AΡΧΙΣΑΝ ΤΑ..." ΣΧΟΛΕΙΑ "

ΤΟ  ΛΙΔΟΡΙΚΙ  ΕΥΧΕΤΑΙ  ΣΕ  ΟΛΑ  ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 

WWW.LIDORIKI.COM 

NEA IΩΝΙΑ

 «Ποδαράδες», το ταπητουργικό κέντρο της Ελλάδας

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Των ΧΑΡΗ ΣΑΠΟΥΝΤΖΑΚΗ - ΛΟΥΚΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ*
Με την εκεχειρία των Μουδανιών, της 11ης Οκτωβρίου 1922, και την ακολουθήσασα Συνθήκη της Λωζάννης «για την ανταλλαγή των πληθυσμών», της 30ής Ιανουαρίου 1923, συντρίφθηκαν όλα τα όνειρα για την Ελλάδα «των 2 ηπείρων και των 5 θαλασσών» του Ελευθερίου Βενιζέλου, που είχε εκθρέψει η Συνθήκη των Σεβρών, τον Αύγουστο του 1920.
Eργάτες στα πλεκτήρια Μουταλάσκη, πάνω και δίπλα τα λογότυπα των Πλεκτηρίων Σινάνογλου και της Βαμβακουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟΜετά το πρώτο μεγάλο κύμα των προσφύγων, που με τη φωτιά ακόμη στα μάτια από την καιόμενη Σμύρνη κατέκλυσαν την Ελλάδα, θα ακολουθήσει και το δεύτερο των Ποντίων, των Καππαδοκών, των Κωνσταντινουπολιτών και των Θρακών, μέσα στη διετία 1923-1924.
Ενάμισι εκατομμύριο πρόσφυγες «αστοί» και «αγρότες» θα πρέπει να ξεκινήσουν από το μηδέν μια καινούργια ζωή στη νέα τους πατρίδα.
Μεταφορά τεχνογνωσίας
Εγκαιρα η Επαναστατική Κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα είχε διαβλέψει, με την ίδρυση του Ταμείου Περίθαλψης Προσφύγων (ΤΠΠ), ότι πέρα από την όποια τέλος πάντων πρώτη εγκατάσταση των προσφύγων στα αστικά κέντρα, θα έπρεπε να τους δίνονταν ευκαιρίες να προχωρήσουν στην ίδρυση εργοστασίων και τη λειτουργία βιομηχανιών και βιοτεχνιών. Γνώριζε ότι οι πρόσφυγες μπορεί να μην είχαν λεφτά, είχαν όμως την τεχνογνωσία, είχαν τη διασύνδεση με τις αγορές του εξωτερικού από τις πατρίδες τους, είχαν εμπορική πίστη και αντίκρισμα. Αυτήν την ιδέα το ΤΠΠ, με τα πενιχρά μέσα που διέθετε, δεν θα μπορούσε να την υλοποιήσει. Θα μπορούσε όμως -και μπόρεσε- η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ), με τον πρώτο φιλέλληνα πρόεδρό της, Ερρίκο Μοργκεντάου. Οι προσφυγικές συνοικίες που είχαν αναδειχθεί σαν περιδέραιο γύρω από την Αθήνα και τον Πειραιά -η Καισαριανή, ο Βύρωνας, η Νέα Ιωνία (Ποδαράδες, τότε), η Κοκκινιά κ.λπ.- προσφέρονταν γι' αυτό το μεγάλο πείραμα.
Η ΕΑΠ απαλλοτρίωσε μεγάλες εκτάσεις, που μετά τις προσέφερε δωρεάν σχεδόν σε επιχειρηματίες (1 δρχ. το τ.μ.), προκειμένου να ιδρύσουν και να λειτουργήσουν εργοστάσια, κυρίως κλωστοϋφαντουργίας, εριουργίας και ταπητουργίας. Ετσι διαθέτει 40 οικόπεδα γι' αυτό το σκοπό: 25 στη Νέα Ιωνία, 7 στην Κοκκινιά (Νίκαια), από 2 στην Καισαριανή και τον Υμηττό, κι από 1 στον Βύρωνα, στα Ταμπούρια του Πειραιά, στη Δραπετσώνα και 1 στον Πειραιά.
Η γη ουσιαστικά χαριζόταν στους επιχειρηματίες, αλλά με μια ρήτρα: να είχαν αρχίσει τη λειτουργία και παραγωγή μέσα σε μία τριετία, αλλιώς η κυριότητα αφαιρούνταν...
Μικρασιάτες επιχειρηματίες
Το κάλεσμα προς τους Μικρασιάτες επιχειρηματίες -και ιδίως τους καταγόμενους από την Καππαδοκία, την Πισιδία και γενικότερα την Ανατολία- βρήκε άμεση ανταπόκριση. Αλλά χρειάζονταν και κεφάλαια. Κι αυτά βρέθηκαν από γηγενείς κεφαλαιούχους που τους κέντριζε το ενδιαφέρον η εξαιρετική προοπτική. Ετσι μέσα σε 3-4 χρόνια, με οδηγό τη Νέα Ιωνία, είχαν αρχίσει να δημιουργούν μεγάλες και μεσαίες κλωστοϋφαντουργικές επιχειρήσεις, που απασχόλησαν αμέσως χιλιάδες εργάτες και εργάτριες από τους πρόσφυγες.
Η «Μουταλάσκη», του «Σινάνογλου», η «Ελληνίδα», η «Στερλίνα» (μετά 3Α), η «Νίκη», η «ΕΒΥΠ» κ.ά., για να αναφερθούμε στις μεγαλύτερες, ξεφύτρωσαν δίνοντας μια τελείως διαφορετική όψη στην προσφυγούπολη. Οι Σινιόσογλου, οι Τσαλίκογλου, οι Στύλογλου, οι Εφραίμογλου, ο Μποδοσάκης θα γίνουν τα πρώτα ονόματα πανελλαδικά στο βιομηχανικό χώρο.
Παράλληλα και η μόνη, προ του 1922, βιομηχανική μονάδα τού εκ της Αρκαδίας ορμώμενου Νικ. Κυρκίνη, η «Ελληνική Εριουργία Α.Ε.», θα γιγαντωθεί με την ίδρυση της «Ελληνικής Μεταξουργίας Α.Ε.», της «Ηλεκτροβιομηχανικής Α.Ε.», της «Βαμβακουργίας» κ.λπ.
Ο τομέας ωστόσο που η Νέα Ιωνία επιβλήθηκε ως σχεδόν αποκλειστικός χώρος ανάπτυξης, υπήρξε η ταπητουργία.
Μπορεί στην Τουρκία η ταπητουργία με οδηγό τους Ρωμιούς χαλιτζήδες της Σπάρτης, του Ουσάκ, του Ικονίου κι άλλων μερών της Ανατολίας να γνώριζε στις αρχές του 20ού αιώνα ιδιαίτερη άνθηση, στην Ελλάδα όμως ακόμη και ως λέξη ήταν άγνωστη.
Yφάντριες δίπλα στους αργαλειούς της Μεταξοϋφα-ντουργικής ΝΙΚΗ το 1935, εργάτριες της Ελληνικής Εριουργίας το 1920 και το κτήριο της Ελληνικής Μεταξουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟ)Ανάπτυξη ταπητουργίας
Ομως ήδη το 1928, με σχεδόν αποκλειστική «ευθύνη» των προσφύγων, λειτουργούν στη χώρα 3 κατηγορίες εταιρειών παραγωγής χαλιών:
* Ανώνυμες εταιρείες που εργάζονται με ελληνικά κεφάλαια.
Στην κατηγορία αυτή υπάγονταν 5 εταιρείες, 3 στην Αθήνα και 2 στη Θεσσαλονίκη.
Οι 3 εταιρείες της Αθήνας ήταν όλες στους Ποδαράδες: η «Ανατολική Ταπητουργία Α.Ε.», η «Ελληνική Ταπητουργία Α.Ε.» και η «Ανώνυμη Ταπητουργική Εταιρεία "ΣΠΑΡ-ΤΑΛΗΣ"».
* Εταιρείες που λειτουργούν με ξένα κεφάλαια.
«The Oriental Carpet Manufacturing Ltd» και «The Eastern Carpet Ltd, La Graffith».
* Ελεύθεροι ταπητουργοί, Μικρασιάτες και κυρίως Σπαρταλήδες, που ιδρύουν μικρομεσαίες μονάδες (έως 50 αργαλειοί), που παράλληλα στήνουν αργαλειούς και στα σπίτια, όπου στις ελεύθερες ώρες τους εργάζονται προσφυγίνες στη διαδικασία του «φασόν». Είναι οι: Κεχαγιόγλου, Πεσματζόγλου, Τοζάκογλου, Αβραάμ Καχραμάνος, Φίλιππος και Παύλος Καχραμάνογλου, Παύλος Θωμόγλου, Δημ. Εφραίμογλου, Τηλ. Δουρμούσογλου, Σοφία Γαβριηλίδου, Ν. Χατζησταθόγλου και άλλοι.
Ετσι στις αρχές της 10ετίας του '30, όταν πια η ταπητουργία θ' αρχίσει να μην αποδίδει, λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού, της αδυναμίας του κράτους να στηρίξει δυναμικά αυτόν τον κλάδο, αλλά και λόγω της παγκόσμιας κρίσης από το «κραχ» της Wall Street, η Νέα Ιωνία θα έχει φτάσει στο σημείο να είναι πραγματικά το ταπητουργικό κέντρο της Ελλάδας, αφού είχε σε λειτουργία 28 ταπητουργεία, με περίπου 800 ιστούς και 1.000 εργάτριες, χωρίς να υπολογίζονται όσοι δούλευαν «φασόν».
Προσφορά εκατομμυρίων
Ο Αιγίδης παραθέτει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο: η κλωστοϋφαντουργία στην Ελλάδα το 1921 προσέφερε 36.700.000 δραχμές, αλλά στην Ελλάδα, με τους πρόσφυγες, το 1928 263.700.000 δραχμές!
Το χειροποίητο χαλί χρειάζεται έμπνευση καλλιτέχνη σχεδιαστή, τεχνικού με γνώσεις στη μίξη των χρωμάτων του μαλλιού, άφθονα νερά και τεχνίτριες με μεράκι και γρηγοράδα στην ύφανση. Είναι ευαίσθητο και πανάκριβο προϊόν. Γι' αυτό κι εξαιτίας των λόγων που αναφέραμε δεν άντεξε πολύ.
Μετά το 1930 οι μονάδες, η μία μετά την άλλη, άλλαξαν αντικείμενο. Γίνονται εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας, που κράτησαν, μαζί βέβαια με τις άλλες μεγάλες μονάδες, ζωντανή τη βιομηχανία συμβάλλοντας στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας, ώς τις δεκαετίες του '70 και του '80.
* Ο Χάρης Σαπουντζάκης είναι ιστορικός, πρόεδρος της Ενωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας. Ο Λουκάς Χριστοδούλου είναι πρόεδρος στο Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕΜΙΠΟ) Νέας Ιωνίας. Εχουν συγγράψει το βιβλίο που μόλις εκδόθηκε με τίτλο «Η Νέα Ιωνία στο Μεσοπόλεμο 1922-1941».
http://www.enet.gr

 Πίσω στα παλιά

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΙΥ ΘΡΥΛΙΚΟΥ ΜΙΝΙΟΝ

Η ιστορία του θρυλικού ΜΙΝΙΟΝ

Οι εμπρησμοί και το τέλος μίας χρυσής εποχής

​Ήταν πριν λίγα χρόνια όταν άκουσα για πρώτη φορά για το πολυκατάστημα «ΜΙΝΙΟΝ» που ήταν επί της Πατησίων… Ήταν το στολίδι της τότε λαμπερής 
Αθήνας! Ένα μεγάλο κτίριο που έφερε τα πάνω κάτω στην αγορά και έδωσε αίγλη στο κέντρο της πόλης.

Λίγο πιο πέρα, στην Σταδίου δυο ακόμα θρυλικά κτίρια έδιναν έναν άλλον αέρα στην ελληνική πρωτεύουσα, ο «Κατράτζος» και το «ΑΤΕΝΕ». Και τα τρία είχαν τραγικό τέλος… ωστόσο ακόμα και σήμερα οι Αθηναίοι συγκινούνται όταν μιλούν για κάποιο από αυτά!

Το «ΜΙΝΙΟΝ» και το «ΑΤΕΝΕ» ξεκίνησαν να ανακατασκευάζονται, ενώ το «Κατράτζος» δεν υπάρχει πια! Το οικόπεδο που ήταν το κατάστημα είναι κλειστό με συρματοπλέγματα ενώ το γκράφιτι στο διπλανό κτίριο που γράφει «Βασανίζομαι» είναι αυτό που σου τραβάει την προσοχή.

Και όλα αυτά σε ένα κέντρο το οποίο δεν θυμίζει τίποτα από την τότε χρυσή εποχή… Εμβληματικά κτίρια τα οποία είναι εγκαταλελειμμένα με τον χρόνο να έχει αφήσει τα αποτυπώματα του, καμένα νεοκλασικά, γκρίζο, βρωμιά και αδιαφορία το χαρακτηρίζουν.

Η ανακατασκευή του «ΜΙΝΙΟΝ»
Οι εργασίες στο άλλοτε φωτεινό «ΜΙΝΙΟΝ» έχουν ξεκινήσει ενώ οι κάτοικοι ελπίζουν ότι το πολυκατάστημα θα ανοίξει. «Εμάς μας μεγάλωσε το «ΜΙΝΙΟΝ». Από αυτό ζούσαμε όλοι. Έκλεισε και όλα γύρω του σιγά σιγά ερήμωσαν. Τότε εδώ η περιοχή ήταν γεμάτη από κόσμο, από καλό κόσμο. Τώρα… τίποτα! Όλα τα καταστήματα γύρω από αυτό έκλεισαν. Δούλευα και εγώ εκεί για κάποια χρόνια. Δεν έχω ακόμα και σήμερα κανένα παράπονο» λέει στο star.gr, ο κύριος Κώστας Βάππας που μένει ακριβώς απέναντι από το πρώην «ΜΙΝΙΟΝ».


Γυρνώντας το βλέμμα μου γύρω από το κτίριο συνειδητοποίησα ότι είχε δίκιο. Το μόνο που έβλεπα ήταν μία έρημη περιοχή γεμάτη από κατεβασμένα ρολά… Μία πόλη φάντασμα που δεν θύμιζε σε τίποτα την αίγλη της παλιάς Αθήνας της δεκαετίας του ΄50.



«Έρχονται άνθρωποι και μας ρωτάνε συγκινημένοι αν ξανανοίγει το «ΜΙΝΙΟΝ» γιατί τους θυμίζει τα παιδικά τους χρόνια» μου λέει ένας εργάτης. Τον ρώτησα τι θα ανοίξει και η απάντηση του ήταν απογοητευτική… «Δεν ξέρουμε ακριβώς τι θέλουν να κάνουν, αλλά δεν θα ανοίξει κάτι. Μάλλον θέλουν απλώς να φτιάξουν την πρόσοψη του για να βάλουν κάτι».


Η ίδια συγκλονιστική εικόνα και στην Σταδίου… Τίποτα δεν θυμίζει την αίγλη των ασπρόμαυρων φωτογραφιών.


Και επειδή οι εικόνες δεν φτάνουν… Ας κάνουμε ένα ταξίδι στον χρόνο για να δούμε τι ήταν για την Αθήνα το «ΜΙΝΙΟΝ», ο «Κατράτζος» και το «ΑΤΕΝΕ».

Το 1934 ο Γιάννης Γεωργακάς ίδρυσε με έναν συνεταίρο το πρώτο περίπτερο με το όνομα «ΜΙΝΙΟΝ», από την δεκαετία του '50 εξελίσσεται σταδιακά σε μεγάλο πολυκατάστημα με 120.000 είδη και 1.000 άτομα προσωπικό.

Πρόκειται για το πολυκατάστημα που καθιέρωσε τις ετήσιες εκπτώσεις. Δημιούργησε τις λίστες γάμου. Κατάργησε τα παζάρια στις τιμές και λειτούργησε εστιατόριο μέσα στην επιχείρηση. Αγάπησε τους εργαζόμενους και τους έδωσε ξεχωριστές παροχές. Για παράδειγμα, από τη δεκαετία του ΄70 έδινε πριμ για το κόψιμο του τσιγάρου ή πριμ για όσους δεν αργούσαν στη δουλειά.

Το «ΜΙΝΙΟΝ» έγινε μια μικρή οικογένεια για όσους δούλευαν για τον Γεωργακά. Με το πέρασμα των χρόνων, έγινε γνωστό σε όλη την Ελλάδα και οι ουρές από τους επαρχιώτες που έρχονταν στην Αθήνα μόνο για το πολυκατάστημα, άφησαν ιστορία.

Ξεχωριστό κεφάλαιο στη χριστουγεννιάτικη αγορά ήταν ο έκτος όροφος του κτιρίου, που άνοιγε μόνο για την περίοδο των γιορτών και αποτελούσε χριστουγεννιάτικο παράδεισο για μικρούς και μεγάλους...

Ο Κατράτζος ήταν ουσιαστικά η πρώτη αλυσίδα καταστημάτων. Ο Νίκος Κατράντζος ίδρυσε το πρώτο πολυκατάστημα Κατράντζος σπορ το 1939 στη Θεσσαλονίκη, με είδη για σπορ ένδυση και εξοπλισμό. Σύντομα επεκτάθηκε στην Αθήνα με μεγάλη ανταπόκριση κοινού.

Το «ΑΤΕΝΕ» (αφοι Τσιτσόπουλοι) ήταν ένα πολυκατάστημα το οποίο απευθυνόταν κυρίως στις γυναίκες. Μέσα στο μεγάλο κτίριο μπορούσαν οι Ελληνίδες να βρουν τα πάντα… Μοδάτα ρούχα, αρώματα γνωστών οίκων και καλλυντικά!
Η φωτιά που σάρωσε τα πάντα στο πέρασμα της
Μετά από μια χρυσή εποχή, στις 19 Δεκεμβρίου του 1980 τα ξημερώματα το πολυκατάστημα «ΜΙΝΙΟΝ» και το κατάστημα αθλητικών ειδών «Κατράντζος», μπήκαν στο στόχαστρο εμπρηστών.

Ακούγονται εκρήξεις και τα πολυκαταστήματα τυλίγονται στις φλόγες, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Η πυρκαγιά ξεκινά από τους υψηλότερους ορόφους, όπου βρίσκονται τα πλέον εύφλεκτα υλικά, γεγονός που βεβαιώνει ότι πρόκειται για εμπρησμό. Η ηλεκτροδότηση στην περιοχή της Ομόνοιας διακόπτεται, καθώς κατέρρευσαν οι κολώνες της ΔΕΗ μπροστά στα δύο καταστήματα.

Σαράντα δύο οχήματα, 135 άνδρες της πυροσβεστικής και όλοι οι μαθητές της Πυροσβεστικής σχολής καταφθάνουν στο σημείο, όμως η καταστροφή είναι εκτεταμένη. Από το «ΜΙΝΙΟΝ» έχει απομείνει μόνο ο σκελετός του κτιρίου ενώ το «Κατράντζος» καταρρέει.
Παρόμοιο εφιαλτικό σκηνικό επαναλήφθηκε μετά από ένα εξάμηνο, πάλι τις πρώτες πρωινές ώρες στις 3 Ιουνίου του 1981 με την ταυτόχρονη πυρπόληση αυτή τη φορά του «ΚΛΑΟΥΔΑΤΟΥ» στην πλατεία Δημαρχείου και του «ΑΤΕΝΕ» στην οδό Σταδίου. Οι πυκνοί καπνοί κάλυψαν όλο το κέντρο της πρωτεύουσας, ενώ οι φλόγες έκαναν μέρα όλο το εμπορικό κέντρο της Αθήνας.

Στο «ΑΤΕΝΕ» η πυρκαγιά ξεκίνησε πιθανότατα μεταξύ 3ου και 4ου ορόφου και εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλο το οχταόροφο κτίριο. Οι πυροσβέστες έδωσαν σκληρή μάχη, ανάμεσα σε εκρήξεις φιαλιδίων υγραερίου, αποσμητικών και άλλων εύφλεκτων υλικών, ενώ είχαν αναπτυχθεί τέτοιες θερμοκρασίες, που σε ορισμένα σημεία παραμόρφωσαν τις μεταλλικές επιφάνειες.

Μέχρι σήμερα, οι υποθέσεις εμπρησμών στα πολυκαταστήματα παραμένουν ανεξιχνίαστες και έχουν παραγραφεί δικαστικά...
Της Αλέκας Νικόλα
http://www.star.gr/

 Πίσω στα παλιά