ZΩΝΤΑΝΕΨΑΝ ΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

 

Γευστικές συνήθειες και μυστικά του μινωικού πολιτισμού μελετά και αναδεικνύει μια Αμερικανίδα αρχαιολόγος και κεραμίστρια, που εργάζεται στην Κρήτη.

Η Τζ. Μόρισον σπούδασε αρχαιολογία στο πανεπιστήμιο του Λέστερ και επέστρεψε στην Αμερική όπου έκανε μεταπτυχιακό και διδακτορικό, η ίδια ωστόσο θεωρεί «εξαιρετικό σχολείο» την παραμονή της στην Κρήτη και τη συνεργασία της με το Ινστιτούτο Μελέτης Προϊστορίας του Αιγαίου και της Αν. Κρήτης

Η Τζέρολιν Μόρισον κατασκευάζει αντίγραφα μινωικών σκευών και παρασκευάζει φαγητά που έτρωγαν οι πρόγονοι των Κρητικών το 3000 π.Χ. και ακόμη παλιότερα. Δείγματα ενός τέτοιου... μενού παρουσίασε σε εκδήλωση που έγινε στο Κολλέγιο Περρωτής της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής στη Θεσσαλονίκη. Οι παριστάμενοι δοκίμασαν φακές με κόλιανδρο και μέλι, σαλιγκάρια με δενδρολίβανο και φιλέτο μαύρου χοίρου με χαρουπόμελο. Ολα αυτά μαγειρεμένα σε πήλινες γάστρες, αλλά και σχάρες, αντίγραφα της μινωικής εποχής.

«Πολλά από τα φαγητά που τρώμε σήμερα, τα έτρωγαν και στη μινωική Κρήτη. Τότε, όπως και τώρα οι κάτοικοι του νησιού έβρισκαν την τροφή τους στη θάλασσα κι έτρωγαν ψάρια, πεταλίδες, σουπιές, αλλά και το κρέας ήταν στην καθημερινή τους διατροφή, από ζώα που κυνηγούσαν όπως κατσίκια, πρόβατα, λαγούς, χοίρους, άγρια ελάφια», λέει η Αμερικανίδα ερευνήτρια.

Ανασκαφικό έργο
Από το 1997 που βρίσκεται στην Ελλάδα και βοηθά στο ανασκαφικό έργο των αρχαιολόγων της ΚΔ' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στον Μοχλό και στον Παπαδιόκαμπο, έχει ανασυνθέσει πλήθος κεραμικών σκευών της μινωικής εποχής, αλλά και αγγεία που χρησιμοποιούνταν στην κουζίνα για τη φύλαξη του λαδιού, του κρασιού, των σπόρων και των καρπών.

«Οι ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως όσπρια, όπως φακές και φάβα, δημητριακά, όπως ζέα και κριθάρι, φρούτα όπως σύκα και καρπούς όπως αμύγδαλα, ενώ υπάρχουν ίχνη από ελαιόλαδο και κρασί. Πιστεύω ότι η διατροφή στην Κρήτη πριν από 100 χρόνια έμοιαζε περισσότερο με αυτή της μινωικής εποχής, από ό,τι της σύγχρονης. Γι' αυτό ευθυνόταν η έλλειψη ψυγείων, που ανάγκαζε τους κατοίκους του νησιού να χρησιμοποιούν διάφορες παραδοσιακές μορφές συντήρησης των τροφίμων.

Επιπλέον οι μικρές καλλιέργειες λαχανικών διαμόρφωναν συνήθειες παρόμοιες με αυτές του μινωικού πολιτισμού», ανέφερε. Η Τζ. Μόρισον αγαπάει την Κρήτη και τους Κρητικούς και θεωρείται... ειδική στις γευστικές τους συνήθειες. Η ίδια χαρακτηρίζει «συναρπαστική» τη μελέτη αυτή, για την οποία έχει αφοσιωθεί για χρόνια με προσήλωση σε τοιχογραφίες και αγγεία που απεικονίζουν σκηνές μαγειρικής και δείπνου.

Βλέποντας τις λεπτομέρειες, κατάφερε να αντιγράψει πολλά από αυτά τα σκεύη και σήμερα να τα χρησιμοποιεί σε βιωματικές γευστικές περιηγήσεις που δίνει ανά την Ελλάδα. «Χρησιμοποιούμε αντίγραφα από σκεύη εκείνης της εποχής, ακόμη και οι σχάρες και ο τρόπος που ανάβουμε φωτιά είναι αποτέλεσμα της μελέτης του μινωικού πολιτισμού», σημείωσε.

Για την... αναπαράσταση ενός γεύματος βασίζεται στα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών και στις δημοσιεύσεις των αρχαιολόγων. Οπως επισημαίνει, είναι σχετικά εύκολο να γνωρίζουν οι ειδικοί τι έτρωγαν και πώς το μαγείρευαν, αλλά πολύ δύσκολο να ανασυνθέσουν όλο το σκηνικό γύρω από το φαγητό και την οργάνωση του σπιτιού στον μινωικό πολιτισμό.

Για παράδειγμα, όπως εξηγεί, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι το φαγητό σερβιριζόταν σε συγκεκριμένο χώρο στο εσωτερικό ή στην ταράτσα, αλλά δεν είναι γνωστό πόσα διαφορετικά πιάτα υπήρχαν, τι ποσότητα έτρωγε ο καθένας, πόσα γεύματα γίνονταν στη διάρκεια της ημέρας.

«ΓΟΥΟΚ»
Χύτρες και πλάθανα

Οπως έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική σκαπάνη, στον ΙΙαπαδιόκαμπο, οι αρχαίοι Κρητικοί χρησιμοποιούσαν πολύ τις χύτρες και τα πλάθανα, κάτι σαν μινωικά «γουόκ», ενώ στον Μοχλό μαγείρευαν κυρίως σε τριποδικές χύτρες, αλλά και σε πλάθανα.

Οσο για τις συνταγές, η κ. Μόρισον λέει ότι «αποτελούν μια ερμηνεία των αρχαίων γεύσεων που βασίζεται στις λίστες τροφών, οι οποίες συγκεντρώθηκαν από την αρχαιοβοτανική έρευνα που έγινε σε διάφορες τοποθεσίες της Κρήτης κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Αυτό το πείραμα αναπαραγωγής που εστιάζει στη μινωική κουζίνα προορίζεται να εξερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι έρχονταν σε επαφή με το κρητικό τοπίο για να βρουν πηλούς για τα μαγειρικά σκεύη και να συλλέξουν τροφές για μαγείρεμα». Η Αμερικανίδα αρχαιολόγος δεν κρύβει το όνειρό της, που είναι να στήσει μια μονάδα παραγωγής τέτοιων σκευών, κοντά σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο της Σητείας για να δώσει δουλειά σε νέους κεραμίστες, τεχνίτες και σπουδαστές από όλη την Κρήτη.

Η Τζ. Μόρισον και οι συνεργάτες της οργανώνουν συχνά συμπόσια με... μινωικές γεύσεις στην Κρήτη και όχι μόνο, ενώ σχεδόν πάντα μιλά για τον τρόπο παρασκευής του φαγητού στο νησί τότε, αλλά και τώρα.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ

http://www.ethnos.gr/

ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ

 

 24grammata

γράφει ο Θ. Καρζής*

 

«Διασχίζουμε το σκοτεινό πέρασμα που συνδέει το μέγαρον της βασίλισσας με την «τουαλέτα» της. Από τη μια πλευρά υπάρχει στον τοίχο ένα κοίλωμα, στο κάτω μέρος του οποίου ένας αποχετευτικός αγωγός εξαφανίζεται μέσα στο πάτωμα. Βρισκόμαστε μπροστά στην απόδειξη της σημαντικά ψηλής στάθμης του πολιτισμού, 3,5 χιλιάδες χρόνια και παραπάνω πριν από τη σημερινή εποχή. Όταν όλη η υπόλοιπη Ευρώπη ήταν βυθισμένη στο σκοτάδι, όταν οι προτάτορές μας κρύβονταν πίσω από κάθε δέντρο στα δάση, που τότε κατασκέπαζαν το μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου, η βασίλισσα της Κνωσού χρησιμοποιούσε τουαλέτα με τρεχούμενο νερό! Οι αυτοκράτορες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στερούνταν αυτή την ευκολία. Την αναζητούμε μάταια στους πύργους και στα αστικά σπίτια του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Ακόμη και το ανάκτορο του βασιλιά-ήλιου, στις Βερσαλλίες, δεν είχε τέτοιο εφόδιο. Αλλά η Κνωσός ήδη γνώριζε αυτό το σύμβολο του σύγχρονου πολιτισμού.»

Δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για την οικογενειακή ζωή των Κρητικών στη μινωική εποχή, έχουμε όμως για τη δωρική Κρήτη του 5ου προχριστιανικού αιώνα, χάρη στο πολύτιμο εύρημα των λεγόμενων «νόμων της Γόρτυνας». Χίλια λοιπόν χρόνια μετά το Μίνωα διακρίνουμε στην Κρήτη ορισμένα αδιαμφισβήτητα κατάλοιπα φυλετικής ενδογαμίας, από τη μινωική ασφαλώς περίοδο. Οι γυναίκες έχουν δικαίωμα να κληρονομούν, αλλά δεν έχουν δικαίωμα να παντρεύονται έξω από τη φυλή του, εκτός αν κανένα από τ’ αρσενικά μέλη της δεν τις θέλει. Όταν μια γυναίκα τύχει να βρεθεί με περιουσία, είτε σαν κόρη, είτε σα διαζευγμένη, είτε σα χήρα, οι κοντινότεροι συγγενείς της οφείλουν να διακηρύξουν ότι την προσφέρουν για παντριά και η προσφορά διαρκεί 30 μέρες. Μετά την πάροδο αυτής της προθεσμίας, αν δεν έχει ζητηθεί, η γυναίκα είναι ελεύθερη να προχωρήσει σε εξωγαμία. Σύμφωνα με μιαν άλλη διάταξη, αν μια γυναίκα χηρέψει, πρέπει να παντρευτεί τον κοντινότερο συγγενή της, τον οποίο όμως έχει τη δυνατότητα και ν’ αρνηθεί, προσφέροντάς του μια χρηματική αποζημίωση.
Γαμήλιος κανόνας ήταν η μονογαμία, χωρίς όμως τον αποκλεισμό των παλλακίδων. Καθώς φαίνεται, οι άρρενες Κρητικοί είχαν εξασφαλίσει για τον εαυτό τους το προνόμιο εκείνο που αργότερα θα γίνει κανόνας στις ανδροκρατικές κοινωνίες, αυτοί μεν να δρουν σεξουαλικά μέσα κι έξω από το σπίτι, ενώ οι γυναίκες να είναι ανέγγιχτες πριν από το γάμο και πιστές μετά απ’ αυτόν. Η προίκα αποτελεί θεσμό καθιερωμένο, μαζί με τον παράλληλο θερμό της προσφοράς δώρων στον πατέρα ή τον κηδεμόνα, για την «εξαγορά» της νύφης. Τα δώρα του γάμου είναι κινητά, ενώ η προίκα της νύφης μεταφράζεται κυρίως σε ακίνητα. Ειδικό καθεστώς ισχύει για το «τέμενος», έγγεια ιδιοκτησία παραχωρημένη από το βασιλιά σε άρχοντες ευνοούμενους ή σε ήρωες του πολέμου: αυτή ήταν αναπαλλοτρίωτη και κληρονομική, δηλαδή όχι προικώα.