλοι κυνηγούν …φανάρια ..

Ανήμερα της Λαμπρής , άναβαν οι φωτιές για τα κοκορέτσια και τα αρνιά , αλλά και οι…κουμπούρες ..Προπαντός αυτές . όλο το..αρνίφιλο μένος της Λιδορικιώτικης νεολαίας εκδηλωνόταν στα σοκάκια και στ’ αλώνια με χαλκούνια , τρίγωνα , ξυλοκούμπουρα , αλλά και..δυναμίτες ακόμα .Έπρεπε το αρνί που..ψενόταν να…γιορταστεί …

Ο κόσμος χαιρόταν , ένιωθε Πάσχα , , γιόρταζε ανυπόκριτα , ξεφάντωνε , ξέδινε μ’ όλη του την ψυχή . Όλοι ευφραίνονταν , , πλούσιοι και φτωχοί . Οι τσοπάνηδες έπηζαν καρδάρες και βεδούρες γιαούρτι και μοίραζαν στους φτωχότερους , σ’όσους δεν είχαν… Κάποιος θα ‘δινε κρέας , σε ένα που δεν είχε , μια συκωταριά να φκιάσει τις γαρδούμπες του , υπήρχε αγάπη και..αληλεγγύη ..

Πέρναγες τα σοκάκια , και στις αυλές και λιγωνόσουν από την τσίκνα του κοκορετσιού και του αρνιού ή της γαρδούμπας .. Μέχρι να ψηθεί το αρνί , θα ήταν έτοιμο το κοκορέτσι για ένα κρασάκι στον επισκέπτη . Μια ..πατσιούλα , ένα γλυκάδι στα κάρβουνα , ένα αυγό , λίγο φρεσκόπηχτο τυρί .

Κι’ όταν ψηνόταν τα’ αρνί , και κρύωνε λίγο να..στραγγίσει , άρχιζε το τουφεκίδι ξανά , που χάλαγε ο κόσμος . Μετά στρωνόταν το τραπέζι κι άρχιζε το φαγοπότι . Όποιος ήξερε , διάβαζε στη ..πλάτη του αρνιού , αν δεν ήξεραν την εξηγούσε ο Αρπάλης , ο Κορδοπλής , ο Κλωσσοθανάσης , ο Πουρναλέξης , κι άλλοι οιωνο..σκόποι του χωριού , που κρατούσαν την παράδοση της οιωνοσκοπίας απ’ τον καιρό των αρματωλών και της κλεφτουριάς .

Τ’ απόγευμα , όταν σήμαινε η καμπάνα για την Αγάπη , ανέβαιναν όλοι , συν γυναιξί και..τέκνοις , με τα άσπρα παπούτσια και τα καλά τους ρούχα , στην εκκλησιά . Άκουγαν με κατάνυξη την απογευματινή λειτουργία κι ύστερα το ‘ πιαναν στο χορό , που κράταγε ως το βράδυ .

Τώρα αυτά – ιδίως στα παιδιά – φαίνονται ..απόκοσμα και παράξενα , άλλαξαν κι’ αυτά . Ποιο παιδί σήμερα θα συγκινηθεί με τη λαμπροκουλούρα της νονάς του , όπως εμείς στον καιρό μας ; Όταν εμείς παίρναμε την κουλούρα μας , που είχε μέσα συνήθως , ένα αυγό ή μια ..κοκόσια ( ..καρύδι ) ή – σπάνια – ένα δίφραγκο , μας φαινόταν πως μας χάριζαν τον ουρανό με τα’ άστρα , τώρα όμως ;

Τώρα είπαμε : Γεμίσαμε την άδεια μας κοιλιά και αδειάσαμε την ..ψυχή μας !!!

Η ολοζώντανη κι’ ολόδροση αφήγηση της νοσταλγικής « Πασχαλιάτικης » ανάμνησης του αξέχαστου Λιδορικιώτη λογοτέχνη Αλέκου Κωστάκη – Μαργέλλου , του Καφτανιαλέκου , όπως όλοι οι φίλοι και χωριανοί τον λέγαμε , δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα « Λιδωρίκι » του Γιώργου Καψάλη το Μάρτιο του 1982 , αριθ. Φυλ. 4 και είναι πραγματικά μια.. « αξονική τομογραφία » της Λιδορικιώτικης προπολεμικής ζωής , ειπωμένης με τον υπέροχο τρόπο του Αλέκου …

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ - ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ…ΚΑΛΑ

Απ’ το « Λιδωρίκι » με αγάπη ….Κ.Κ.-