AΞΕΧΑΣΤΕΣ ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ

( ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ )

Απόκριες 9-3-30  , το  γλέντι έχει..ανάψει  στ Αλωνάκι 

  Η αποκριάτικη  αυτή  ανάμνηση , είναι  του  αείμνηστου αγαπημένου  χωριανού  και φίλου Αλέκου Κωστάκη – Μαργέλλου , του “ Καφτανιαλέκου “ όπως  τον  λέγαμε και  δημοσιεύτηκε  στην  εφημερίδα  “ Λιδωρίκι “ του  Γιώργου  Καψάλη , αριθ. φύλλου  14  / 1983

    *******************

O αξέχαστος χωριανός και  φίλος , Αλέκος  Κωστάκης  - Μαργέλλος  , ο  λογοτέχνης  στον  οποίο  πολλά  χρωστάει  το  χωριό μας με  την  αγαπημένη  του  σύντροφο , γνωστή ποιήτρια  και  ηθοποιό  Στέλλα  Αρκάδη .

**********************

   Παλιό  μου Λιδορίκι ! φτωχό  πεινασμένο , π’ ολοχρονίς δε  χόρταινες  μπομπότα κι’ αγωνιζόσουν  να  κρατηθείς στη  ζωή  με  τα  ψέματα . Που σε ‘δερνε  η  μαύρη φτώχεια και  δεν  ήξερες πως  να  βολέψεις  τις  ανάγκες  σου .

   Κι’ όμως ,  γλεντούσες και  ξεφάντωνες και  παραμέριζες όλες  τις  πίκρες και  τα  ντέρτια της  χαμοζωής σου. Και  ξέδινες , και  ξέσπαγες σε  ξέφρενο  γιορτάσι με  το Γυφτογιώργη  και  το  Γυφτοθύμιο , σ’εκείνους τους  καιρούς  και  τα  ζαμάνια , που  δεν είχαμε ακόμα  ¨” φραγκέψει “ και που το  συνταραχτικότερο πράγμα  για  σένα την  Κυριακή ήτανε τ’ αφοριστικό  του Παπατσιονάκα , για  όποιον “ τρισκατάρατο  είχε  κλέψει τη  γίδα  της δυστυχούς  χήρας Παπ’τσήνας  “.

   Τότε , σ’εκείνους  τους  παλιούς  καιρούς , οπού “ ταμπήδες “’ ήταν  ο  Κατσιαμπούρας κι’ ο  Σκούτας , κα  πάνω στα  τσίγκινα  τραπεζάκια τους  είχαν ένα  τενεκάκι με  στάχτη μ’ ένα  αναμμένο κάρβουνο ( ν’ανάβουν τα  τσιμπούκια και  τους  ναργιλέδες τους  οι πελάτες , κάνοντας οικονομία  στα σπίρτα  ) και  φώναζαν  τα  γκαρσόνια τους  σε  άπταιστη  καθαρεύουσα :

   - Ένα άνθρακα πυρρόν , στο..τέσσεραααα !!

  Και  το γκαρσόνι έτρεχε στο “ γεντέκι “ κι’ έφερνε με  την  τσιμπίδα τον  άνθρακα τον  πυρρόν , όπως  είχε  προστάξει  το  αφεντικό .

   Τότε , που  σαν έγερναν  τ’ απόσκια  στην  Πλέσιβα , άνοιγαν οι  12 ταβέρνες  σου  κι’ έρχονταν  η  τσοπανούρα ξι η  αργατιά και τ’ αγριοκοπάναγαν κι’ άναβαν τα  σοκάκια σου από  τραγούδια  κι΄όργανα  :

                           “  Καλαμποκιάς  βαρεί  , Βελούλας  το  λαούτο

                             και  ο  Πλαστήρας τα ΄κουσε κι είπε : μωρ ΄τι ‘ναι  τούτο ; “

   Γλεντούσαν τη  φτώχεια  τους ; τη  μαύρη  τους  ανέχεια ; Δεν  ξέρω , ξέρω  όμως , πως  τώρα που γεμίσαμε  την  κοιλιά  μας ,  που απ’ τον  καιρό  “  που  αφήσαμε  το  ..καπίστρι και  πιάσαμε  το 

βολάν  “ κι αποχτήσαμε κι εμείς  “ δακτύλιο “, τα χείλη  μας  έμειναν  άλαλα , “ ως ασεβή  και  επτασφράγιστα “. Ούτε  κιχ  δεν  ακούγεται .

   ‘Ερχονται απόκριες  σε  λίγο , ε , και ; Δυο  μέρες  σαν  όλες  τις  άλλες  μέρες του  χρόνου . Τυπικές ,  άχρωμες , χωρίς  τίποτα το  ιδιαίτερο . Το  πολύ να  κάτσουμε  στην  τηλεόραση μπροστά να  δούμε το  Καρναβάλι της  Πάτρας , το  γάμο  της  Θήβας ή αν  έχουμε Ντάτσουν  , να  πάμε στο  Γαλαξίδι και τη Βουνιχώρα . Το  μόνο  που  θα  μας  θυμίσει θα ‘ναι  το  τουρσί , ο χαλβάς , ο  ταραμάς , κι΄η  λαγάνα των  μπακάλικων , που  τα  βλέπεις  εκτεθειμένα έξω  απ’ την  πόρτα  τους .

   Κι όμως ! Κάποτε για  τα  χωριά  μας ήταν  οι Απόκριες μέρες  χαράς  και  ξέφρενου Διονυσιακού ξεσπάσματος για  μικρούς  και  μεγάλους . Θα ‘βγαινε πρώτος  ο Παύλος  ο  Κωσταντέλλος με το  παρδαλό  τσούρμο  του , παίζοντας  και  χορεύοντας  το γαϊτανάκι . Με  μπότες , και  σοβαρός , σαν  αξιωματικός των  Γρεναδιέρων του Μπάκιγχαμ , κρατώντας γερά  στη  μέση  το  κοντάρι , έδινε με  τη  σφυρίχτρα  του το  τέμπο στους  ποαρδαλοντυμένους  και  μεθυσμένους  χορευτές του , να  μη μπλέκουν λαθεμένα  τις  κορδέλες  τους . ΚΙ οι  χορευτές  του , πεντ’ έξι νέοι του  Βαρουσιού , ίδιοι Σάτυροι  και  Σιληνοί , πήδαγαν και  τραγούδαγαν  εύθυμα τραγούδια  που  στο  τέλος , ίσως  εξαιτίας  του  κρασιού , τα “ χόντραιναν  “ λιγάκι , αλλά  κανένας  δεν  τους  παρεξηγούσε , μια και  το  καλούσε  η  μέρα .

   Θα ΄βγαινε ο Μπούγαλης ( απ’ το  Παραδείσι ) γαμπρός  ατσαλάκωτος , με  τα  παπούτσια  του  τα  φίφτυ*  του , τα  τσετσέκια  του  στο  πέτο , τ’ άσπρα  τα  μαντίλια και  τα  γυαλισμένα  μαλλιά , έχοντας  στο  πλάι  κάποιο  φίλο του  ντυμένο  νύφη . Κι’ αυτό  γινόταν  κάθε  χρόνο .

   Θα ΄βγαινε κι ο  Τιτσόγιαννος καβάλα  σε  ένα  γάϊδαρο , φουμάροντας το  ναργιλέ  του , που  το  δοχείο του το ΄χε  κρεμασμένο στον  πισινό  του  γαϊδάρου κι’ αυτός  τραβούσε , δήθεν , από  κει  με  το  μαρκούτσι  του .

Ο  αξέχαστος  χωριανός  και  φίλος Αλέκος  Κωστάκης , σε  κάποιο  Λιδορικιώτικο  γλέντι με τον  “ κουμπάρο “ του Παν.Δημητρακόπουλο δεξιά  του και  τον  μικρό Αλέκο  Λαλαγιάννη   αριστερά  του  και  δίπλα  στον  Παναγιώτη  Δημητρακόπουλο ο  Νίκος  Χρ. Πέτρου .

                     *********************

   Θα  έβγαινε το  καταπληκτικό  ντουέτο Θανάση Λατσούδη   - Ανδρέα  Δελενίκα , που  παρίσταναν  τον  αρκουδιάρη  με  την  αρκούδα  του . Τσούρμο τα  πιτσιρίκια  του  χωριού τους  ακιλουθούσε  σπάζοντας  πλάκα , βλέποντας  την  αρκούδα  να  πίνει κρασί  με  ένα  καλάμι , που  έβγαινε  απ’ το  δερμάτινο  προσωπείο , το  οποίο  σκέπαζε  τη  μούρη  της . Και  χόρευε μεθυσμένη η  αρκούδα  και  σειόνταν  στο  λαιμό της  οι  χάντρες και τα  χαϊμαλιά, που  της  είχαν  κρεμασμένα , και  σε  ξεκούφαινε ένας  τεράστιος  κύπρος , καθώς  ο  αρκουδιάρης της  τράβαγε απότομα  το  καπίστρι  ..να  μη  δαγκώσει  τα  παιδιά  !!

   Θα  έβγαινε  ο Μπήλιος  ο  Θανάσης , ντυμένος  Μακεδονομάχος , φορώντας  την  αυθεντική στολή  του  γαμπρού  του  Μαγκίπα , και  θα  έπαιρνε  σβάρνα  τις  ταβέρνες , σκορπώντας μπόϊ , λεβεντιά , καμάρι και  κέφι , καθώς  έσερνε το  χορό , πρώτος  στους  πρώτους , μαζί με τ’άλλο  ντερέκι  της  ανακτορικής  φρουράς  το  Θύμιο το  Μανέτα .

   Θα  ‘βγαινε κι ο  Μπομομήτσος ντυμένος  Άραβας , με  μαύρο από  κάπνα  πρόσωπο , με μια  τεράστια  μασέλα  φτιαγμένη από  κρεμμύδι  και με  μια  λινάτσα  για κελεμπία , να  γυρίζει  και  να  φωνάζει , όσο  του  επέτρεπε  η  κρεμμυδένια  μασέλα του :  “ Ήρθαν  οι  Άραβεεεες “!

   Θα ‘βγαιναν τέλος , κι όλα  τα  παιδιά του  χωριού  ντυμένα μασκαράδες . Λίγα – ελάχιστα  - είχαν ν’ αγοράσουν απ’ το  Βασίλη  Παπαπαναγιώτου , το  Μπήλιο  ή τον  Καραμήτσο προσωπίδες  ( μάσκες ) . Θα ‘βαζαν  στο  πρόσωπό  τους  φακιόλια ή , το πολύ πολύ , να  μαύριζαν τη  μούρη  τους  με  τη  μουντζούρα των  χειλιών κάποιου  φούρνου ( γιατί  αυτή  έβγαινε κατόπις  γρήγορα  στο  πλύσιμο , σε  αντίθεση μ’ εκείνη  του  τηγανιού , που  δύσκολα  έφευγε . Αν πεις για  χαρτοπόλεμο , καλύτερα  ας  μη  γίνεται λόγος . Μ’ ένα πενηνταράκι σου ‘διναν όσο  χώραγε ένα  κρασοπότηρο , αλλά  κι’ αυτό  ξίκικο , γιατί  οι  έμποροι έβαζαν  ένα  χαρτί στον  πάτο του  ποτηριού  για  να  χωράει  λιγότερο !

   Οι  περισσότεροι μασκαράδες , ιδίως  τα  κορίτσια , κυκλοφορούσαν κατά  το  βραδάκι , για  να  μη  γνωρίζονται  εύκολα και  γινόταν στα  σπίτια  πανζουρλισμός . Μερικές  μάλιστα , κάτω  από  την “ ιδιάζουσα δωσιδικία “ της  αποκριάς , έβρισκαν  την  ευκαιρία να πουν  ελεύθερα όσα περίπου  λέει κι η  Λυσιστράτη στον  πρόλογό  της . Ασυναγώνιστη  σ’αυτά ήταν  η Μπαζομαρία κι’ αργότερα  η  Παρασκευή  του  Μπολωτοδιοχάρη , που έκανε  μια  φορά  τη  θεια  μου την  Καλλιόπη να  μείνει  ξερή  απ’ το  φόβο της .

   Μέρα  χαράς , μέρα  για ξεφάντωμα γενικό . Κι’ όταν το  βραδάκι της  Τυρινής άναβαν σχεδόν  ταυτόχρονα  οι  350 φούρνοι  του  χωριού κι ‘έψηναν  την  ασυναγώνιστη , τη  μοναδική Λιδορικιώτικη τυρόπιτα , με τα  καλοπλασμένα  φύλλα  της , το  γνήσιο  βούτυρό  της , τ’ ολόπαχο  το τυρί της  και τα  πολλά τ’ αυγά  της , ε..τότε καλύτερα  να  μην πέρναγες απ’ τα  σοκάκια του χωριού  μας . Θα’πεφτες  ζαλισμένος απ’ τη  ευωδιά και  τα  ρουθούνια σου θα ‘ σπαγαν απ’ την  κνίσσα της  πίτας  που  ψηνόταν .

   Έρμα  χρόνια  , πως  περάσατε ! Πως  γίναμε  μωρέ  παιδιά , έτσι  άνοστοι κοσμοπολίτες . Που ‘ναι  η  λεβεντιά  μας , το ασικλίκι μας , η  αγάπη , η  κουβαρντοσύνη η Λιδορικιώτικη ;  Άϊντε  ! Βγάλαμε  καθετί Λιδορικιώτικο από πάνω  μας και  μπάσαμε  στη  ψυχή  μας Αθηναίϊκο κοσμοπολιτισμό. Ως  και  οι ΄σύλλογοί  μας  φράγκεψαν κι’ αυτοί . , κι’ απ’ τους  αποκριάτικους  χορούς τους  εξοστράκισαν τους  δικούς  μας  χορούς και  τους  περιόρισαν σε ένα  τυπικό εναρκτήριο  Καλαματιανό , που  το  χορεύει – τιμής..ένεκεν – το  Διοικητικό  Συμβούλιο . Κι’ ύστερα  “ φραγκιά “ , ντίσκο , , λαχεία και  τραλαλά , σα να  ντρεπόμαστε  για  την  πουρναρίσια  ρίζα  μας .

   Καημένο  Λιδορίκι !! Εγώ  θα  μείνω ( όπως  σε  εναγώνιες  στιγμές , σου  τ’ορκίστηκα ) πιστός  πέρα  για  πέρα  ! Λιδορικιώτης  αμετάπειστος , αρνούμενος τον  Αθηναϊκό κοσμοπολιτισμό και  θα  σε  τραγουδώ  όπως από  μικρό  παιδί  σε  τραγουδώ , στο  σκοπό το  δικό  σου , το  λεβέντικο , ώσπου να ‘ρθω  να  γείρω , τον  ύπνο  τον  ατέλειωτο και  το  στερνό , στην “  Ψηλή  Ράχη “ σου .

Υ.Γ . Στο  γράψιμο  αυτού του  κομματιού , με  βοήθησαν με  πληροφορίες  τους ο  μπάρμπας  μου  ο  Θόδωρος Κ.Παπαδάκης , κι’ η  ανεξάντλητη σε  θύμισες θεια  μου  Καλλιόπη  Αλ. Ταμβάκη .

  Αλέκος  Κωστάκης – Μαργέλλος

     **********************

***  Οι  “ φίφτυ  του “, που  αναφέρονται παραπάνω ήταν , εκείνο  τον  καιρό , 52 νεαροί  βλαστοί  νεόπλουτων  Αθηναϊκών  οικογενειών , που  μιμούμενοι τους  Κολλεγιόπαιδες της  Αγγλίας , δημιούργησαν ένα  κλειστό κύκλο συναναστροφών αποκλείοντας  τους  πληβείους . Ντύνονταν  εξεζητημένα , ώστε να  ξεχωρίζουν , είχαν δικά  τους κέντρα και  διασκέδαζαν  μόνο  μεταξύ τους  . Κάτω  όμως απ’ την κατακραυγή  του  τύπου και  την  ανηλεή  σάτυρα  του  Σουρή , διαλύθηκαν  άδοξα . Η μόδα  όμως  είχε  φτάσει  και  στο  χωριό  μας  κι’ ο  Μπούγαλης φορούσε τα  φίφτυ  - του  παπούτσια  του με  τις  πλατιές  κορδέλες  τους .

 

                    “ ΛΙΔΩΡΙΚΙ “

   Υπέροχη  η  περιγραφή  της  ΄προπολεμικής  Λιδορικιώτικης  αποκριάτικης  ζωής , ένα  πραγματικό  ντοκιμαντέρ ..” χωρίς  εικόνα “ , θα  λέγαμε , απ’ το  οποίο  μπορεί ο  καθένας  μας  να  βγάλει πολλά  και  χρήσιμα  συμπεράσματα συγκρίνοντας το  τότε  με  το..τώρα .

   Πιστεύουμε  , αγαπημένοι  μου φίλοι ,  πως  πρέπει  να   να  δούμε τις  μεταπολεμικές  απόκριες ‘οχι σαν  μία  ενότητα αλλά  σαν  δύο  ενότητες  , γιατί  αν  καλο..προσέξετε θα  δείτε , πως  τις  πρώτες  μεταπολεμικές  δεκαετίες , οι  απόκριες ήταν  σχεδόν  ίδιες  με  τις  προπολεμικές έχοντας  ΚΥΡΙΑΡΧΟ  ΣΤΟΙΧΕΙΟ , την  συμμετοχή των  χωριανών  μας   παρότι  , εν τω μεταξύ , οι  χωριανοί  μας  πέρασαν  χίλια ..μύρια  βάσανα συν  το  κάψιμο  του  χωριού ,    ενώ οι  μετέπειτα έχουν  πολλές  διαφορές  . Εικόνες προπολεμικές , π.χ , που  μας  περιγράφει  με ..ζηλευτή ομορφιά και ..λεπτομέρεια  ο  φίλος  ο  Αλέκος , συναντάμε  και  για  μερικές  δεκαετίες  μετά  την  απελευθέρωση , δείτε ..

 

 

 

Απόκριες  1955 ,  στην  πρώτη φωτογραφία : η  “ μασκαρο..πομπή “, έχει  κάνει..  στάση  στο Αλωνάκι , και  φυσικά  γίνεται  το  ..έλα  να  δεις ..Υπάρχουν  κι’ εδώ , όπως  προπολεμικά οι..¨πρωταγωνιστές “ που σηκώνουν  όλο  το  βάρος  της  εκδήλωσης , η  οποία , πρέπει  να  σημειώσουμε , δεν οργανώθηκε  απ’ την  Κοινότητα ή  τον  Δήμο , όχι  βέβαια , απλά σχεδιάστηκε , οργανώθηκε  και..εκτελέστηκε , απ’ τα  ίδια  πρόσωπα που  πρωταγωνιστούν  , Δελενικαίοι , Γατάκης , Γκόλφης  Γιάννης , Γιώργος  και  Γιαννίτσα  Ζέκιου  κ.α  Στη  δεύτερη και  τρίτη  η  πομπή  πέρασε  το  γεφύρι  τού  Καραβάνα  και  τραβάει  για  τον  Αντώνη  και  η  τέταρτη είναι  απ’ την επιστροφή του  καρνάβαλου  και  λίγο  πριν φθάσει   στη  Βαθειά , μπροστά στο μαγαζί  του  Σκούτα .

Κοινό επίσης  στοιχείο  είναι το  γλέντι  στα  “ μαγαζιά “ ,  στις  ταβέρνες  και  τα  καφενεία δηλαδή και  μάλιστα  πολλές  φορές  με  ζωντανή  δημοτική μουσική  , με  κομπανίες  της  περιοχής  μας συνήθως , που καμιά  φορά “ εμπλουτίζονταν “ και  με “ εισαγόμενους “ καλλιτέχνες . Ζωντανή  μουσική  “ έβαζαν “ , συνήθως ,  τα  μαγαζιά  της  Βαθειάς , ο  Θανάσης Ευσταθίου , ο Ανδρ. Δελενίκας  και  ο  Γ.Κλώσσας , στα  καφενεία  τους ,  ο Τάσος  Γαρδίκης ,  λίγο πιο  πάνω , στο  εστιατόριό  του , ο  Γιώργος Γούρας , που είχε  ταβέρνα  στο  Ανδριτσαίϊκο και  σπάνια  κάποιο απ’ τ  αμαγαζιά  του  Αλωνακιού .

   Δεν  θα  πρέπει  όμως  να  ξεχνάμε  , πως  εκτός  απ’ γλέντια  στις  ταβέρνες και  τα  όργανα , εκείνες  τις  εποχές γίνονταν  και  οι  περιβόητες  “ χοροεσπερίδες “, συνήθως ,  στην  αίθουσα του  ΤΕΑ , όπου  σήμερα  είναι  η  καφετέρια  Πανάγου ή  στο  ζαχαροπλαστείο  Φαλίδα ( πρώην Καψάλη )  στο  Αλωνάκι .

Φωτογραφίες από αποκριάτικους  χορούς  της  δεκαετίας  του  ‘60 . Στην  πάνω ,  Ελένη  Ρωμανού , καθηγήτρια , με  την  ταπεινότητά  μου και  αριστερά  της  ο  Χρ. Ευσταθίου , δεξιά φαίνεται ο  αξέχαστος  φίλος  Θαν. Φαλίδας . Στην κάτω : Από  αριστερά  με  το  λευκό  φόρεμα , Νούλα Λατσούδη – Κουτσούμπα , το..κεφάλι της  αφεντιάς  μου , ο Κ.Κουτσούμπας  , η Ελένη  Ρωμανού  και  Ελένη  Χριστοπούλου .

   Φωτογραφίες  από  ομαδικές  αποκριάτικες  εκδηλώσεις , δυστυχώς , έχουν  χρόνια  που..εξαφανίστηκαν , για  τον  απλούστατο  λόγο , γιατί  τέτοιες  εκδηλώσεις  δεν  γίνονται  πια , έχουν…εξαφανιστεί  από  δεκαετίες . Ούτε  θα  δεις  τώρα στο  Λιδορίκι , να  κυκλοφορούν ενήλικες  ντυμένοι μασκαράδες , μόνο  παιδιά  κι’ αυτά λιγοστά ..δείτε  πως  πέρασαν  τη  φετινή  Καθαρή  Δευτέρα , οι  χωριανοί  μας  συγκρίνετε και  βγάλτε  τα  συμπεράσματά  σας .

Φωτογραφίες  απ’ το  ..” Καθαροδευτεριάτικο ..” γλέντι “  στο…Αλωνάκι , βλέπετε  εσείς  πουθενά ..”αποκριάτικο  κέφι  και  γλέντι ; “  εμείς  πάντως  όχι ..

΄Καλό  σας  απόγευμα , να είστε  καλά και  ευχόμαστε  του  χρόνου …Καλύτερα …  Κ.Κ.-